2.2. Табиғи бет белгілерін анықтау

Табиғи бет белгілерін анықтау берілген жер бедерінде интерполирлеу арқылы анықтайды. Ол үшін шаршының әрбір төбесі арқылы ұзындығы с болатын көршілес горизонталь арасынан ең қысқа қиылысу түзулерін жүргізіп, одан кейін шаршы төбелерінен горизонтальдармен қиылысу нүктесіне дейінгі ұзындықтары в₁ және в₂ өлшейді (мм). Сонда шаршы төбесіндегі табиғи бетінің белгісі: ол келесі (1.1) формуламен анықталады:

Қара нүктені анықтау формуласы:

әлде , (1.1)

1. 8.

2. 9.

3. 10.

4 11

5. 12

6 13

7 14

8. 15

9. 16

2.3.Нөлдік белгісін анықтау

Нөлдік белгісін анықтау шаршы призмалар тәсілімен жүргізілетін болса, онда: ол келесі (1.2) формуламен анықталады:

, (1.2)

мұнда, Н₁ – үлкен шаршы төбесінің табиғи белгілері; Н₂ – екі шаршыны қоса алғандағы төбелерінің табиғи белгілері; Н₄ – төрт шаршыны қосқандағы төбелерінің табиғи белгілері; n — шаршы саны.

2.4. Жобалық белгілерді анықтау

Жобалық белгілерді анықтау үшін қажетті еңіс жасау керек. Ол үшін сызбада алаңның табиғи еңісіне сәйкес келетін бағыт таңдалып белгіленеді. Оған перпендикуляр нөлдік белгілері бойынша алаңның шеттерінде оны белгілі еңіске (і) жорамал бұруының түзу осі белгіленеді. Нүктенің жобалық белгілері осы ось бойынша есептеледі.

Жобалық белгі: ол келесі (1.3) формуламен анықталады:

, (1.3)

1.

2. 3.

4. 5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

Шаршы төбелерінің жұмыстық белгілері: ол келесі (1.4) формуламен анықталады:

, (1.4)

Осы формула арқылы есептегенде шыққан «+» топырақты төгеміз, «-» топырақты аламыз деген мағынаны береді. Табиғи бетінің, нөлдік және жұмыс белгісі сызбада шаршы ұшына жазылады.

1.

2.

3.

4.

5.

6.

7.

8.

9.

10.

11.

12.

13.

14.

15.

16.

Нөлдік жұмыстар сынығы жұмыстық белгілер бойынша (таңбалары қарама – қарсы жұмыстық белгілері) алынады. Нөлдік нүктелерді тауып, бір – бірімен қосқаннан кейін нөлдік жұмыс сынығын табамыз. Бұл түзу алаңды ойма мен үйідіге бөледі.

Мұндай түзу жер бедеріне байланысты бір немесе бірнеше болуы мүмкін. Құрылыс машинаның алаңға кіруі және шығуы үшін жұмыстық сызбада m құлама койфициентін (m=3-4м) саламыз. Шекті нүктеде мәні: ол келесі (1.5) формуламен анықталады:

, (1.5)

1.L=3,2∙1,298=4,154

2.L=3,2*0,408=1,3

3.L=3,2*(-0,482)=-1,542

4.L=3,2*(-1,342)=-4,29

5.L=3,2*1,338=4,282

6.L=3,2*1,278=4,089

7.L=3,2*(-1,302)=4,166

8.L=3,2*1,318=4,217

9.L=3,2*0,438=1,402

10.L=3,2*(-0,442)=-1414

11.L=3,2*(-1,312)=-4.198

Бұл құлама шамаларын жұмыстық сызбада үлкенірек масштабта аламыз. Шеткі құлама нүктелерін қосу арқылы құлама шекарасын белгілейміз. Бұл құламалар қосымша және үйінді мен ойма көлемдерін құрастырады.

Жұмыстық сызбадағы пайда болған фигураларды нөмірлеп, олардың түрін: ол келесі (1.6) формуласын анықтап, топырақ көлемін есептейтін ведомостті толтырылады.

, (1.6)

Тегістеу кезіндегі Қосымша жұмыстар көлемін есептеу:

-құнарлы қабат ауданыкелесі:

-құнарлы қабаттың кесілу көлемі::

-қатты топырақтарды қопсыту:

-төгілген топырақтарды қабаттап нығыздау:

Топырақты тегістеудегі топырақ ауыспалылығының орта қашықтығын анықтау және оны тарату

Әрбір үйінді мен ойынды фигураның ауырлық ортасы анықталғаннан кейін L_орт- орташа орын ауыспалылығын табамыз, яғни алаңдағы мүмкін орташа ауыспалылығын анықтаймыз. Бұл жерде нақты түрде қандай үйіндіден қай оймаға топырақ тасылынатынын, яғни алаңдағы топырақтарды тиімді түрде тарату жоспары жобаланады. Қай жерден қаншалықты топырақты алып оны қайда төгу керектігін матрица арқылы нақты анықтаймыз. Оны Фогел әдісі деп те атайды.

Топырақ таратылуы циклмен жүргізіледі. Бұл цикл келесі операциялардан тұрады:

1. матрица бойынша баған мен жолдың 2 аз аралық айырымы табылып, олардың ішінен үлкен айырым мәні таңдалынып алынады;

2. осы табылған үлкен айырым мәнінің бағанында немесе жолында аз мәнді тор таңдалады;

3. содан кейін осы торға жеткізіледі, топырақ саны жеткізілу қажеттілігі мен мүмкіндікке байланысты болады.

Егер қажеттілік көлемі V_(ү.қаж.)≤V_(о.қаж.) болса, онда қажеттілік толық қамтамасыз етіледі. Бұл баған топырақ таратылуына енді қатыспайды және топырақ қалдығы да бұл цикл бойынша таратылмайды.

Егер V_(ү.қаж.)≤V_(о.қаж.) болса, онда барлық топырақ алынады да, бұл жол топырақ таратылуына енді қатыспайды. Қажетті топырақ көлемі басқа циклде басқа оймалардан алынады.

Әрбір цикл бойынша 1 ғана жеткізілу орындалады, одан кейін цикл қайталанылады.

Осы тапсырманы орындағаннан кейін біз топырақ массасын тиімді таратып, қозғалту картограммасын аламыз. Мұнда біз, анық түрде қандай оймадан қанша топырақ алып, оны қандай аралықтағы үйіндіге жеткізу керектігін анықтаймыз. Қысқаша айтқанда, топырақ жылжуының орташа ұзақтығын: ол келесі (1.7) формула арқылы табамыз:

, (1.7)

мұнда, V_в(н)- қазынды көлемі;

V_ij - үйінді көлемі;

l_ij –әр фигураның ауырлық центрі арасындағы үйінді мен қазынды арасы;

Орташа жұмыс нүктесі: ол келесі (1.13) формула арқылы табамыз:

,

мұндағы: n – нүкте саны:

Қазаншұңқырдың өлшемдері: ол келесі (1.8) формула арқылы табамыз:

(1.8)

мұндағы: - үстіңгі ұзындық,

- үстіңгі ені

- астыңғы,

- астыңғы;

m – коэфициент, топырақ пен тереңдігіне байланысты таңдалады

Қазаншұңқырдың көлемі: ол келесі (1.9) формула арқылы табамыз:

, (1.9)

мұнда, h — орта тегістік белгісімен қазаншұңқырдың тереңдігі, м;