Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
aydana_tmogi.docx
Скачиваний:
1
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
763.14 Кб
Скачать

Дәлдігі бірдей емес өлшеулер дәлдігін бағалау

1 Есеп. Өлшенген шаманың орташа квадраттық ауытқуы m1 = ±19", ал оның салмағы Р1=1,1. Р2=0,8 салмағы бар m2 шамасының орташа квадраттық ауытқуы (о.к.қ.) неге тең болады?

Берілгені:

m1 = 19,

P1 = 1,1,

P2 = 0,8.

Табу керек: m2 = ?

Шешуі:

Қателіктер теориясының формуласынан өлшеу қателігі мен салмақ арасында тәуелділік бар екенін білеміз:

осыдан

Жауабы: m2=±22,28".

№ 1 есепті шығару үшін варианттар бойынша мәліметтер 2.1 – кестеде келтірілген.

2.1- кесте №1 есептің варианттары бойынша мәліметтер

№, вариант

Р1

m1

Р2

№, вариант

Р1

m1

Р2

1

1,2

10

0,6

13

1,9

28

0,8

2

1,0

15

0,82

14

1,2

10

0,6

3

1,1

19

0,8

15

1,1

19

0,9

4

1,9

11

0,9

16

1,5

23

0,3

5

1,6

36

0,72

17

1,8

34

0,7

6

1,0

10

0,63

18

1,0

05

0,36

7

1,2

10

0,43

19

1,0

06

0,41

8

1,3

21

0,6

20

1,0

10

0,47

9

1,4

21

0,86

21

1,0

07

0,65

10

1,7

23

0,3

22

1,0

17

0,32

11

1,8

20

0,4

23

1,2

14

0,51

12

1,8

15

0,6

24

1,5

16

0,65

2 Есеп.  бұрышы екі бұрыштың қосындысы болып табылады (2.1 сурет): олардың біреуі, бір өлшеудің о.к.қ. теодолитпен n1=11 рет өлшеуден алынған, ал екіншісі, , бір өлшеудің о.к.қ. теодолитпен n2=14 рет өлшеуден алынған. Егер салмақ бірлігі ретінде бір өлшенген 1 бұрыштың о.к.қ. алсақ, онда болады. α бұрышының ықтимал шамасы мен оның салмағын анықтау керек.

2.1- Сурет бұрыштар үлгісі

Берулгені:

n1 = 11, m1 = 11, ;

n2 =12 m2 = 11, ;

, m1.

Табу керек:  m = ?

Р = ?

Шешуі:

1.  бұрыштың орташа мәнін анықтау:

2. 1 және 2 бұрыштардың орташа мәндерінің о.к.қ. анықталады:

3. Бұрыштар қосындысының немесе  бұрышының о.к.қ. анықталды:

4. Салмақ пен өлшеу қателігі арасындағы тәуелділік формуласы бойынша , бұрыштардың салмағы анықталады:

5. бұрышының салмағын анықтау:

6. орташа өлшенген бұрыштың ауытқуы анықталады (тексеру үшін):

Жауабы: бұрышының ықтимал болатын мәні: салмағы P =7

№ 2 есепті шығару үшін варианттары бойынша мәліметтер 2.2 – кестеде келтірілген.

2.2- кесте №2 есептің варианттары бойынша мәліметтер

№, вариант

1

m1

n1

2

m2

n2

Р1

Р2

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

1

301015

14

8

405825

12

18

1

m2

2

251814

10

10

514815

22

8

1

m1

3

231015

11

11

432525

11

12

1

m2

4

251814

12

9

511825

15

8

1

m1

5

304015

15

13

423825

13

7

1

m2

6

252818

09

17

512515

18

10

1

m1

7

351515

15

11

405455

12

17

1

m2

8

251630

20

15

544215

19

11

1

m1

9

312115

24

8

402535

16

15

1

m2

10

253414

18

10

354810

14

16

1

m1

11

301115

16

11

403025

12

14

1

m2

12

451854

11

17

514845

05

20

1

m1

13

301655

13

19

402025

18

18

1

m2

14

253834

17

20

604838

15

13

1

m1

15

391517

14

16

401625

12

17

1

m2

16

252514

10

21

644811

14

19

1

m1

17

305515

13

11

403625

09

21

1

m2

18

551114

12

14

253015

08

20

1

m1

19

602525

14

13

402025

07

18

1

m2

20

251844

20

19

511515

16

9

1

m1

21

302415

09

25

401825

19

7

1

m2

22

255619

10

20

382815

18

10

1

m1

23

541055

25

16

402825

12

11

1

m2

24

253545

15

14

514834

15

16

1

m1

25

472845

10

15

512824

12

22

1

m1

3 Есеп. Бір арақашықтық үш өлшеуішпен әртүрлі өлшеу сандарымен өлшенген. Өлшеулер нәтижелері 2.3 – кестесінде келтірілген. Өлшеулердің үш сериясынан L арақашықтығының орташа өлшенген мәні мен оның о.к.қ анықтау керек.

2.3 – кесте Өлшеулер нәтижелері

I-серия

II-серия

III-серия

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,148

1

145,150

1

145,141

2

145,145

2

145,148

2

145,145

3

145,141

3

145,151

3

145,143

4

145,140

4

145,154

5

145,151

nI =4

nI I =5

nIII =3

Табу керек: L0 mL0 =?

Шешуі:

1. Әр сериядан арақашықтықтың орташа мәні анықталады:

2. Өлшеулер салмағын өлшеулер санына тең деп аламыз:

РI = 4; РII = 5; РIII = 3.

3. Өлшеулердің үш сериясынан L0 арақашықтығының орташа өлшенген өлшеуін анықтау:

4. Салмақ бірлігінің о.к.қ. анықтау керек, ол үшін өлшеулерді олардың салмақтарына сәйкес өндеуді жүргізу керек (2.4 - кесте).

2.4 – кесте Өндеу нәтижелері

Серия

Li

Pi

L0 ,м

Vi=l0-li ,мм

PiVi

PiViVi

I

145.1435

4

145.146

0.0025

0.01

0.25

II

145.1508

5

-0.0048

-0.024

0.1152

III

145.1430

3

0.0030

0,014

0.042

N = 3

[P]=12

[PiVi ]=0

[PiViVi ]=0.4072

5. Салмақ бірлігінің = mР о.к.қ анықталады:

6. L0 орташа өлшенген мәнінің о.к.қ анықталады:

Жауабы: орташа өлшенген арақашықтығының ең ықтимал болатын мәні: .

№ 3 есепті шығару үшін варианттар бойынша мәліметтер 2.5 – кестеде келтірілген.

2.5 – кесте №3 есептің варианттары бойынша мәліметтер

№ варианта

Серия I

Серия II

Серия III

1

2

3

4

1

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

115,425

1

115,419

1

115,418

2

115,410

2

115,421

2

115,417

3

115,424

3

115,427

3

115,415

4

115,410

4

115,415

5

115,424

2

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

125,315

1

125,325

1

125,310

2

125,310

2

125,318

2

125,311

3

125,304

3

125,317

3

125,316

4

125,310

4

125,315

5

125,320

3

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,148

1

145,150

1

145,141

2

145,145

2

145,148

2

145,145

3

145,141

3

145,151

3

145,143

4

145,140

4

145,154

5

145,151

4

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

155,254

1

155,249

1

155,251

2

155,244

2

155,250

2

155,250

3

155,250

3

155,248

3

155,249

4

155,251

4

155,253

5

155,254

5

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,348

1

145,350

1

145,341

2

145,345

2

145,348

2

145,345

3

145,341

3

145,351

3

145,343

4

145,340

4

145,354

5

145,351

6

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

155,454

1

155,449

1

155,451

2

155,444

2

155,450

2

155,450

3

155,450

3

155,448

3

155,449

4

155,451

4

155,453

5

155,454

7

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,648

1

145,650

1

145,641

2

145,645

2

145,648

2

145,645

3

145,641

3

145,651

3

145,643

4

145,640

4

145,654

5

145,651

8

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

115,215

1

115,209

1

115,408

2

115,200

2

115,211

2

115,211

3

115,214

3

115,217

3

115,215

4

115,210

4

115,210

5

115,214

9

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

185,415

1

185,409

1

185,408

2

185,400

2

185,411

2

185,411

3

185,414

3

185,417

3

185,415

4

185,410

4

185,410

5

185,414

10

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

215,445

1

215,449

1

215,448

2

215,440

2

215,451

2

215,451

3

215,454

3

215,457

3

215,455

4

215,450

4

215,450

5

215,454

11

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

155,154

1

155,149

1

155,151

2

155,144

2

155,150

2

155,150

3

155,150

3

155,148

3

155,149

4

155,151

4

155,153

5

155,154

12

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,358

1

145,360

1

145,351

2

145,355

2

145,358

2

145,355

3

145,351

3

145,361

3

145,353

4

145,350

4

145,364

5

145,361

13

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

155,451

1

155,449

1

155,453

2

155,449

2

155,453

2

155,452

3

155,452

3

155,447

3

155,449

4

155,455

4

155,451

5

155,454

14

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

145,448

1

145,450

1

145,441

2

145,445

2

145,448

2

145,445

3

145,441

3

145,451

3

145,443

4

145,440

4

145,454

5

145,451

15

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

115,235

1

115,229

1

115,428

2

115,220

2

115,231

2

115,231

3

115,234

3

115,237

3

115,235

4

115,230

4

115,230

5

115,234

16

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

185,215

1

185,209

1

185,208

2

185,200

2

185,211

2

185,211

3

185,214

3

185,217

3

185,215

4

185,210

4

185,210

5

185,214

17

ni

Li, м

ni

Li, м

ni

Li, м

1

215,145

1

215,149

1

215,148

2

215,140

2

215,151

2

215,151

3

215,154

3

215,157

3

215,155

4

215,150

4

215,150

5

215,154

4 Есеп. 1 аспапты орнату нүктесінде 2.2 – сурет тікелей және бірдей дәлдікпен келесі бұрыштар өлшенген: А = 30º21'51" ,  В = 31º19'41", С = 37º11'36" жіне  Д = 261º07'55". D бұрышының ықтимал мәні мен D бұрышының орташа өлшенген мәнінің о.к.қ. табу керек, егер де А, В, С, және Д тікелей өлшенген шамалардың салмағын бірге тең деп алсақ, яғни

Б ерілгені:

А = 30º21'43

В = 31º19'28”;

С = 37º11'15”;

Д = 261º07’51”.

Табу керек: До mД = ? 2.2-сурет – Аспаптың тұру үлгісі

Шешуі:

1. Двыч есептелген бұрышты анықтау:

.

2. Д есептелген бұрышының салмағын анықтау керек, А, В және С өлшенген бұрыштардың салмақтары өзара тең болғандықтан, яғни бұрыштар бірдей дәлдікпен өлшенген және олардың салмақтары бірге тең, онда есептелген Д бұрышының кері салмағы тең болады:

өйткені .

3. Д бұрышының орташа өлшенген мәні анықтау керек:

4. Салмақ бірлігінің о.к.қ. анықтау керек, ол үшін өлшеулер салмақтарына сәйкес оларды өндеуді жүргізу қажет (2.6 кесте).

2.6 – кесте Өндеу нәтижелері

Дi бұрышы

Pi

Д0

Vi=Д0 -Дi

PiVi,

PiViVi, ()2

1

2

3

4

5

6

7

өлш.

261º07'51"

1

261º07'49.1”

-1.90

-1.90

3.61

есеп.

261º07'34"

1/3

+5.70”

+1.90

10.83

N= 2

[P]=

[PiVi ]=0

[PiViVi ] = =14.44

5. Салмақ о.к.қ. анықтау керек = mР:

6. Д 0 орташа өлшенген мәнінің о.к.қ:

Жауабы: орташа өлшенген бұрыштың ең ықтимал болатын мәні тең болады:

№ 4 есепті шығару үшін варианттар бойынша мәліметтер 2.7 – кестеде келтірілген.

2.7 – кесте №4 есептің варианттары бойынша мәліметтер

№ варианта

А бұрышы

В бұрышы

С бұрышы

Д бұрышы

1

2

3

4

5

1

30º21'12"

31º19'58"

37º11'36"

261º08'15"

2

30º21'51"

31º19'41"

37º11'36"

261º07'55"

3

30º21'43"

31º19'28"

37º11'15"

261º07'51"

4

30º21'35"

31º19'21"

37º11'55"

261º08'20"

5

30º21'23"

31º19'43"

37º11'33"

261º07'43"

6

30º21'02"

31º19'49"

37º11'39"

261º07'56"

7

30º21'32"

31º19'24"

37º11'17"

261º07'58"

8

30º21'27"

31º19'43"

37º11'11"

261º08'05"

9

30º21'44"

31º19'37"

37º11'22"

261º08'09"

10

30º21'39"

31º19'10"

37º11'48"

261º08'11"

11

30º21'21"

31º19'55"

37º11'43"

261º08'17"

1

2

3

4

5

12

30º21'29"

31º19'21"

37º11'18"

261º08'01"

13

30º21'51"

31º19'43"

37º11'10"

261º08'07"

14

30º21'20"

31º19'15"

37º11'43"

261º07'51"

15

30º21'23"

31º19'43"

37º11'33"

261º07'55"

16

30º21'42"

31º19'32"

37º11'52"

261º08'12"

17

30º21'25"

31º19'35"

37º11'36"

261º07'45"

18

30º21'27"

31º19'38"

37º11'36"

261º07'35"

19

30º21'21"

31º19'51"

37º11'46"

261º07'45"

20

30º20'51"

31º20'41"

37º15'36"

261º03'55"

21

30º20'55"

31º20'39"

37º15'35"

261º03'52"

22

30º20'45"

31º20'51"

37º15'43"

261º03'51"

23

30º20'35"

31º20'55"

37º15'25"

261º03'50"

24

30º20'50"

31º20'45"

37º15'30"

261º03'56"

25

30º20'49"

31º20'50"

37º15'32"

261º03'58"

5 Есеп. Шақтадан үш полигон бұрыштары өлшенген, олар жүріс бойынша сол бұрыштар (2.3 сурет). Осы бұрыштардың мәні 2.8 – кестеде келтірілген. Берілген дирекциондық бұрыштар қатесіз және келесі мәндерге тең:

Табу керек:

1. 6-5 жағының дирекциондық бұрышының орташа өлшенген мәнің;

2. 6-5 жағының дирекциондық бұрышының орташа өлшенген мәнінің салмағы мен о.к.қ.;

3. 6-5 полигонының дирекциондық бұрышының о.к.қ.;

4

2.3 – Сурет полигондар схемасы

. Әр полигонның өлшенген бұрыштарына түзетпелер.

2.8 – кесте Полигондардағы өлшенген бұрыштардың мәндері

I полигон

II полигон

III полигон

1-2-3

2131818

12-11-10

1410816

15-14-13

2104520

2-3-4

1395612

11-10-9

2194318

14-13-6

1712540

3-4-5

2101238

10-9-8

1302122

13-6-5

2583318

4-5-6

1603418

9-8-7

2211514

nIII = 3

nI = 4

8-7-6

1513842

6404418

7240120

7-6-5

895620

nII = 6

9540312

Шешуі:

1. Әр полигон үшін жағының дирекциондық бұрышын есептеу керек:

2. Полигондар салмағын олардың ішінде өлшенген бұрыштар санына тең деп аламыз: РI = 4, РII = 6, РIII = 3, [Pi]=13.

3. дирекциондық бұрышының орташа өлшенген мәнін анықтау керек:

сонда

4. Салмақ бірлігінің о.к.қ. анықтау керек, ол үшін өлшеулер салмақтарына сәйкес оларды өндеуді жүргізу керек (2.9 - кесте).

2.9– кесте Өндеу нәтижелері

αi

Pi

Vi ,

PiVi,

PiViVi,()2

83º28’13”

83º28’35”

83º29’11”

4

6

3

83º28’36.54”

5”

-4”

-1”

20"

-24"

-3"

100

96

3

N = 3

[Pi]=13

[PiVi]=0

[PiViVi]=199

5. Салмақ бірлігінің о.к.қ. анықтау керек = mР:

6. (6-5)0 орташа өлшенген мәнін есептеу керек:

6-5 жағының орташа өлшенген дирекциондық бұрышының ең ықтимал болатын мәні:

7. дирекциондық бұрышының кері салмағы келесі формула арқылы есептеледі:

8. Полигондар бойынша о.к.қ. әрқайсына анықталады:

, сонда

mI = ± 2,5” mII = ± 1,22” mIII = ± 0,58”.

9. дирекциондық бұрышының о.к.қ. қателіктер теориясының негізгі формуласы бойынша:

10. Әр полигонның өлшенген бұрыштарына түзетпелер анықталады:

,

мұндағы ni – полигонда өлшенген бұрыштардың саны, сонда:

Жауабы: ;

mI = ± 2,5”, mII = ± 1,22”, mIII = ± 0,58”;

№ 5 есепті шығару үшін варианттар бойынша мәліметтер 2.10 – кестеде келтірілген, полигондарда жүріс бойынша өлшенген сол бұрыштар барлығында тұрақты.

2.10 – кесте №5 есептің варианттары бойынша мәліметтер

Вариант №

1-2

12-11

15-14

1

2

3

4

1

2592655

2092405

3424350

2

2592650

2092410

3424457

3

2592647

2092409

3424453

4

2592627

2092431

3424454

5

2592621

2092444

3424337

6

2592619

2092438

3424303

7

2592607

2092451

3424332

8

2592658

2092448

3424306

9

2592651

2092432

3424312

10

2592649

2092444

3424321

11

2592633

2092407

3424341

12

2592615

2092421

3424351

13

2592607

2092453

3424353

14

2592617

2092403

3424351

15

2592635

2092434

3424343

16

2592641

2092428

3424323

17

2592815

2092632

3424505

18

2592835

2092624

3424539

19

2592838

2092643

3424530

20

2592748

2092521

3424458

21

2592640

2092415

3424347

22

2592651

2092425

3424352

23

2592649

2092405

3424350

24

2592652

2092410

3424355

25

2592654

2092411

3424345

IІІ - ТАПСЫРМА

Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]