20. Шығыс қуаттың негізгі түсінігі.

Өндіріс қуатының мөлшері әрдайым өзгеріп отырады, сондықтан мына түсініктерді білу қажет:

4. Кіріс немесе жылдың басындағы қуат;

5. Шығыс немесе жылдың аяғындағы қуат;

6. Орта жылдық қуат.

Шығыс көрсетілетін мемлекеттік және муниципалдық қызметтің болжалдыкөлемі және оларды көрсетуге жұмсалатын қаржы шығынының нормалары мен нормативтері бойынша айқындалады. Бұл орайда шығыс бюджеттік және бюджеттентыс көздердің есебінен, бюджеттік қаражат есебінен жалпы сомасы түрінде көрсетіледі. Сметада мекеменің атауы мен мекен-жайы, ол қаржыландырылатын бюджет, шығыстың атқарымдық жіктелімінің кодтары, бюджеттік қаражаттандырудың жылдық сомасы көрсетіледі; мекеме қызметінің жоспарланатын жылдың басындағы және аяғындағы негізгі өндірістік көрсеткіштерінің есебі, орташа жылдық есебі (мектептер бойынша – сыныптар мен оқушылардың саны, жоғары оқу ор Шығыс қуат (ағылш. output power) — пайдалы жүктемеге генератордан немес кез келген құрылғынан берілетін қуат.

Орта жылдық қуатты есептеу әдісі

Мұнда: Кжб - жылдың басындағы қуат,

К_к - жылдың ішінде қосылатын қуат,

У_к - қосылатын қуаттың іске кіріскен уақыты, аймен есептегенде жылдың

аяғына дейін,

К_ш - жылдың ішінде шығарылатын қуат,

У_ш - шығарылатын уақыттың істен шыққан уақыты, аймен ечсептегенде жылдың аяғына дейін,

12 - жылдың ішіндегі айдың саны.

Кәсіпорындарда орта жылдық қуатты ірілендіріп есептеуге де болады мына формула бойынша.

Кож = Кжб + 0,35 (Кжа - Кжб)

немесе

Кож = Кжб + 0,35 (Кк - Кш)

Мұнда: К_жа - жылдың аяғындағы қуат.

21. Жұмысшыларға жалақы төлеу түрлері (тура, қосымша, үстеме және т.Б.).

Жұмысшылардың ақысы мына төлеулерден тұрады

1. Тура жалақыдан:

а) кесімді бағамен есептелген ә) тарифтік еңбек ақымен есептеген

2. Кесімді табыс - бұл табысты кесімші жұмысшы әр уақытта норманы асырып орындап отыратын болса алатын қосымша жалақысы.

3. Қосымша төлеу - бұл жұмысшы жас өспірімді үйреткені үшін төлеу, немесе бригадир лік жұмысты атқарса үстеме төлеу.

4. Үстеу тура жалақыға бұл мамандығы өте жоғары жұмысшыларға б.а. өте жауапты тапсырманы орындаушыларға, бірнеше мамандықты үйреніп, үйренген мамандықтары бойынша жұмыс атқарушыға тура жалақыларына үстеу төленеді.

5. Еріксіз тоқталып қалған төлеу - бұл жұмысшылардың кінәсі болмаған тоқтауларда төлеу жасалады.

6. Сыйлықтар - сыйлық екі түрге бөлінеді:

а) бірақрет төленетін сыйлық - бұл жаңа техниканы, Жана технологияны енгізген кезде сол жұмысқа қатысы бар жұмысшыларға төлеу. ә) әр түрлі жүйе бойынша төленетін сыйлықтар:

1. тапсырманы нормадан артық орындағанда;

2. материалдық ресурс тар үнемдеп жұмсап экономия жасағанда;

3. өндіріп отырған сапасын жоғарлатып сапасын жоғарлатқанда;

4. шығындарды - материалдарды, аспаптпрды үнемдеп жұмсап соларға қажеттілікті азайтқанда;

5. цехтің, участоктың техникка-экономикалық көрсеткіштерін жақсартып жоғарлатқанда;

7. Қосымша жалақы - жұмысшыларға демалысқа шыққандағы төлеу.

22. Пайданың мөлшерінің байланыстылығы.

Пайда бұл кәсіпорынның ақшаға айналған өнімі мен өнімдерін өндірудегі жұмсалған барлық шығындарының айырмашылығы.

Нарық жағдайындағы баға жасау Кәсіпорын банкротқа ұшырамас үшін пайда алып отыруы керек. Нарық экономикасы жағдайында пайда мына түрлерден тұрады:

1. Буғалтерлік пайда

2. Экономикалық пайда

3. Нормалдық пайда

Экономикалық пайда = өнім (табыс) - айқын шығындар - айқын емес шығындар. Айқын емес шығындар бұл кәсіпорынның иесінің еңбек ақысы, әйелінің еңбек ақысы тағы сондай шығындар.

Нормалдық пайда = жыйнақ табыс - альтернативтік шығындар

Пайдалылық (Рентабельность)

Пайданың мөлшерімен қатар пайдалылық деген көрсеткіш есептеледі, бұл көрсеткіш кәсіпорынның іс-әрекетінің сапалық жағын сипаттайды. Ол кәсіпорынның негізгі капиталының немесе өндіріс шығындарына жұмсалған қаражатының тиімділігін бейнелейді, сондықтан кәсіпорындарда жалпы баланстық және есеп айырысу (расчетная) пайдалылықтары есептеледі.

Жалпы пайдалылық

Мұнда: Пж - жалпы пайда

НК - негізгі капитал

АКН - айналма капиталдың нормативі

Пж = ЖӨ -ТӨҚ

Мұнда: ЖӨ - жалпы өнім

ТӨҚ - өнімнің толық өзіндік құны

Жалпы немесе баланстық пайдалылық көрсеткіші кәсіпорынның барлық өндірістік капиталдарының пайдалану тиімділігін анықтау үшін есептеледі.

Таза пайда Пт бұл пайдадан барлық төлемдерді Т алып тастағандағы шамасы

Пж - Т (салықтар) = Пт

Сонда Пт - таза пайда

Есеп айрысу пайдалылығы мына формула бойынша есептеледі

Жеке бұйымдардың пайдалылығы мына формуламен есептеледі: