2.10 Үйген топырақты механикаландырып тығыздау

Топырақты жасанды тығыздау жер ғимараттарының тұрақтылығын көтеру, шөгуін азайту және су өтпеушілігін көбейту үшін жасалады. Ғимараттағы топырақтың қажетті тығыздығы топырақ қаңқасының орта тығыздығы арқылы немесе тығыздық коэффициентімен көрсетіледі, қайсысының, шамасы ғимарат атқаратын міндетіне және төселіп жатқан топырақтардың физика-механикалық қасиеттеріне байланысты анықталады.

Топырақты ең үлкен тығыздау нәтижесіне жететін және оны тығыздау үшін ең аз еңбек шығатын үйлесімді дымқылдықта тығыздау керек.

Үйлесімді дымқылдықтың шамасынан ауып кетуге рұқсат етіледі: байланысты топырақтар үшін ±10, байланысты емес топырақтар үшін ±20%.

Үйіндінің және алаңдардыың топырағын таптап тегістеу ұсынылады, өйткені осы тәсілмен қай топырақ болса да тығыздауға болады. Топтап тығыздауды пневматикалық немесе жұдырықша тығыздағыш машиналарман жасайды.

Топырақты тығыздағанда келесі жағдайларды сактау керек:

— топырақ тығыздаушы машиналар өнімділігі жер қазушы және көлік кұралдары өнімділігіне сәйкес келуі керек;

— салынатын қабат қалыңдығы топырақ тығыздаушы машиналардың технологиялык сипаттамасында көрсетілген шамалардан аспау керек;

— тығыздаушы машинаның әр келесі жүрісі тығыздауды қалдырып кетпеу үшін алдыңғы жүрісті 0,1—0,2 м асыра басу керек.

Үйінділер және кайта көму топырақтарын тығыздағанда калдықтары бірдей болу керек. Тегістелетін қабаттың қалыңдығы жұмыс өндірісінің жағдайына, топырақ түріне және қолданатын тығыздаушы машиналардың типіне байланысты белгіленеді.

Тығыздаушы машиналардын айналуына жеткілікті мөлшерлері бар алаңдарды тегістегенде тегістеуші машиналар жүрісін тұйық дөңгелек үлгісі арқылы жасау ұсынылады. Машина жұмыс істеу үшін колайсыз ерекше қысылушылық жерлерде және жұмыс көлемі көп емес іргетас маңындағы топырақтар қол кұрал-саймандарымен тапталады.

Топырақты қолмен тығыздау пневматикалық және электрлік таптағыштармен жасалады. Бұл үшін топырақ қабатын 0,1 — 0,2 м етіп жаяды, сосын бірінші өтуді табан ауданы өте үлкек башмакты пайдалану арқылы жүзеге асырылады, ал келесілері - ауданы кішілермен. Кайта жабудың үстіңгі қабатына тығыздаушы машиналар қолдануға болады.

2.11 Жетекші жер қазушы машиналардың еңбек өнімділігін анықтау

Еңбек өнімділігін тек жер жұмыстарын орындайтын басты механизмдердікін орындаймыз.

Жер жұмыстарын орындайтын машинаның еңбек өнімділігі топырақтың түрі мен күйіне байланысты.

Скрепердің пайдалану өнімділіг: ол келесі (2.15) формула арқылы табамыз:

, м³/ч, ( 2.15)

Мұнда, q- шөміш көлемі ол келесі:

К_н – шөміш толу коэффициенті

К_в – машинаны уақыт бойынша пайдалану коэффициенті. 0,8-0,9

К_р – грунтты қопсыту коэффициенті

t_ц — жұмыс циклының ұзақтығы, мин

- жолдың сәйкес учаскесіндегі жылдамдық

Шөміш толтыру жол ұзындығы: ол келесі (2.16) формула арқылы табамыз:

,м, (2.16)

Топырақты төгі жол ұзындығы:

,м

в – Скрепердің кесетін бөлік ені, м

h_с – кесілетін бөлік қалыңдығы, м

h_отс – төгілетін қатпар қалыңдығы, м

Бульдозердің еңбек өнімділігі: ол келесі (2.17) формула арқылы табамыз:

,м³/ч, (2.17)

- кесілетін көлемі;

Грунтты тілу 1 –ші, артқа жүру 3-ші берілісте болады:

=76⁰;

в=2,56

Н=0,8;

=1,25;

=0,8;

=1-0,005·131=0,45;

м³/ч

2.12 Экскаватордың еңбек өнімділігі мен қажет автосамосвалдар санын есептеу

Бір шөмішті экскаватордың сменалық пайдалану өнімділігі: ол келесі (2.18) формула арқылы табамыз:

, (2.18)

q -шөміш көлемі, м³

k_q=k_н/k_р – шөмішті пайдалану коэффициенті;

k_н - тік шөмішті экскаватордың глинаны толтыру коэф.1…1,2

k_р – топырақты қопсыту коэф.

n=60/t_ц – 1 мин экскаватордың цикл саны;

t_ц- жұмыс циклының ұзақтығы

k_з=н_н/н_к<1 – котлован түбіндегі шөміш көлеміне байланысты коэф. (H_к). 1,5-3м шөміш көлемі 0,8-1м³ болса

k_п=0,92+0,98 –

k_в=0,77+0,87 –

k_q=1/1,25=0,8

n=60/20=3

м³/ч

Енді автосамосвал санын анықтау керек: ол келесі (2.19) формула арқылы табамыз:

, шт, (2.19)

Q – машинаның жүк көтергіштігі, т

q – шөміш көлемі;

х_о – көлемдік масса;

k_q=k_н/k_р – шөмішті пайдалану коэф.;

k_н – шөміш толу коэф,

k_р- топырақ қопсыту коэф.

Топырақтың кузовтағы шекті мәні 20%: ол келесі (2.20) формула арқылы табамыз:

, м^3, (2.20)

Тығыз грунт көлемі: ол келесі (2.21) формула арқылы табамыз:

, м^3, (2.21)

Транспортты жүк көтергіштігіне байл дәрежесі: ол келесі (2.22) формула арқылы табамыз:

, (2.22)

t_ц- жұмыс циклының ұзақтығы: ол келесі (2.23) формула арқылы табамыз:

, (2.23)

=0,1...1,5мин-.

- күш түсетін уақыт,мин,

где П_э- экскаватордың сағаттағы өнімділігі :ол келесі (2.24) формула арқылы табамыз:

- тасымалдау уақыты, мин, (2.24)

мұнда,S – отвалға дейінгі қашықтық,м

W_ср=40-60км/ч- орташа жылдамдық

- орнату мен төгу уақыты 2 мин

=0,5-2мин-маневр жасау уақыты.

Экскаватордың үздіксіз жұмыс істеуіне керекті амвтосамосвалдар саны: ол келесі (2.25) формула арқылы табамыз:

,шт, (2.25)

Автосамосвал саны көп болғанда (N₁) уақыт циклі жай цикл: ол келесі (2.26) формула арқылы табамыз:

,мин, (2.26)

Аз болғанда (N₂) уақыты жай экскаватор қояды: ол келесі (2.27) формула арқылы табамыз:

, (2.27)

Жай машинаның сағаттағы жұмысы.

Жай автосамосвал: ол келесі (2.28) формула арқылы табамыз:

, (2.28)

Жай экскаватора ол келесі: (2.29) формулалар арқылы табамыз:

(2.29)

Q=27т; V_k=3,1; q=2,5м³;

k_q =1/1,25=0,8