35.Химиялық қорғаныс және сәулелік зақымданудан химиялық қорғанысты түсіндіріп беріңіз.

Сәулелену әсерінің дәрежесінің өзгеруі сәулеленуге дейінгі ағзаға немесе адамның тіршілік ететін жеріне көптеген химиялық қорғаныш заттардың ендірілуіне байланысты. Осындай көптеген химиялық қосылыстар арқылы сәулелену әсерін төмендету химиялық қорғаныс деп аталады. Қазіргі кезде сәулелену дәрежесін төмендететін көптеген химиялық қосылыстар мәлім болды. Құрамында күкірт ,сульфгидрильді топтар бар қосылыстар сәулелену әсерін төмендету қасиетіне ие. Мысалы, цистеин, глутотион және ашытқылардың, қарапайымдылардың және жоғары сатыдағы жануарлардың өлімін төмендететін препараттар жатады. Оған қоса басқа да химиялық қосылыстардың мысалы аминдер , қанттар, стеридтер, хенондар, флавиндер және кейбір антибиотиктер қорғаныш қызметін атқарады. Бастапқы кезде химиялық қорғаныстың әсерін химиялық қосылыстардың құрамында сульфгидрильді қосылыстардың болуымен түсіндіруге тырысты. Кейбір ғалымдардың ойынша, иондаушы сәулелердің бастапқы әсер ету механизмі сульфгидрильді топтардың инактивациясына байланысты, бірақ бұл тұжырым дәлелденбеді. химиялық қорғанысты атқаратын заттар тотығу процестерінің ингибиторлары болып саналады. екінші топ ғалымдардың ойынша химиялық қорғаныс заттарының әсер етуі оттегінің концентрациясының төмендетілуіне байланысты. Оттегінің төмендетілуіне байланысты химиялық қорғаныс заттарды ағзаға ендіргеннен кейін оның үсітінен қосымша қорғаныс заттарының мөлшерін ендіргенде ешқандай өзгеріс байқалмайды. Яғни, мұндай қорғаныс заттары ұлпа ішіндегі оттегімен байланысты зиянды активті заттардың түзілуін тежейді. Сәулелену әсерінен күрделі тотығу процесі адам ағзасында оттегінің қатысында пайда болса, онда ағзада көптеген зиянды активті қосылыстар пайда болады. Ал егер, оттегі мөлешерін төмендететін химиялық қорғаныс заты ендірілетін болса, онда ол оттегінің мөлшерін төмендетіп, тотығу процесінің тежелуін тудырады.Химиялық қорғаныс заттарының активтілігі тек қана сәулеленуге дейін байқалады. Егерде қорғаныс заттарын сәулеленуден кейін ендіретін болса, ондай заттардың активтілігі болмайды, оған қоса сульфгидрильді топтары бар қосылыстар сияқты радиация әсерін күшейтуі мүмкін. оттегінің төмендетуімен тотығу процестерінің ингибиторларын қорғаныс ретінде пайдаланғанда олар сәулелену әсерін 100% азайта алмайды. яғни сәулелену әсерінен ағзада тек қана тотығу процестері емес, оған қоса тотығу процестеріне байланысты емес реакциялар жүреді.Сәулелену кезінде химиялық қорғаныс заттарының активтілігі олардың ерігіштігіне, тірі клеткаға енуіне байланысты. Химиялық қорғаныс заттарының әсер ету механизмін зерттегенде олардың ағзаның физиологиялық функцияларына әсерін ескеру керек. Мысалы, тыныс алу процесіне әсері , соның ішінде ұлпалардың оттегімен қамтамасыз етілуі.

2 жауап

Жасанды және табиғи химиялық заттар бар. химиялық заттар құрамында S және SH тобы болса ғана олар иондық сәуледен қорғайды. Бұл топтар флавоноидтар, антиоксиданттар, витаминдер, сахарозалар құрамында болады. Олардағы 2макроэриялық байланыс радикалдарды жоюға керек. Сонымен қатар радиактивті заттарды жинап, утилизировать ететін өсімдіктер бар-фиторемидиация. Химиялық заттарды например иондық сәулелер тараған аймаққа шашса өзіне акцептор ретінде иондқ сәулелердә жинап алады. Химиялық қорғауды жүзеге асыратын заттарды радиопротекторлер деп атайды. Қазіргі кезде химиялық қорғау тәсілдері келесі бағыттар бойынша жүргізіледі: 1. Өткір сәулелік зақым тудыратын сыртқы сәулелерден организмді қорғайтын жекелей профилактика. 2. Клиникада сәулелік терапия қолданғанда адамның радиорезистенттілігін көтеретін заттарды қолдану. 3. Табиғи жағдайда биологиялық объектлердің ұзақ уақыт бойы сәуле қабылдау кезінде. Олардың тұрақтылығын көтеретін тағамдық қоспалар және препараттар қоддану. 4. Радионуклеидтерді организмнен шығару.

36.Кардиография әдісінің мәнін түсіндіріңіз және ЭКГ жазбаларынан мысал келтіріңіз. Организмде әртүрлі клеткалар,ұлпалар қызмет атқарады. Олардың электр активтілігі электр өрісінің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Потенциялдар айырмасының уақыт бойынша өзгеруін электрограмма дейді. Бұл электрограмманы дененің қай органы шығарып тұруына байланысты әртүрлі атайды. Жүректің биопотенциалдарының уақыт бойынша өзгеруін электроэнцефалограмма дейді. Электрокардиография – (ЭКГ)-жүрек циклінің белгілі бір уақытында жүректе пайда болатын электрлік құбылысты тіркеп жазып алу әдісі болып табылады. Тірі ұлпаның қозбаған бөліміне қарағанда қозған бөлімінде электрлік терістілікті көрсететіні белгіленген. Сонымен өзінің қызмет барысында жүрек-жүрек циклінде бір-біріне біршама потенциалдарын өзгертіп тұратын, дене бойында әртүрлі бөліміне дейін таралатын электр тогының көзі болып табылады. В.Эйтховен ЭКГ-ны үшке тарамдау арқылы жазып алуды ұсынды. Қазіргі кезде бұл стандартты болып табылады. Бұл жағдайда адамның денесі барлық ауданына өткізгіштік қабілеті бірдей орта ретінде қарастырады. Жүректі электр өткізгіш ортада орналасқан электрлік диполь деп қарастырады. Адам немесе жануар жүрегінің биопотенциалын жазып алу үшін жүректі үшбұрыштың ортасында орналасқан деп алады. Оң қол, сол қол және сол аяқ үшбұрыштың үш төбесі болып табылады.

I

ОҚ СҚ

II III

СА

ОҚ - оң қол, СҚ - сол қол, СА – сол аяқ, I, II, III -тарамдар.

Бұл үшбұрыштан бірдей қашықтықта үшбұрыштың ішінде жүрек орналасқан. Сонда оң қол мен сол қол арасындағы потенциалдар айырласын I тарам (отведение) деп, оң қол мен сол аяқ арасындағы потенциалдар айырмасын II тарам, ал сол қол мен сол аяқ арасындағы потенциалдар айырмасын III тарам деп атайды. Мұны ең алғаш рет ұсынған В.Эйтховен болды.

ОҚ - + СҚ

• -

+ +

СА

Жүрек бір рет соққанда жазып алынатын максимумдар мен минимумдар (P,Q,R,S,T,U) медицинада тістер деп аталады. ЭКГ тістерінің шамасын біле отырып, жүректегі ЭҚК векторы мен I тарам аралығындағы -бүрышын анықтауға болады. Ол жүректің кеуде қуысында қалай орналасқанына және қозудың таралу бағытына баға беруге мүмкіншілік береді. Электрокардиограмманы жазып алып, жүректің жұмысын тексеруге болады. Осы кезде жүрек қызметінің әртүрлі өзгерістеріне бұл түрі толық анықтама бермейтіні мәлім болса да, В.Эйтховеннің берген болжамдары ғылыми тәжірибеде дәлелденген.ЭКГ 5-6 тістерден тұрады. Оның жарты бөлігі нольдік (изопотенциалды) сызықтан жоғары бағытталған, жарты бөлігі төмен бағытталған. В.Эйтховен бұл тістерге өз атауларын берді және осы уақытқа дейін қолданылып келеді.

Жүрекше бұлшық етіндегі қозуды қамтитын нәтижелер Р тісі арқылы көрсетілген. Қозу синусты қуысынан басталады, ал бірақ оны ЭКГ тіркеп жаза алмайды. Жүрекше бұлшық етінің бойымен қозу тарала бастағанда потенциал пайда болады. Р тісітің жоғары бағытталған иіні оң жақтағы жүрекшеде туатын қозуды қамтиды, ал төмен бағытталған иіні сол жақтағы жүрекшеде туатын қозудың теріс таңбадағы потенциалын қамтиды.

QRS жинағы қарынша бұлшық етінде туатын қозудың таралған уақытында жүректе қалыптасатын потенциалдың динамикасын бейнелейді, ал SТ интервалы - қарыншаның толық қозуына сай келеді (изопотенциалды сызық). Потенциалдың жаңа айырымы пайда бола бастаса (тісі), онда ол қарынша түбі теріс зарядталғанын (қозған) растайды, ал төбесі оң потенциалға ие бола бастағанда қалпына келу процесі жүреді.

U тісінің шығу тегі осы кезге дейін анықталмаған. Зерттеушілердің көп бөлігі бұл тіс Пуркинье талшықтарының 2-ші фазасын бейнелейді деп санайды (реполяризациялы).

Дені сау адамның Р тісі дұрыс (оң) болып келеді, яғни жоғары бағытталған және кетіктері немесе ыдырау бөлшектері болмайды. Р тісінің ұзақтылығы өте қажетті диагностикалық көрсеткіш болып табылады. Қалыпты жағдайда 0,1 с аспайды. SТ интервалының да диагностикалық мәні бар.

ЭКГ интераалдарының ұзақтылығын бағалаудың мәні зор, өйткені ол қозудың таралу жылдамдығын көрсетеді (RR және ТР интервалдары жүректің жиырылу ритмін анықтайды) және ЭКГ-да көтпеген жағдайда пайда болған тістер немесе комплекстерді көрсетеді (экстрасистол немесе атриовентрикулярлы түйіннің өткізгіштігінің бұзылуы).

ЭКГ-ға талдау жүргізгенде жеке тістердің ұзақтылығы мен амплитудасы анықталады, сондай-ақ интервалдардың ұзақтылығы анықталады, ал ескертпеде ST интервалының жай-күйі және жүректің электрлік осінің бағыты белгіленеді. Жүректің электрлік систолы (QRSТ комплексі) және систол көрсеткіші (Фогельсон-Черногоров бойынша) есептелінеді.

37.Реоэнцефалография әдісінің мәнін ашып көрсетіңіз және мысал келтіріңіз. Реоэнцефалография – миды зерттейтін тәсіл, төмен әсерлі электрикалық тогын өткізгенде тканьде электрлік мөлшерінің өзгеруін айтады.Реоэнцефалография (рео- + энцефалография)– бас миы тамырларының қызмет күйін зерттейтін әдіс. Мидың құрылымын, физикалық-химиялық қасиеттерін көрсетеді. Мида көп қан кетеді. Егер электр тогы биік болса, қиын емес, ал егер төмен болса, ісік пайда болады. Реоэнцефалография зерттеулері тонус туралы ақпаратты береді, қабырғалардың эластикасын және ми тамырларының реактивтілігін, шеткі тамыр кедергілерін, қан толтыруда тамыр соғу шамасын көрсетеді. Реоэнцефалограмма құрылғысы – 2-6 аса каналдар және бір уақытта реоэнцефалограммада тамыр аймақтарының саны жазылады. РЭГ бастың жоғарғы жағында электродтарды салу жолымен реттеледі. Әдетте домалақ металды электродтарды қолданады 5-30мм, басқа резиналық ленталар арқылы орнатады. РЭГ ішкі бас қаңқасындағы гипертензия өзгерісін бақылайды, олар венозды және ликвородинамикалық бұзылысты суреттейді. РЭГ - тамыр патологиялық диагностика кезінде, гипертензия синдром деңгейін анықтауда, қанайналым және инсульттан кейінгі мидың қанайналым деңгеін зертттеуде, жарақаттар және операция кезінде қолданады.