16. Ядролық қарудың зақымдағыш факторларын келтіріңіз

Ядролық зақымдау ошағы шартты түрде төрт шеңберлі аймаққа бөлінеді.

Бірінші аймаққа (жарылыс кіндігіне жақын жердегі толық қираушылық) сырттқы шекараға 0,5 кг/см2 жоғарырақ артық қысым-мен соққы толқынының әсеріне үшыраған зақымдану ошағының аумағы жатады.

Екінші аймақ (қатты қирау) 0,5 - 0,3 кг/см2 соққы толқынының артық қысымымен сипатталады. Бүл аймақта тас ғимараттар мен жертөбелер қатты қирап, ағаш ғимараттар толық қирауы мүмкін, үйінділер пайда болып, өрт шығуы да мүмкін. Панаханалардыңкөбісі сақталады, алайда кейбіреулерінің кіреберісі мен шығаберісін үйінді басып қалуы мүмкін. Панаханадағы адамдар зардапшекпейді.

Үшінші аймақ (орташа қираулар) 0,3 - 0,2 кг/см2 соққы толқы-нының артық қысымымен, ғимараттар мен түрақжайлардың ішінара қирауымен сипатталады. Оларды жаппай өрт жайлауы мүмкін, (көптеген қорғаныс ғимараттар сақталынады, ал онда түрған адамдар зардап шекпейді. Қорғаныс ғимаратының сыртында қалған адамдардың бір бөлігі жарақат алып, жедел медициналықкөмекті қажет етеді.

Төртінші аймақ (болмашы қираулар) 0,2 - 0,1 кг/см2 толқын соққысының артық қысымымен сипатталады. Бүл аймақта ғимараттар мен тұрақ жайлардың қирауысирек. Жарықтың сәуле шығаруы - ядролық жарылыс кезінде пайда болатын сәуле энергиясының ағыны. Ядролық жарылыс жарқылдаған аумақтағы ауаның температурасы жарқылдау басында миллион градусқа дейін жетіп, аяғында бірнеше мың градусқа дейін тө-мендейді. Жарықтың сәуле шығаруы қас-қағым сәтте таралып, аз уақыт ғана әсер етеді.

Жарық сәулесі күндікінен әлде қайда күшті, ал жарылыс кезінде пайда болған ядролық шар жүздеген километрден көрінеді. Ядролық зақымдау ошағы шартты түрде төрт шеңберлі аймаққа бөлінеді. Бірінші аймаққа (жарылыс кіндігіне жақын жердегі толық қираушылық) сырттқы шекараға 0,5 кг/см2 жоғарырақ артық қысым-мен соққы толқынының әсеріне үшыраған зақымдану ошағының аумағы жатады.

17. Адам ағзасына әсер етуіне қарай химиялық қарудың жүйелеуін келтіріңіз

Зиянды химиялық заттардың адам ағзасына әсері Аммиак – көзге, тыныс алу органдарына, орталық жүйке жүйесінің тері ұлпаларына қауіпті. Аммиактың қатты әсерінен кейін бірнеше минуттан соң бұлшық еттің әлсіздігі, көтеріңкі рефлекторлық қозу, құрыспа пайда болады. Есту күрт төмендейді, өкпе қабынуы мүмкін. Аммиакпен зақымдану нәтижесінде психикалық және неврологиялық аурулар ықтимал. Көздің бұршағы, қабақтың қараюы кейде тіпті көрмей қалуы мүмкін.Көміртегі тотығы – қандағы гемоглобин тотығынан оттегіні ығыстырады,карбоксигемоглобинді жасайды. Оттегі көлемі 18-20пайыздан 8 пайызға дейін төмендеуі мүмкін(аноксемиз). Көміртегі тотығы ұлпалық тыныс алуды бұза отыра тікелей улы әсер етуге қабілетті. Көміртегі тотығы әсеріне жастар және бронхитпен,демікпемен,өкпе,қан айналымы,бауыр органдарының ауруларынан, диабетпен зардап шегетін адамдар тез сезеді. Көмір алмасуына ықпал етіп, қадағы қант деңгейін көтереді. Фосфорлық және азоттық алмасуды бұзады. Адам тыныс алудың тоқтауынан қаза болады.

Хлор - тыныс алу жолдарын тітіркендіреді, өкпені қабындырады. Қанда хлордың әсерінен бос амин қышқылдарының мөлшері бұзылады және кейбір тотықтарының белсенділігі төмндейді.

Жүйкені жансыздандырады – зарин,заман, Vгаздар

Терінің құрысуына әсер етеді – иприт,люизит

Тұншықтырғыштық әсер етеді – фосфен,дифосфен

Көздің жасын аққызады және тітіркендіргіштік әсері бар – хлорпикрин, хлорацетофен, адамситПсихохимиялық әсер етеді – BZлизергин қышқылының диэтиламиді т.б Зиянды химиялық заттардың әсеріЖүйкені жансыздандырады – зарин,заман т.бЖалпы улағыш әсер етеді – көгілдір қышқылы, хлорцианТерінің құрысуына әсер етеді – иприт,люизит.

Тұншықтырғыш әсер етеді – фосфен, дифосфенКөздің жасын ағызады және тітіркендіргіштік әсер етеді – хлорпикрин,хлорацетофенон, адамсит. Психохимиялық әсер етеді – бизет лизергин қышқылының диэтиламиді. Өсіп-өнуге, жүйке түрткісін өткізуге және беруге әсер етеді – нейтропты улар. Зат алмасуды бұзады. Аммиак көзге, тыныс алу органдарына, орталық жүйке жүйесінің тері ұлпаларына қауіпті. Біренше минуттан соң бұлшық еттің әлсіздігі, көтеріңкі рефлекторлық қозу,құрыспа пайда болады. Есту күрт төмендейді, өкпе қабынуы мүмкін,психикалық және неврологиялық ауытқу ықтимал, көз көрмей қалуы мүмкін.Көміртегі тотығы қандағы гемоглобин тотығынан оттегіні ығыстырады,карбоксигемоглобинді жасайды,оттегі көлемін 18-20пайыздан 8 пайызға дейін төмендетуі мүмкін,тыныс алуды бұзады,қандағы қант деңгейін көтереді, фосфорлық және азоттық алмасуды бұзады. Хлор тыныс алу жолдарын тітіркендіреді,өкпені қабындырады, бос амин қышқылдардың мөлшері қандағы бұзылады,кейбір тотықтарының белсенділігі төмендейді.