Италияның салық жүйесі

Көптеген дамыған елдердегі сияқты мемлекеттік кірістің негізгі көзі болып салықтар саналынады . қазіргі кездегі қолданыстағы салық жүйесі қаржыны мемлекеттік реттеуді дамытудың нәтижесінде соңғы жиырма жылда қалыптасты. Салық салу саласындағы көптеген өзгерістен осы елдің Еуропалық экономикалық қауымдастыққа енгеннен кейін пайда болды.

Қазіргі кезде Италия салық жүйесі икемді құрылымы бар тікелей және жанама салықтардан тұрады. Тікелей салықтарға заңды және жеке тұлғалардан алынатын табыс салықтары жатады.

Жеке тұлғалардан алынатын табыс салығын жеке тұлғалар төлейді. Салық салу мақсатында жеке тұлғалар резидент және бейрезидент болып бөлінеді. Резиденттер ел ішінде және елден тыс жерде алған барлық табыстарына салық төлесе, бейрезиденттер тек ел ішінде алған табыстарына төлейді.

Салық прогрессивті сипатта және салық төлеушінің күнтізбелік жыл ішінде алған кешенді табысынан төленеді. Алынған көдеріне байланысты табыстары бес категорияға бөлінеді:

-жер меншігінен алған табыстары;

-капиталдан алған табыстары;

-жалдамалы жұмыстан алған табыстары;

-кәсіпкерлік қызметтен алған табыстары;

- т.б. алған табыстары.

Жер меншігінен алған табыстарына жер учаскелері мен құрылыстардан алған табыстары жатады және кадастрлық әдіс бойынша салық салынады. Жер рентасының мөлшері кадастрлық тізіммен реттеледі. Кадастрлық бағалау 10 жылда ьір рет жүргізіліп тұрады, осы кезең аралығында Қаржы министрлігі түзету коэффицентін қолдануға құқылы. Нақты иесінің қарамағындағы салық салу объектілері бойынша салық мөлшері тариф негізінде бекітіледі. Жалға берілетін құрылыстардың салығы жалдық келісім шартта көрсетілген жылдық жалдық төлем негізінде анықталады. Салық салу мақсатында кешенді табысын есептеу үшін жалдық төлем 10 пайызға, жекелеген жағдайларда 15 пайызға төмендетіледі.

Капиталдан алған табыстарға ағымдағы банк шоттарына алынған пайыздар, дивиденттер, лоторея бойынша ұтыстар және т.б. жатады.

Жалдамалы жұмыстан алынған табыстар бойынша есептелген салық сомасы жеке тұлғалардан алынатын табыс салығының ішінде алатын үлесі жағынан бірінші орында.

Жалдамалы жұмыстан алған табыстарына еңбекақы, зейнетақы, ақшалай және заттай нысанда алынған марапат және жәрдемақы түріндегі барлық табыстары жатады. Бұл табысқа сонда-ақ, мынадай табыстар жатады:

а) қызмет көрсету және ауылшаруашылығы саласындағы өндіріс кооперативтерінің мүшелерінің алған еңбекақысы;

ә) қосымша жұмыс жасау арқылы үшінші тұлғадан алынған табыстар ;

б) сайлау компанияларына қатысу барысында алған барлық марапаттары.

Зейнетақы мен жалақыдан басқа табыс көзі жоқ жеке тұлғалар аталмыш салық бойынша декларация тапсырмайды.

Кәсіпкерлік қызметтен алған табыстарына осы қызметтен алған таза табысы жатады.

Шығармашылық, дәрігерлік, адвокаттық тәрізді қызмет түрлерімен айналысқан жағдайда нақты шығындары табыстан шегеріліп тасталады.

Жеке тұлғаның табысына, сондай-ақ, жерді, жылжымайтын мүлікті, өнер туындыларын қайта сатудан түскен табыстары шетелдегі меншігінен түскен табыстары, біржолғы кездейсоқ табыстары жатады.

Жоғарыда аталған көздер негізінде анықталған жиынтық табыстан мынадай шегерімдер жасалады:

• төленген жергілікті табыс салығының сомасы;

• жылжымайтын мүліктер үшін төленген жалдық және басқа да төлемдер;

• ипотекалық несие бойынша төленген пайыз сомасы;

• емделуге кеткен шығындар, Протездеу және хирургиялық шығын сомасы толығымен шегеріледі ;

• жерлеу шығындары;

• алимент;

• әлеуметтік сақтандыруға жарна;

• өмірді және кездейсоқ бақытсыз жағдайлардан сақтандыруға төленген жарналар;

• сайлау компанияларын өткізумен байланысты шығындар;

• өнер туындыларын ұстау және ағымдағы жөндеуіне кеткен шығындар;

• аштықпен күрес қорына аударылатын жарналар, салық салынатын табыстан 2пайыз мөлшерінде;

• театр бірлестіктеріне көрсетілген көмек, салық салынатын табыстан 2пайыз мөлшерінде;

• шіркеу қорына аударылған қайырымдылық сомасы.

Жеке тұлғалардың табысына салынатын салық 10-50 пайыз аралығындағы прогрессивтік шкаламен алынады. Жыл сайын инфляция индексіне сәйкес салық ставкасына өзгеріс енгізіліп отырады. Асырауындағы тұлғаларға салық салынбайтын минимум қарастырылған. Табыс салығын салық төлеуші декларацияны толтыру арқылы, өзі есептеп, салық органына табыс етеді.

Заңды тұлғалардың табысына салынатын салықты ел аумағында жұмыс жасайтын барлық заңды тұлғалар төлейді. Салық салу объектісі болып компанияның бөлінбеген пайда түріндегі таза табысы салынады.Ол өз кезегінде компанияның жиынтық табысы мен өндіріс процесінде жұмсалған шығындардың айырмасы ретінде анықталады. Жиынтық табысқа негізгі қызметті жүзеге асырудан тапқан барлық табыстары жатады.

Салық 1983 жылдан бері 36 пайыздық пропорционалдық ставкамен төленеді. Оған дейін 25 пайыздық ставкамен төленген болатын. Бұдан басқа екі арнайы салық ставкалары қолданылады. Бағалы қағаздармен жұмыс жасайтын қаржы және холдингтік компаниялар 7,5 пайыздық, қатынасу үлесінің 50 пайызын мемлекет құрайтын компаниялар мен ұйымдар 6,25 пайыздық ставкамен табыс салығын төлейді. Залалдары 5 жыл мерзімге аударылады.

Бұл екі табыс салығынан басқа, Италияда жергілікті табыс салығы алынады. Оны заңды және жеке тұлғалар төлейді. Салық 16,2 пайыздық пропорционалдық ставкамен есептеледі. Салықты есептеу барысында жалдамалы жұмыстан алған, жер меншігінен алынған, жеке кәсіби қызметтен алынған табыстары есептелмейді. Мемлекет елдің оңтүстігіндегі экономикасы нашар аудандарда күрделі қаржы салымын ынталандыру үшін жергілікті табыс салығынан босату арқылы ынталандыру шараларын қолданады.

Мұра мен сыйға салынатын салық меншік иесі ауысқан жағдайда төленеді. Салық салу объектісі болып мұраға қалған мүліктің нарықтық құны саналады. Салық ставкасы екі жақты прогрессия негізінде құрылған:

- мұраға қалған мүліктің құны ескеріледі;

- туыстық деңгейі ескеріледі.

Ата-анасы, балалары, ерлі-зайыптылар тек мұраға қалған мүліктің құнынан ғана салық төлейді. Басқа мұрагерлер салықты екі жақты прогрессия негізінде төлейді. Салықты осылайша есептеу тәртібі 1973-1974 жылдары жүргізілген салық реформасы негізінде енгізіліп, содан бері өзгеріссіз қолданылуда.

Қосылған құнға салынатын салық Италияда 1973 жылы 1-ші қаңтардан бастап енгізілді. Қазіргі кезде 65-70 пайызын құрауда. Қосылған құнға салынатын салық түскен табыс пен өнімнің өзіндік құны арасындағы айырмадан есептеледі. Салықты тұтынушы төлейді, бюджетке сатушы аударады. Үш түрлі салық ставкасы қолданылады. 4 пайыздық ставка – мемлекеттік кәсіпорындарға, 13,9 пайыздық ставка – азық-түлік өнімдеріне, бұдан басқаларының бәріне 19 пайыздық ставка қолданылады. Экспортқа шығарылған тауарлар, халықаралық қызмет және онымен байланысты операциялар, сондай-ақ сақтандыру операциялары, несие беру, пошта қызметі, жалдаудың коммерциялық емес түрлері, алтын және шетел валютасымен байланысты операциялар, денсаулық сақтау, білім беру және мәдениетке жұмсалатын шығындар аталмыш салықтан босатылған.

Арнайы акциздер жанама салықтардың ішінде фискалдық маңызы бойынша екінші орында. Салық мұнай және мұнай өнімдері, алкогольді ішімдіктер, сыра, банан, құрылыс материалдары тәрізді жекелеген тауар түрлеріне ғана қолданылады.

Практикада елтаңбалық алымды, тіркеу алымын, концессиялық салықты іскерлік операцияларына салынатын салық деп те атайды.

Елтаңбалық алым кез келген мемлекеттік және әкімшілік құжаттарды, тізімдерді алған кезде төленеді. Салық ставкасы құжат түріне байланысты дифференцияланған.

Тіркеу алымын белгілі бір актілерді мемлекеттік тізімге алу барысында төлейді. Алымды алу объектісі ретінде тіркелетін құжатта көрсетілген ақша сомасы қаралады. Алым ставкасы 0,5-8 пайыз аралығында болып келеді. Концессиялық салық тіркеу алымынан қосымша ретінде алынады. Бұл салық іскерлік операцияларға мемлекеттік келісім, рұқсат немесе лицензия берген кезде төленеді. Арнайы нұсқау бойынша бұл салық салынатын 120-дан астам құжат түрі бекітілген. Салық мөлшері әрбір құжат түрі бойынша дербес белгіленген. Мемлекеттік комиссиондық алым жекелеген әкімшілік актілірінің түрлеріне ғана қолданылады. Ондай құжаттарға төлқұжат, жүргізуші куәлігі, т.б. жатады. Алым осы құжаттаржы алу кезінде төленеді және арнайы маркамен таңбаланады. Жергілікті лицензиялық алым қоғамдық жерлердегі маусымдық саудамен айналысуға, антиквариатты сатуға рұқсат алу барысында төленеді.

Жылжымайтын мүлік құнының өсімінен алынатын салық 1970-ші жылдардың орта шенінде енгізілген болатын. Салық салу объектісі болып мүліктің бастапқы құны мен өткізілген құны арасындағы айырма саналады. Салық прогрессивтік шкаламен алынады.

Жарнама салығы жергілікті салық болып табылады. Бұл салық көпшілік қоғамдық орындарда орналасқан жарнамаларға салынады. Салық ставкасын жергілікті билік органдары өздерінің қаржылық жағдайына және жарнама түріне байланысты бекітеді.

Көлік салығы екі деңгейде, яғни мемлекеттік және жергілікті деңгейде алынады. Салықты меншігінде көлігі бар барлық заңды және жеке тұлғалар төлейді. Салық ставкасы цилиндр көлемі мен ат күшімен берілген мотор қуатына байланысты анықталады.

Қоғамдық алаңдарды пайдалану салығы жергілікті билік органдары пайдаланылатын алаңнын мақсатына, көлеміне байланысты салынады. Салық ставкасын белгілеу үшін қоғамдық алаңдар категория мен сыныптарға бөлінеді.

Салықтардың алыну тәсіліне байланысты былай сыныптауға болады:

- салықтарды бюджетке тікелей аудару;

- салықтарды төлем көзінен ұстау;

- салықтарды салық тізімі негізінде алу.

Бірінші тәсіл негізінде салық төлеуші салықты өзі есептеп, бюджетке тікелей өзі аударады.

Салықтарды төлем көзінен ұстау біздің еліміздегі қолданыстағы тәсіл сияқты.

Егер салық төлеуші алдыңғы екі тәсілмен салық төлемеген жағдайда салықтар салық тізімі негізінде алынады. Салық тізімін жергілікті салық бюросының қызметкерлері округтық салық басқармасының мәліметі негізінде толтырады. Салық төлеушіні салық тізіміне енгізбестен бұрын оған жазбаша ескерту жіберіледі. Егер ескерту жауапсыз қалған жағдайда салық тізімі құрылады. Бұл тізім негізінде салық төлеген жағдайда төленуі тиіс салықтармен бірге, айып, өсім есептеліп салық төлеушіге екінші қайтара ескерту жіберіледі. Бұл жағдайда да салық төлеуші жауапсыз қалса, мүлкі тәркіленіп, ашық аукционда сатылады. Италия салық заңнамасына сәйкес, декларацияны дұрыс толтырмаған, бухгалтерлік жазу ережесін бұзған, жазбаша түрде жалған операциялар жүргізген, табысын төмендетіп көрсеткен салық төлеушілерге ісін сотқа беру, бас бостандығынан айыруға дейін баратын қатаң салықтық жазалау шаралары қолданылады

ЕУРОПАНЫҢ ЖЕКЕЛЕГЕН ЕЛДЕІНІҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕЛЕРІ

ШВЕЦИЯНЫҢ САЛЫҚ ЖҮЙЕСІ

Швецияда жергілікті билік органы екі деңгейлі болып келеді. Ел құрамында 24 лэн мен 284 коммуна кіреді. Салық түрлерінрикстаг, ал оның ставкаларын лэн мен коммуналар бекітеді. Швецияның қаржы жылы 1-ші шілдеден басталады. Салық қатынастарын реттейтін заңнамалық құжаттарды парламент бекітеді, жергіліктіоргандар мемлекет деңгейінде бекітілген шек мөлшерінде салық ставкаларын өзгерте алады. Салықтардың уақытылы әрі толық көлемде бюджетке түсуін ұлттық салық басқармасы мен жергілікті салық органдарыжүзеге асырады. Ұлттық салық басқармасы акциздер мен төлем көзінен ұсталатын салықтарды тікелей өзі қадағалайды. Импорттан алынатынқосылған құнға салынатын салықты кеден баждары мен алымдарының басқармасы бақылайды. Бұдан басқа салықтардың барлығы жерлердегі салық органдарының құзырында. Швецияның салық жүйесіндегі негізгі салық түрлеріне:

• азаматтардан алынатын табыс салығы;

• компаниялардан алынатын табыс салығы;

• қосылған құнға салынатын салық;

• мұра мен сыйға салынатын салық;

• акцияздер;

• елтанбалық алым;

• әлеуметтік сақтандыруға жарна;

• т.б. салықтар жатады.

Әкімшілік – аумақтық бөлінуге сәйкес табыс салығы екі деңгейде алынады:

а) ұлттық табыс салығы біртұтас 20 пайыздық ставкамен алынады;

ә) жергілікті табыс салығы әр аумақта әр түрлі болып келеді. Орташа есеппен лэн – 13, коммуна – 17, шіркеу – 1,1 пайыздық ставкамен салықтарын төлейді.

Әрбәр жеке тұлға (ерлі-зайыптыларды қоса алғанда) табыс салығын өз алдына бөлек төлейді.

Корпорацияға пайдасына салынатын салықты коммерциялық қызметпен айналысатын барлық акционерлік қоғамдар, кооперативтер, шетел компаниялары 30 пайыздық ставкамен төлейді. Сауда серіктестіктері заңды тұлға деп танылып, патент Басқармасынан тіркеуден өтеді де, корпорация пайдасына салынатын салықты төлеуші болып табылмайды. Өйткені салық салу тұрғысынан олардың табысы қатынасушыларының арасында бөлінген болып есептеліп, әрбір қатынасушыдан жеке табыс салығы ретінде дербес алынады. Аталмыш салық 1947 жылы шыққан "Ұлттық табыс салығы туралы" Заңмен реттеліп (өзгертулері мен толықтыруларын қоса алғанда) отырады. 1975 жылы қабылдаған компаниялар туралы Заңға сәйкес, ірі компания болып активтері 35 кроннан асатын, 200-ден астам адамды жұмыспен қамтитын және қор биржасында листингі бар акционерлік компаниялар танылады. Бұл Заң бойынша шағын және орта компаниялардың да мәртебесі анықталған. Барлық компаниялар патент Басқармасына тіркелуі керек. Кез келген компания құрылтайшы құжаттары, директорлар кеңесінің құрамы, ресми аудиторлар, құжатқа қол қоюға өкілетті тұлғалар туралы мәліметтерді және осы мәліметтерге қатысты болатын өзгерістер мен толықтыруларды патент Басқармасына хабарлап отыруы керек. Сондай – ақ, бұл басқармаға компанияның қаржы есебі мен аудитордың қорытындысының көшірмесі тапсырылады. Бұл құжаттардың барлығы көпшілік қауым үшін ашық материал болып табылады. Компанияның жылдық есебі мен басқа да маңызды ақпарлары жалпы ұлттық деңгейдегі басылымдарда жарияланады. Компанияның есеп және есептілік жүргізу ережесі 1976 жылы қабылданған бухгалтерлік есеп туралы Заң негізінде жүзеге асырылады.

Корпорация пайдасына салынатын салықты салу объектісі компанияның қаржы есебінде көрсетілген таза табысы негізінде анықталады.

Корпорация пайдасына салынатын салықты төлеу кезеңі болып жыл саналады. Бірақ бір ерекшелігі – корпорацияның есепті жылды 1 – ші қаңтардан, 1 – мамырдан, 1 – ші шілдеден, 1 – ші қыркүйектен бастауына болады. Есепті жылды тек салық басқармасының рұқсатымен ғана өзгертуге болады. Салық декларациясы есепті жыл бекіткеннен кейін, алты ай мерзім ішінде тапсырылуы керек. Корпорация пайдасына салынатын салық 18 – ші қаңтарда, 18 – ші наурызда, 18 – ші мамырда, 18 – ші шілдеде, 18 – ші қыркүйекте, 18 – ші қарашада аванстық төлем түріндетөленуі керек. Салық жылы аяқталған соң, декларация негізінде салық органы анықталған салық сомасы бойынша толық есеп айырысады. Салық органы салық төлеушілерді жүйелі түрде тексеріп тұрады. Елдің салық заңнамасына сәйкес, салыққа қатысты құжаттар алты жыл, ал бухгалтерлік есепке қатысты заңнамасына сәйкес он жылдан кем емес мерзім сақталуы керек. Салық заңдылығын бұзу фактілері анықталған жағдайда, салықтық жазалау шаралары қолданылады. Салық төлеуші салық органының шешімі қанағаттандырылмаған жағдайда одан жоғары тұрған халық салық органына немесе жер сотына шағымдану құқығына ие.

Азаматтардан алынатын табыс салығы 1928 жылғы “Муниципалды табыс салығы туралы” және 1947 жылғы “Ұлттық табыс салығы туралы” Заңдармен реттеледі. Салық салу барысында азаматтар резидерт және бейрезидент болып бөлінеді. Швецияның заңнамасы бойынша резидент деп ел аумағында тұрақты тұратын немесе тұратын жері бар немесе елде экономикалық не отбасылық байланысы азаматтар танылады. Осы үш критерийге кірмеген азаматтардың барлығы бейрезидент деп танылады. Бейрезиденттерге салық салу ерекшелігі 1991 жылғы “Бейрезиденттердің ұлттық табыс салығы туралы” Заңмен реттеледі.

Салық салу мақсатында азаматтардың табысы үш топқа бөліп қарастырылады:

• жалдамалы жұмыстан тапқан табыстары;

• коммерциялық қызметтен алған табыстары;

• капиталдан алған табыстары.

Салық төлеушінің жалдамалы эұмыстан тапқан табыстарына еңбекақысы, сыйақысы, жәрдемақысы жатады. Жалдамалы жұмысшылар осы жұмыспен байланысты шығындарын табыстан шегеруге құқылы. Әдетте, шетелде жұмыс жасайтын Швециянвң резиденті өз елінде бұл табыс түрі бойынша салық төлеу жауапкершілігінен босатылған, өйткені ол табыс түрі бойынша салықты табыс алған елінде төлейді.

Коммерциялық қызметтен алған табыстары компания пайдасына салынатын салықтың есептелуі сияқты тәртіппен анықталады. Егер жылжымайтын мүлікті коммерциялық мақсатта пайдаланудан табыс алынса және оның 50 пайызында меншік иесі немесе оның отбасы тұрақты тұратын болса, онда салық салынбайды.

Капиталдан алынған табыстарға акцияны сату және сатып алудан, лотореядан, т.б. табыстар жатады.

Жалдамалы жұмыстан және коммерциялық қызметтен табыс алатын салық төлеушілерге салық салынбайтын минимум мөлшері беріледі.

Муниципалды табыс салығының ставкаларын әр аймақ өздері бекітеді, орташа ставкасы 31 пайызды құрайды. Ұлттық табыс салығы 229мың кронға дейін – 25 пайыз, одан асқан сомаға 30 пайыз мөлшерінде салық салынады.

Бейрезиденттің табысын екі негізгі топқа топтастыруға болады:

- Швециядағы тұрақты іскерлік мекеме арқылы жүзеге асырылған қызметтен түскен табыстар:

- Швециядағы жылжымайтын мүліктен түскен табыстар.

Бейрезиденттің еңбекақы немесе зейнетақы түріндегі табысына тұрақты 25 пайыздық ставкамен ұлттық табыс салығы және басқадай табыстарына осы ставкамен муниципалды табыс салығы салынады. Егер осы табыстарының мөлшері жыл ішінде 200 мың кроннан асып кетсе, онда қосымша 20 пайыздық ставкамен ұлттық табыс салығы алынады. Бейрезидент Швециядағы капиталдан алған табысынан 30 пайыздық ставкамен табыс салығын төлейді. Бейрезиденттерге дербес салық жеңілдіктері берілмейді және олар салық декларациясын тапсыру жауапкершілігінен босатылған.

Салық кезеңі 31 – ші желтоқсанда аяқталады. Салық декларациясы есепті жылдан кейінгі жылдың 15 – ші ақпанына дейін тапсырылуы керек. Жалдамалы жұмыстан табыс табатын жеке тұлғалар оңайлатылған нысандағы декларацияны тапсырады. Коммерциялық қызметтен табыс алатын жеке тұлғаларға декларация тапсыру мерзімі Коммерциялық қызметтен табыс алатын жеке тұлғаларға декларация тапсыру мерзімі 31 наурызға дейін ұзартылған. Табыс салығы бойынша толық есеп айырысу салық декларациясы негізінде жүргізіледі.

Қосылған құнға салынатын салық ел аумағында коммерциялық мақсатта жүргізілген барлық тауарлардың, ұызметтердің саудасына салынады. Қосылған құнға салынатын салық бойынша салық салу объектісі бар компаниялар, кәсіпорындар, жеке тұлғалар қосылған құн салығын төлеушілер ретінде есепке тұруы керек. Жылдық айналымы 200 мың кроннан кем тұлғалар қосылған құн салығын төлеуден босатылды. Қосылған құнға салынатын салық азыық – түлік өнімдеріне – 21, қонақ үй қызметіне 12 пайыздық, қалғандарына 25 пайыздық ставкамен салынады. Аталмыш салықты төлеуден экспорт операциялары, медициналық қызмет, сақтандыру, банк операциялары, пошта, киноөндірісі, мәдениет мекемелерінің қызметі босатылған. Швецияда тауар алған шетелдік туристер шекара бекеттерінде орналасқан арнайы агенттік арқылы қолма – қол ақша немесе шотқа аудару арқылы төлеген салықтарын қайтарып ала алады.

Қосылған құнға салынатын салық бойынша есепті кезең – екі ай. Салық декларациясы есепті кезең аяқталған соң, 35 күн ішінде тапсырылуы керек. Айналымы үлкен кәсіпорындар үшін салық кезеңі бір ай болып бекітілген.

Капиталдан алынатын табысқа салық 30 пайыздық ставкамен алынады. Акциздер алкоголь және темекі өнімдеріне, жарнама мен ойын бизнесіне, бензин мен энергияға салынады. Мұра мен сыйға салынатын салық 10 – 60 пайыз аралығында прогрессивтік шкаламен алынады. Швецияның резиденті ел ішінде және елден тыс жерде алған мүліктері бойынша, бейрезиденттері тек Швеция аумағында орналасқан мүліктер бойынша салық төлеу жауапкершілігіне тартылады. Жұбайына және баласына қалған мұраға салық салынбайды. Салық ставкасы мұра (сый) құны мен туыстық деңгейіне байланысты жоғарылап отырады.

Арнайы табыс салығын өмірді сақтандыру компаниялары мен зейнетақы қорлары төлейді. Салық осы компаниялардың жылжымайтын мүлік пен бағалы қағаздарға салған салымдарынан алған табыстарына салынады. Салық салу – 10 пайыз. Шетелдік өмірді сақтандыру компанияларымен келісім – шартқа отырған резидент – өмірді сақтандыру сыйақысы сомасынан 15 пайыз мөлшерінде табыс салығын төлейді.

Мүлікке салынатын салық отбасының жиынтық меншігінен төленеді. Салықты есептеу барысында объектінің кадастрлық құны алынады. Бұл салықты тек жеке тұлғалар ғана төлейді. 400 мың кронға дейінгі мүлік салықтан босатылған. Құны 400 мыңнан 600 мыңға дейінгі мүлікке 1,5 пайызбен, құны 1,8 млн. Кроннан жоғары мүлікке 3 пайызбен салық салынады.

Елтанбалық алым әр түрлі нысандағы мәмілелерді жасаған кезде төленеді. Жылжымайтын мүлікті сатып – сатып алғанда елтанбалық алым ставкасы – 1,5 – 3 пайыз; акцияны алғашқы рет шығарған жағдайда 2 пайыз мөлшерінде салық ставкасы бекітіледі.

Салық салу саласындағы халықаралық ынтымақтастықта Швеция дүние жүзіндегі жетекші орында. Швеция көптеген елдермен мұра мен сыйға салынатын салықты, табыс салығын реттеуде халықаралық конвенцияларға ие.

Швейцарияның салық жүйесі

Швейцарияның құрамында конфедерация ,26 кантон, 300-нан астам муниципалитет бар. Кантондар дербес әкімшілік аумақтық бірлік болып саналса, муниципалды автономияның дәрежесі кантон заңнамасымен анықталады.

Швейцарияның салық жүйесі біртіндеп қалыптасты. 1848 жылға дейін кантондар өз табыстарын кеден баждары есебінен құрады, жекелеген кантондарда мүлік салығы енгізілді. 1848 жылдан бастап кеден баждарын алу өкілеттігі Конфедерацияға берілді. Осы жылы Швейцария мемлекеті құрылып, кантондарда табысқа және мүлікке салынатын салықтарды алу құқығы берілді.

Швейцария Үкіметі салық жүйесін жетілдіріп, дамыту барысында жалпыға ыңғайлы және нарықтық жағдайларға бейім өзгерістерді енгізуге, әлемдік бәсекелестік барысында отандық кәсіпорындарды, кәсіпкерлерді қолдауға ұмтылыс жасайды.

Швейцарияның салық жүйесі мынадай қағидаларға негізделген:

Теңдік;

Сауданың еркіндігі;

Меншіктің кепілденген құқығы;

Діни нанымның еркіндігі;

Кантонаралық екі жақты салық салуға тыйым;

Расталмаған салықтық түсімдерге тыйым.

Бұл елде салық жүйесінің жетілдірілуі мен оңтайлануына баса көңіл бөлінген және ел Конституциясында көрініс тапқан. Конституцияда салық салудың үйлесімділігінің екі типі қарастырылған:

А. Вертикалды, яғни конфедерация, кантон, муниципалитеттер үшін;

В. Горизонталды, яғни кантондар, муниципалитеттерарасында.

Осы мақсатқа жету барысында 1990 жылы 14 желтоқсанда Конфедерация «Кантондар мен муниципалитеттердің тура салықтарын үйлестіру туралы» және 1995 жылы 1қаңтарда Федералдық тура салықтар туралы Заңдар шығарды. Осы Заңдарға сәйкес төмендегідей қағидалар іске қосылды:

Отбасына салық салудың схемасын сақтау;

Әріптестік рентаға шекті салық салу;

Қайта құрылған компанияларға салық преференциялары;

Холдингтік компанияларға артықшылық пен салық жеңілдіктері;

Ұйымдыұ нысаны өзгерген заңды тұлғаларға алық жеңілдіктері.

Швейцарияның федерализм қағидасына сәйкес, елде үш деңгейлі салық салу жүйесі қызмет етеді. Салықтарды конфедералдық Үкімет, кантондар мен жергілікті билік органдары алады.

Швейцариядағы салықтардың негізгі түрлеріне:

Заңды тұлғалардың пайдасы мен капиталына салынатын салық;

Жеке тұлғалардың табысы мен таза активтеріне салынатын салық;

Қосылған құнға салынатын салық;

Жылжымайтын мүліктің құн өсімінен алынатын салық;

Лотореядан алынатын салық;

Мұра мен сыйға салынатын салық;

Меншік құнының өтуіне салынатын салық және т.б.жатады.

Жалпы, Швейцарияның салықтарын екі үлкен топқа топтастыруға болады:

Табыстар мен меншіктен алынатын салықтар;

Тұтыну мен иелік етуге салынатын салықтар.

Табысқа салынатын салықтар кезеңдік салықтар болып табылады. Кезеңдеріне қарай мынадай түрлерге бөлінеді:

Базалық салықты есептеу барысында негізге алынатын табыс алынған уақыт аралығы;

Салықтық салық төленетін мерзім;

Есептік бекітілген салық мерзімі қолданыста болатын уақыт аралығы.

Конфедерация, кантон және муниципалитеттер осы тура және жанама салықтар деп аталатын екі топтағы салықтарды да ала алады.

Салықтардың бөлінуі

Табыс пен меншіктен алынатын салықтар

Тұтыну мен иелік етуге алынатын салықтар

Конфедерация

Табыс салығы	Қосылған құнға салынатын салық
Капитал мен пайдаға салынатын салық	Темекіге салынатын салық
Төлем көзінен алынатын салықтар елтаңбалық алым	Сыраға салынатын салық, кеден баждар
Әскери қызметтен өтпеген тұлғалардан алнатын салық	Спиртке салынатын салық

Кантондар

Табыс салығы мен таза активтерге салынатын салық	Көлік құралдарына салынатын салық
Жан басына салынатын салық	Иттерге салынатын салық
Капитал мен пайдаға салынатын салық	Елтаңбалық алым
Мұра мен сыйға салынатын салық	Гидравликалық эектростанцияларға салынатын салық
Капитал өсіміне салынатын салық Жылжымайтын мүлікке салынатын салық Жылжымайтын мүліктің берілуіне салынатын салық	Тағы басқа салықтар

Жергілікті билік органдары

Табыс салығы мен таза активтерге салынатын салық	Иттерге салынатын салық
Жан басына салынатын салық Капитал мен пайдаға салынатын салық Мұра мен сыйға салынатын салық Капитал өсіміне салынатын салық Жылжымайтын мүлікке салынатын салық Жылжымайтын мүліктің берілуіне салынатын салық	Т.б.салықтар

Ел Конституциясына сәйкес,Конфедерацияға кеден баждарын, елтаңбалық алымды, төлем көзінен ұсталатын салықты, қосылған құнға салынатын салықты, темекіге салынатын салықты, кантондарға бұлардан басқа салықтарды алу өкілеттігі берілген. Кантондарда алынатын салық ставкасының ерекшелігі оның екі құрамдас бөліктен тұруында болып табылады:

А. Заңмен бекітілген тұрақты ставка;

В. Белгілі бір уақыт аралығынан кейін бекітілетін тұрақты мультипликатор.

Муниципалитеттердің тек кантон Конституциясы бойынша рұқсат етілген салықтарды ғана алу өкілеттігі берілген.

Швейцарияда салықты есептеу әр түрлі екі жүйеге негізделген:

А. Нәтижелейтін салық салу салық сомасысалық кезеңі ішінде есептеледі. Бұл жерде базалық және салықтық кезең бір біріне сәйкес келеді және бір жылды құрайды. Басым көпшілік кантондар мен Конфедерация заңды тұлғаларға салық салу барысында және бір кантон азаматтарға салық салу барысында осы жүйені қолданады;

В. Алдын ала салық салу салық алдыңғы бір немесе екі жылда алған табыс негізінде ағымдағы жылдың табысын, сәйкесінше салық сомасын анықтайды. Басым көпшілік кантондар мен Конфедерация азаматтарға салық салу барысында және жекелеген кантондар заңды тұлғаларға салық салу барысында қолданады.

Швейцарияда халықаралық екі жақты салық салуды болдырмауға баса наар аударады және оның алдын алу үшін халықаралық конвенцияларға қол қойылған. Қазіргі кезде елуден астам елдер халықаралықкрнвенцияларға қол қойған. Кантондар арасында екі жақты салық салу орын алған жағдайда , ол мәселе Федералдық Жоғарғы Сот деңгейінде шешіледі.

Екі жақты салық салудың алдын алудың танымал екі әдісі бар:

Босату әдісі резидентел салық салудан қандай да бір елдің табыстары мен капиталын босатады;

Несиелеу әдісі екі ел де ерекше тауар мен капитал түрлеріне салық салу құқығына ие.

Конфедерация деңгейінде жеке тұлғалардың табысына салынатын салықты резиденттер немесе осы ел аумағында жұмыс жасайтын уақытша резиденттер төлейді. Соған байланысты шектелген және шектелмеген салық жауапкершілігі ажыратылады. Шектелген салық жауапкершілігі бейрезиденттерге қатысты қолданылады. Олардан басқа жеке тұлғалар шектелмеген салық жауапкершілігіне тартылады. Салық екі жыл мерзімге анықталып, Конфедерация үшін кантондар жыл сайын жинайды. Федералдық табыс салығын салу объектісі болып мынадай табыс түрлері табылады:

Компенсациялық;

Жылжитын және жылжымайтын мүліктен алынатын табыс;

Лотореядан ұтыстар;

Тұрмыс қызметін көрсететін тәуелсіз және тәуелді фирмалардан алынған табыстар;

Капитал өсімі және т.б.

Жиынтық табыстан оны алуға кеткен шығындар шегеріліп тасталады. Жалғыз басты ата аналарға, балаларға, ортақ табысы бар ерлі зайыптыларға қосымша әлеуметтік жеңілдіктер беріледі. Сонымен қатар сақтандыру жарналары, жинақтаушы депозиттер бойынша пайыздар да жиынтық табыстан шегеріліп тасталады. Салық прогрессивтік шкаламен алынады. Максималды салық ставкасы -11,5%.

Ел Конституциясына сәйкес, компаниялар кантондар және муниципалитет деңгейінде пайдаға салынатын салық пен капиталға салынатын салықты (taxes on profit and on capital) төлейді. Заңды тұлғалардың капиталына және пайдасына салынатын салықты Швейцарияда тіркелген немесе басқару органы бар кез келген заңды тұлға төлейді.

Салық салу барысында заңды тұлғаның екі түрін жіктейді:

1)корпорациялар (біріккен кәсіпорындар, шектеулі серіктестер, жауапкершілігі шектеулі компаниялар) және кооперативтік серіктестіктер;

2)ассоциациялар, мемлекеттік мекемелер, діни ұйымдар.

Федералдық пайдаға салынатын салық үш деңгейде прогрессивтік шкаламен алынады. Салық ставкасы – 3,63-9,8 пайыз аралығында.

Федералдық деңгейде капиталға салынатын салық алынған капиталға, баланста көрсетілген және көрсетілмеген запастарға салынады. Салық капитал сомасынан 0,08 пайыз пропорционалдық ставкамен алынады. Холдингтік компаниялар пайдаға салынатын салықты төлемей, тек капиталға салынатын салықты төлейді. Ал активтерінде жылжымайтын мүлкі бар инвестициялық қорлар пайдаға салынатын салықты төлеп, капиталға салынатын салықты төлемейді. Мемлекеттік кәсіпорындар мен шіркеулер аталмыш салықтан босатылған.

Федералдық тура салықтар туралы Заңға сәйкес, басқару органы немесе бас кеңсесі орналасқан жердегі кантондарға таза пайдаға салынатын және капитал мен резервтік қорға салынатын салықты төлейді. Жекелеген кантондарға заңды тұлғалар жеке тұлғаларға бекітілген тәртіппен салықтарын төлейді. Таза пайдаға салынатын салық прогрессивтік шкаламен, ал капиталға салынатын салық пропорционалды ставкамен алынады. Кантондар үшін экономикалық жағынан маңызды болып табылатын жаңадан құрылған компаниялар белгілі бір кезеңге дейін (максимум 10 жылға дейін) пайда мен капиталға салынатын салықтан толық немесе ішінара босатылады. Кантондар деңгейінде, сондай-ақ, «домицилиленген компания» деген ұғым қолданылады. Домицилиленген компания болып кантон аумағында бас кеңсесі ғана орналасып, коммерциялық қызмет жүргізілмейтін компаниялар танылады. Оларға кантондар деңгейінде арнайы салық режимі қолданылады. Атап айтқанда:

-пайдаға салынатын салық салынбайды;

-салық салу барысында компания және оның бас кеңсесінің коммерциялық қызметінің маңызына басым назар аударылады;

Төлем көзінен алынатын салықтың заңдық негізін федералдық Конституц мен 1965 жылы 13 қазанда қабылданған федералдық Заң құрайды. Бұл салық жылжитын мүліктен алынған табыстан алдын ала алынатын салық болып табылады және жиынтық табыс негізінде анықталады. Салық Швейцарияның заңды және жеке тұлғаларынан және мынадай тұлғалардан алынады:

-Швейцарияда тұратын немесе оның резиденті болып табылатын шетелдік азаматтар;

-ұлтынан тәуелсіз Швейцарияда табыс табатын қызметі бар бейрезиденттер;

-бас кеңсесі немесе тұрақты өкілдігі Швейцарияда орналасқан, жалдамалы жұмыс негізінде халықаралық көлік тасымалы ұйымында жұмыс жасайтын бейрезиденттер;

-Швейцарияда жүзеге асырған қызметінен табыс тапқан актерлер, спортсмендер, кеңес берушілер;

-Швейцариялық компаниялардан немесе Швейцарияда тұрақты өкілдігі бар шетел компанияларынан тұрақты табыс, роялти алатын бейрезидент – басқару органдарының мүшесі.

-Швейцариялық жеке немесе мемлекеттік құрылымдардан аннуитет, әлеуметтік төлем және басқа да ақшалай төлем алатын бейрезидент.

Әр табыс түрі бойынша дербес салық ставкасы анықтлаған. Мысалы, дивиденд, лотореялық ұтыс түріндегі табыстарға 35 пайыздық, сақтандыру төлемдеріне 8-15 пайыздық ставкамен салық салынады.

Елтаңбалық алымның заңдық негізін федералдық Конституция мен 1973 жылы 27 маусымда қабылданған （1995 жылғы 27 наурыздағы өзгеріс және толықтырулармен бірге）федералдық Заң құрайды. Елтаңбалық алымды төлеу міндеті акция шығарғанда, бағалы қағаздарды бергенде және басқа да заңдық әрекеттерді жүзеге асырғанда туындайды. Негізінен елтаңбалық алым мынадай жағдайларда төленеді:

-елтаңбалық алым корпорация, шағын компаниялар, кооперативтік қоғамдар акция, облигациясын шығарғанда немесе оның номиналын өсіргенде алынады. Алымды эмиссияны жүзеге асыратын компания төлейді. Алым мөлшері шығарылатын бағалы қағаздың нысанына, ретіне байланысты анықталады. Корпорацияның бірігуі нәтижесінде немесе заңдық құрылымы өзгергенде алынған акцияларға салық салынбайды;

-елтаңбалық алым ішкі немесе шетелдік бағалы қағаздарды сатқанда, сатып алғанда алынады. Кез келген жағдайда, бір тарап ретінде бағалы қағаздар операциялары бойынша швейцариялық брокер қатынасса, алым алынады. Шетел валютасындағы евро және басқа облигацияларға, бағалы қағаздар операциялары бойынша кәсіби брокерлердің коммерциялық акцияларына алым салынбайды. Алым ішкі бағалы қағаздар бойынша 0,15 пайыздық, шетел бағалы қағаздары бойынша 0,3 пайыздық ставкамен бағалы қағаздардың сатылған немесе сатып алынған бағасынан алынады.

-елтаңбалық алым сақтандыру төлемдерінен алынады. Алым сақтандыру полистері, автокөлікті кешенді сақтандыру, жекелеген меншікті сақтандыру полистері бойынша алынған сыйақы сомаларынан 5 пайыздық ставкамен алынады. Алым денсаулығына, бақытсыз жағдайларға байланысты төленетін, өмір сүру деңгейін қамтамасыз ететін полистерден алынбайды.

Қосылған құнға салынатын салық Швейцарияда 1995 жылдың 1 қаңтарынан бастап енгізілді. Бұл салықтың заңдық негізін федералдық Конституция мен 1994 жылы 22 маусымда қабылданған қосылған құнға салынатын салық бойынша федералдық кеңестің нұсқаулығы құрайды. Қосылған құнға салынатын салық өндірістің барлық кезеңдеріне, бөлуде, импортқа, отандық қызмет көрсету салаларына салынады. Швейцария заңнамасының өзіндік бір ерекшелігі – салықты салу барысында екі ұғым қолданылады: қосылған құнға салынатын салықтан айналым （нөлдік ставкамен салық салынатын айналым）және салық салынатын айналымнан босатылған айналым. Нөлдік ставкамен салық салынатын айналым бойынша жеке тұлға өтем ала алады. Оған мынадай қызмет түрлері жатады:

-экспорт операциялары;

-халықаралық көлік тасымалы;

-шетелде қолданылатын қызмет;

Салық салынатын айналымнан босатылған айналымға мынадай қызмет түрлері жатады:

-әлеуметтік, денсаулық сақтау, әлеуметтік сақтандыру саласында көрсетілетін қызмет;

-биржадағы ойын;

-мәдениет, білім, сақтандыру саласындағы қызмет;

-қаржы саласындағы операциялар （меншікті басқару және коллекция жинаудан басқа）;

-ұзақ мерзімді лизинг;

-ішкі пошта маркаларын сату;

Қонақ үйлерге （пансиондарға） 3 пайыздық ставкамен, азық-түлік өнімдері, ауыл шаруашылық өнімдері, радио мен телекорпорацияның қызметі 2 пайыздық ставкамен, бұлардан басқаларының бәріне 6,5 пайыздық ставкамен салық салынады.

Кеден баждары, экспорт, импорт операциялары бойынша кеден тарифтеріне сәйкес құнынан емес, өлшем бірлігінен алынады.

Конфедерация сияқты кантондарда да жеке тұлғалардан табыс салығын алады. Барлық кантондар мен муниципалитет негізгі табыс салығы мен таза активтер салығынан тұратын жүйені қолданады және олар құрылымы жағынан федералдық тура салықтарға ұқсас болып келеді. Жеке тұлға өзінің табыстары туралы декларация тапсыруы қажет. Швейцария салық жүйесі отбасының табысы мен активі дербес экономикалық бірлікті көрсететін қағидаға негізделген және федералдық салықтар сияқты алынады. Отбасына түсетін салық ауыртпалығын төмендету мақсатында мынадай шаралар қолданылады:

-екі жақты шедул – бір шедулға қолданылады. Ерлі-зайыптылардың салық ауыртпалығын төмендететін болғандықтан, басым көпшілік кантондар мен Конфедерацияда қолданылады.

-табысты бөлу – отбасының жалпы табысына тиісті салық ставкасын қолдану арқылы салық салынады. Ел аумағында төрт кантонда қолданылады.

-тұтынушылар санына негізделген салық салу – салық ставкасын анықтау үшін отбасының табысы отбасы мүшелерінің санына бөлінеді. Бұл шара тек бір ғана катонда пайдаланылады.

Барлық катондарда табысқа салық салу барысында жиынтқы табыстан ерлі-зайыптыларға, жалғыз басты ата-аналарға, мүгедектерге, балаларға, асырауындағыларға берілетін әлеуметтік төмендету мен сақтандыру алымдары шегеріліп тасталады.

Әлеуметтік төмендету сомасының мөлшерін әр кантон өздері белгілейді. Табыс салығы прогрессивтік шкаламен алынады. Барлық кантондар Швейцарияда жұмыс жасайтын шетел азаматтарынан табыс салығын төлем көзінен ұстайды. Салық салу барысында тамақтануға, киім-кешекке, автокөлік ұстауға, білім және мәдениет шараларына кеткен шығындар табыстан шегеріліп тасталады.

Кантондарда, сондай-ақ, жеке тұлғалардың таза активтеріне салық （tax on net wealth of individuals） салынады. Салық салы объектісі болып жеке тұлғаның барлық меншіктері мен меншік құқықтарының ақшалай нысандағы құны болып табылады. Салық салынатын меншіктің құрамына барлық жылжитын （бағалы қағаздар, банк депозиттері, автокөліктер）және жылжымайтын мүліктер кіреді. Салық мүліктердің нарықтық құнынан есептеледі. Таза активтерге салынатын салық прогрессивтік шкаламен салынады. Көпшілік кантондарда салық салу барысында салық төмендетулері беріледі.

Кантондар алатын келесі салықтардың бірі – үй шаруашылығына салынатын салық (poll tax or household tax). Бұл салық коммерциялық қызметпен айналысатын жеке тұлғалардың табыс салығынан қосымша ретінде алынады. Салық ставкасын кантондар белгілейді.

Мұра мен сыйға салынатын салық катондар деңгейінде алынады. Жекелеген муниципалитеттерде ғана осы салықты алу құқығы берілген. Люцерн кантонында сыйға салынатын салық, ал Швис кантонында мұра мен сыйға салынатын салық мүлдем қолданылмайды. Гризон кантонында мұрагерлік бажы ғана алынады. Салық салу объектісі мұраға берілген мүліктің құны болып табылады. Салық мүліктің нарықтық құнынна прогрессивтік шкаламен есептеледі. Салық ставкасы мұрагердің туыстық деңгейі мен мүлік құнына байланысты анықталады. Салық басым көпшілік кантондарда прогрессивтік шкаламен алынады. Ерлі-зайыптылардың біріне өткен мұраға салық салынбайды.

Барлық кантондарда жылжымайтын мүлікке салық салынады. Жекелеген кантондарда бұл меншікке немесе жерге салынатын салық деген атпен кеңінен танымал. Жылжымайтын мүлікке салынатын салық меншіктің нарықтық құнына байланысты орналасқан жері бойынша салынады. Фермерлік шаруашылықтың меншігіне салық оның табыстылығына байланысты салынады.

Барлық кантондарда аумақтағы швейцариялық нөмері бар барлық автокөлік, трейлерденжыл сайын көлік құралдарына салынатын салық алынады. Конференция, кантон, муниципалитет атына тіркелген және шетел фирмаларының өкілдіктерінің автокөліктеріне аталмыш салық салынбайды. Салық автокөлік құжаты мен нөмері берілген тұлғадан алынады. Автокөлікті лицензиялау және оған тіркеу куәлігін беру кантондарда жүргізіледі. Салық ставкасы көлік түріне байланысты өзгеріп отырады.

Конфедерация, кантон, муниципалитет атына тіркелген және шетел фирмаларының өкілдіктерінің автокөліктеріне аталмыш салық салынбайды. Салық автокөлік құжаты мен номері берілген тұлғадан алынады. Автокөлікті лицензиялау және оған тіркеу куәлігін беру кантондарда жүргізіледі. Салық ставкасы көлік түріне байланысты өзгеріп отырады.