2.9 Жұмыс өндірісі үшін механизм комплектісін таңдау

Жер жұмыстарын атқару процесі топырақты өңдеу, оны тасымалдау, үйіндіге немесе атжалға салу және жер ғимараттарын өңдеуден тұрады.

Жер жұмыстары технологиялық параметрлері бойынша өзара үйлестірілген машиналар жинағымен орындалады. Олар бір тасқынмен немесе бірнеше машиналар жинақтарымен орындалады және қатар немесе жүйелі істей алады. Әр жинақтардың жетекші машина ретінде экскаватор, скрепер, бульдозерлер қолданылады.

Жинақ құрамына экскаватормен бірге көлік кұралдары, ка-занщұңқырдың түбін тазалау және үйіндідегі топырақты тегістеу үшін бульдозерлер, үйіндідегі топырақты таптау үшін тығыздағыш машиналар кіреді.

Скрепер жинағы топырақты өңдеу, ауыстыру және тегістеу үшін бір немесе бірнеше скреперлерден, қопсытқыштардан, скрепер толтыруын тездету үшін итергіш тракторлардан және топырақты кабаттап таптау үшін тығыздағыш машиналардан құралады.

Бульдозер жинағы топырақты өңдеу, ауыстыру және тегістеу үшін бір немесе бірнеше бульдозерден және топырақты кабаттап таптататын тығыздағыш машиналардан кұралады.

Жұмыс тәсілін және машиналардың үйлесімді жинақтарын таңдау топырақ түріне, үйінді мен ойманың шамасы мен көлеміне, топырақ тасымалдау қашықтығына, кұрылыс мерзіміне байланысты және біржолата жұмыс өндірісінің әртүрлі варианттарының техника-экономикалық салыстыру нәтижесінде аныкталады.

Әр вариантқа жетекші машинаның типтік өлшемі таңдалады. Сонымен негізгі процесті үздіксіз орындау максатын қамтамасыз ету үшін қосалқы машиналардың жалпы сменалық пайдалану өнімділігі жетекші машинаның өнімділігіне тең немесе көбірек болу керек. Мысалы, экскаваторлармен кешенді механикаландырып өзі түсіргіш автомобильге артып ойманы өндегенде, үйіндідегі топырақты бульдозермен тегістегенде және тығыздағыш таптағанда осы талап келесі шарттарды орындауға тиіс:

Жетекші және іріктелінетін машиналарды талдау алдыңғы технологияға сүйене отырып және машина сипаттамаларын толық пайдалану және оларды орынды жүктеу арқылы аныкталуы керек.

Кесте 2.1- Жер жұмыстарының құрамы мен қолданылатын механизмдер

Жұмыс құрамы	Механизмдер	Сипаттамасы
Алаңды тегістеу
1.Құнарлы қабатын алу мен тасымалдау	Бульдозер ДЗ-28 (533)	Трактор маркасы Т-100
2.Скрепер үшін 2 топты топырақты алдын-ала қопсыту.	Тіркелмелі қопсытқыш Д-480	Трактор маркасы ДТ-75
3.Алаңды тегістеу (қабат бетін алу,тасымалдау және үю) 4.Төгілген топырақты тығыздау	Тіркелмелі скрепер ДЗ-30 ДЗ-480	Трактор маркасы Т-100
Қазаншұңқырды өңдеу, топырақты төгу мен тығыздау
1.Топырақтың құнарлы қабатын алу	Бульдозер ДЗ-28	Трактор маркасы Т-100
2.Топырақты транспортқа төгу	Экскаватор ЭО-6121	Шөміш сыйымдылығы 1,8м3
3.Топырақты тасымалдау	Автосамосвал КрАЗ 256Б	Жүк көтергіштігі 11т, кузов сыйымдылығы
4.Іргетас қуыстарын, қазаншұңқырларды қайта көму	Бульдозер ДЗ-28	Трактор маркасы Т-100
5.Төгілгентопырақты механикалық түрде тығыздау	ИЭ-4502	350x450

Жұмыс өндірісі үшін механизм комплектісін таңдау

Т-100 маркалы тракторға тіркелген ДЗ-30 маркалы скрепер: ол келесі (2.2) формула арқылы табамыз:

а) жұмыс ұзақтылығы: , (2.2)

б) өндірістің еңбек сыйымдылығы:

в) жұмыстың өзіндік құны:

г) негізгі қордың меншікті капиталдық салымы: ол келесі (2.3) формула арқылы табамыз:

, (2.3)

д) келтірілген шығындар: ол келесі (2.4) формула арқылы табамыз:

, (2.4)

II. ДЭТ-250 маркалы тракторға тіркелген ДЗ-20 маркалы скрепер:

а) жұмыс ұзақтылығы: ол келесі (2.5) формула арқылы табамыз:

, (2.5)

б) өндірістің еңбек сыйымдылығы: ол келесі (2.6) формула арқылы табамыз:

, (1.26)

в) жұмыстың өзіндік құны: ол келесі (2.7) формула арқылы табамыз:

, (2.7)

г) негізгі қордың меншікті капиталдық салымы: ол келесі (2.8) формула арқылы табамыз:

, (2.8)

д) келтірілген шығындар: ол келесі (2.9) формула арқылы табамыз:

, (2.9)

III. Т-180 маркалы тракторға тіркелген ДЗ-33 маркалы скрепер:

а) жұмыс ұзақтылығы: ол келесі (2.10) формула арқылы табамыз:

, (2.10)

б) өндірістің еңбек сыйымдылығы: ол келесі (2.11) формула арқылы табамыз:

, (2.11)

в) жұмыстың өзіндік құны: ол келесі (2.12) формула арқылы табамыз:

, (2.12)

г) негізгі қордың меншікті капиталдық салымы: ол келесі (2.13) формула арқылы табамыз:

, (2.13)

д) келтірілген шығындар:ол келесі (2.14) формула арқылы табамыз:

. (2.14)

4-ші кесте. Нұсқаның техникалық-экономикалық көрсеткіштері

Жұмыс атауы	Механизмдер	ТЭП
	І нұсқа
	ІІ нұсқа	Т	ТР	С	Ү	Ғ
	ІІІ нұсқа
Алаңды тегістеу	Тракторға тіркелген ДЗ-30 маркалы скрепер	826,5	826,59	303326	30400	333726
	Тракторға тіркелген ДЗ-20 маркалы скрепер	210,36	210,49	101604	13884	10174284
	Тракторға тіркелген ДЗ-33 маркалы скрепер	312	312,09	114504	11400	125904