57. Биологиялық және медициналық зерттеулерде электр кедергісін зерттеу әдістемесін қолданылуы жайында а йтып беріңіз.

Реография тәсілі – ішкі мүшелердің қанмен жабдықталуы. Реография (грек. rheos ағыс , ағын + graphō писжазу, бейнелеу; синоним: импеданстық плетизмография, реоплетизмография) – жүрек қызметін және мүшеледің қанмен қамтамасыз етілуін импеданстың, яғни толық кедергінің (омдық және сиымдылық кедергінің ) адам денесінің зерттелетін бөлігінің қанға толуының өзгерісіне байланысты жоғары жиіліктегі айнымалы токқа кедергісінің тербелісін тіркеу жолымен зерттеу әдісі. Ол мүшелер мен ұлпалардың жоғары жиіліктегі күші аз айнымалы электр тоғына деген толық электрлік кедергісінің (импеданстың ) тербелісін олардан пульстік толқын жүріп өткен кездегі графитік тіркеу әдісі. Ұлпалардың электрлік кедергісі олардың қан толуына тәуелді болатынына байланысты реографияплетизмографияның бір нұсқасы болып табылады. Реографтардың екі типі бар – биполярлық және тетраполярлық . Биполярық әдіс Уитстон көпірін қолдануға негізделген , ол зерттелетін аймаққа екі электродтың көмегімен қосылады. Өлшеулер жүргізудің алдында Уитстон көпірін базалық импедансты айнымалы кедергімен компенсирлеп теңестіру керек, одан кейін пульстік тербелістердің электр кедергісі көпір иіндерінің арасында потенциалдар айырмасының пайда болуына әкеледі. Бұл әдіс базалық импедансты дәл өлшеуге мүмкіндік (өлшеу қатесі базалық импеданс шамасынан асып кетуі мүмкін) бермейді, оның есесіне екі электродтың болуы кез келген бөлікті өлшеуге мүмкіндік береді. Әдіс теріні өте сапалы етіп дайындауды және электродтарды қойғанда көп дайындықты қажет етеді, электродтардағы электрохимиялық құбылыстарға өте сезімтал, графиктегі қисықтарда тыныс алу толқындары анық байқалады. Тетраполярлық әдіс, ток бойынша және өлшеуші тізбек деп бөлінеді қолдануға оңай, бөгеттерге төзімді. Мұнда зерттелетін бөліктен бірталай қашықтыққа электродтарды орналастырады да олардан зондирлеуші ток өткізеді ,бұл ток бір қалыпты электр өрісін түзеді, зерттелетін аймақтың шеткі бөліктеріне басқа екі электрод қойылаы,олардың арасында құралған потенциалдар айырмасы (кернеу) пайда болады. Ом заңы бойынша электр кедергісін анықтайды . Реографияның адам мүшелеріне байланысты мынадай әдістемелері бар:

1) реоэнцефалография - мидағы қан ағысын зерттеу (биполярлық әдіс жиі қолданылады);

2) реовазография – аяқ пен қол қан тамырларындағы қан ағысына талдау жасау ;

3) реогепатография және реонефрография – бауыр мен бүйрек қан тамырларын зерттеу ;

4) аорта мен өкпе артериясының реографиясы;

6) жалпы (интегральдық) реография. Қан тамырлары бар аймақты синхронды тіркеу кезінде пульстік толқын барлық РГраммада аорта мен өкпе артериясы бәрінен бұрын пайда болады. Одан кейін гепатограммада, нефрограммада, білектің вазограммасында, қол саусақтарында, тізеде, аяқ саусақтарында пайда болады. Қисықты контурлық талдау қан тамырының тонусын және веналық қанның кетуін анықтауға мүмкіндік береді. Эластикалықтың төмендеуі арка тәрізді шыңы бар тегістелуі құралатын төбесінің график қисығының жоғарылаған бөлігінің көлбеу бұрышының төмендеуімен қоса жүреді. Қалыпты тонуста инцизура систолалық шың биіктігінің 2/3 бөлігіне орналасады, дикротикалық тісше анық болады.Қисықты талдағанда басқа толқындар басқа тамырлардағы қан ағысының жай-күйін жанама ғана білдіруі (әр түрлі калибрдегі артерия, артериоллалар, веналар) мүмкін екенін ұмытпау керек. Олар қан тамырлары тармағының эластикалық қасиетерімен әр түрлі деңгейдегі гидродинамикалық кедергіні, рефлекторлық реакцияның, артериоллалар мен бұлшық ет типіндегі артерияларда қанның келіп және қайта қайтуындағы жолдардың босауы кезіндегі шағылған толқындардың жиынынан құралады. .Реограмма зерттелген бөлікке қанның келуіне және қан тамырларының қабырғасының кернеулігіне тәуелді әр түрлі типтерге бөлінуі мүмкін

58. Сәуле түсірген кезде оттегінің парциалды қысымы азайғанда тірі ағзалардың радиосезімталдығы неге төмендейтінін түсіндіріңіз.Иондаушы сеулелердің биологиялық әсерін ашқаннан кейін тірі ағзалардың кез келгенін радиация арқылы өлтіруге болатыны анық болды. Бірақ өлімге ұшырататын сәулелену дозалары әр биологиялық түрлер үшін өте әртүрлі. Бір түрге жататын жануарлардың арасында да радиосезімділік өте әртүрлі болуы мүмкін, бұл жеке радиосезімділікке және ол жыныс пен жасқа байланысты болады. Радиосезімділікті сипаттау үшін биожүйелердің бірнеше жауаптарын пайдалануға болады. Бірақ көптеген сәулелік реакциялар тек қана кейібір объектілерде болып, басқаларында жоқ болуы мүмкін. Мысалы, сәулеленуден кейін жасушалардың бөліну тежегіштігі тек қана белсенді көбейетін ұлпаларда байқалады. Радиосезімділікті бағалайтын әртүрлі критерийлердің болуын орталық жүйке жүйесінің мысалынан байқауға болады. Энцефалограмманың өзгерістері және шарттық рефлекстер әрекетінің өзгерістері өте аз дозаларда байқалады. Осы критерий бойынша ОЖЖ өте радиосезімді. Ал жасушалар өлімінің критерийі бойынша ОЖЖ өте радиотөзімді. Сондықтан критерий үшін қойылатын талаптар: салыстырғанда біркелкі эффектілерді пайдалану және дозамен сандық байланыста болу.

59. Гиподинамия кезінде адамдарды реабилитациялау әдісін ұсыныңыз. Гиподинамия (грек, hypo - төмен, астында, қалыптан төмен; dynamis — күш) бұлшық еттін тонусының, қан айналу жүйесінің,тірек қыймыл аппаратының жұмысының нашарлауы.Гиподинамия көбінесе адамның аз қозғалуынан пайда болады.Гиподинамиядан ас қорыту жүйесі, жүрек бұлшық етінің жұмысы, тыныс алу зақымданады.Гиподинамия адамның еріншектігінінен пайда болатын ауыру. Көбінесе адамдар ауыр физикалық жұмыс жасамағандықтан адам бұлшық еттерінің жұмысы нашарлайды. Гиподинамиямен күресудің басты жолы физикалық жұмыс, адамның биологиялық ырғағының түзелуі. Адам гиподинамия кесірінен қатты толып кетуі және көптеген патологиялық ауруларға ұшырауы мүмкін. Егерде гиподинамияның тек бастамы болса онда адам өзінің күнделікті өмір сүру қалпын өзгертуі тиіс. Яғни кеш тамақтанбай, өзінің бұлшық еттерін шынықтыру қажет. Шынықтыруға адамның бір күнде тек қана 2 км жол жүрсе болғаны. Адамдар уақыты қажеттi дене күш жүктемелерi болмағандықтан көбiне отыруға арналған немесе жатқан қалыбында өткiзедi. Көбiнде барлық жүктеме бiздiң автокөлiкмен шығып үйге кiру жолмен шектеледi. Бұлшық еттер жұмыссыз әлсiзденiп бiртiндеп семедi. Күш және шыдамдылықтарды азаяды, жүйке — рефлекторлық байланыстарды (вегето — тамыр дистониялары дамиды, фасциалдық, жабығу) жүйке жүйесiнiң қызметiнiң бұзылуына әкеліп соқтырады. Қимыл аздықтары артынан уақыт өткенде тiрек-қимыл аппарат өзгерiс жақтан өсiп келе жатады: сүйек массасы азаю жылдам үдейтiн(сүйек ұлпасының селдiреуi дамиды), шеткi буындар (буынның қабынбай зақымдануы), ( остеохондроз ) азап шегедi. Ұзақ гиподинамия жүректiң ишемия ауруы, тамыр гипертониясы ауруларына алып келедi, өкпенің созылмалы обструктивтiсi ауруына және iшектердiң функцияны бұзылысына ас қорытудың бұзылуына шалдықтырады. Гиподинамияның пайда болу себептері: - Кәсiби ерекшелiктерге байланысты бұлшық ет жұмысын шектеу; - Рационалды емес күн тәртiбi; - Ұзақ уақыт бойы организмнің дұрыс функционалдық жұмысын орындамауына байланысты (жарақат, ауру) төсек режимі. Негізгі белгілері (симптом): - Әлсіреу; - Жүрек соғысының және пульстің тез соғуы; - Қан қысымының жоғары болуы; - Қажығыштығу, тiптi ептеген жүктемелерде; - Эмоционалдық тұрақсыздық, күйгелектік. Ағзаға әсері:- Тонустың және бұлшық еттердiң күш беретiн көрсеткiшiнiң төмендетуi; - Сүйек ұлпасынның құрамында және минералды зат алмасуды кальцидiң мөлшер деңгейінiң төмендеуi; - Май iркiлген кейiнге қалдыруларын жоғарылату және артық салмақтың пайда болуы; -Капилляр жүйесiнiң жұмысын бұзады, яғни жұмыс iстейтiн капиллярларды саны, күре тамыр және тамыр бөлiмшелерi қысқарады. Организм ұзақ уақытта қимыл аздығының күйiнде болған сайын оның әр түрлi жүйелерi көбiрек бейнет тартады. Жүйке — рефлекторлық байланыстардың бұзушылықтары артынан ұйқысыздықтар , жабығу пайда болады. Реабилитациялық қызметі – денсаулықты жақсарту және еңбек қабілетін қалпына келтіру мақсатында қолданылатын психологиялық, педагогикалық, әлеуметтік шаралардан тұратын кешенді емдік тәсілдері.

60. Биологиялық объектілердің эквивалентті электрлік сызбасын кескіндеп, түсіндіріп беріңіз. Тірі ұлпалардың импедансын эквивалентті схемалардың көмегімен моделдеуге болады. 12.2-суретте осы схемалар берілген және берілген жүйе үшін тәуелділік Z(f) графигі көрсетілген. Суретте берілгендердің ішінен тірі ұлпаларға жақын тәуелділік графигі в схемасында байқалады.

Эквивалентті электр схемасы

Импедансты өлшеуге арналған құрылғының схемасы кескінделген. К ауыстырып қосқышымен тізбекке үш эквивалентті схемалардың біреуін кезектесіп қосуға болады. Оларға қосымша R_д кедергісі бар резисторы жүйелі қосылған.

Тізбекке эквивалентті схемалар мен қосымша резистор жүйелі түрде қосылғанына байланысты, оларда ток күші бірдей болады. Белгілер: U_z – эквивалентті схеманың кернеуі; U_R – резистордың кернеуі; Z - эквивалентті схеманың импедансы; I –тізбектегі ток күші. Ом заңы бойынша: U_Z = IZ, U_R = IR_д осыдан Z = U_Z /I, I = U_R/R_д; өз кезегінде Z = Схемаға кіретін кернеу дыбыс генераторынан беріледі, соның көмегімен берілетін сигналдың жиілігін өзгертуге болады. Кернеудің амплитуда мәнін өлшеу үшін екі каналды осциллограф қолданады, бұл эквивалентті схемадағы біреуінің кернеуін (А канал) және қосымша резистор кернеуін (В каналы) бір мезгілде қадағалауға мүмкіндік береді.