I.Тақырып: Жүрек етінің физиологиялық қасиеттері

II. Тақырыптың маңыздылығы: Жүректің физиологиялық қасиеті туралы білім жүрек қызметінің патологиялық өзгерістерін (экстрасистола, аритмия, өткізгіштігінің бұзылуы) және биологиялық активті заттар (гормондар, медиаторлар), дәрі-дәрмектердің жүрекке әсер ету механизмдерін түсіну үшін барлық факультеттер студенттеріне қажет. Олардың келешекте арнайы медициналық пәндерді оқуының және кәсіптік-білімдерінің теориялық негізі болып табылады.

III. Сабақтың мақсаты:

Студент білуі қажет:

1) жүрек бұлшық етінің физиологиялық қасиеттерін және олардың

сипаттамасы;

2) жылы қанды және суық қанды жануарлар жүректерінің өткізгіш

жүйесінің құрылысы;

3. жүрек автоматиясының табиғи негізі;

4. жүрек циклының әртүрлі кезеңдеріндегі жүрек етінің қозғыштығының өзгеруі;

5. экстрасистоланы және компенсаторлық паузаның себебі.

Студент орындауы қажет:

1. Бақа жүрегіне температураның әсерін бақылау тәжірибесі;

2. Бақа жүрегіне Станниус лигатураларын салу тәжірибесі;

3. Бақа жүрегі қарыншасының экстрасистоласын жасау тәжірибесі.

IV. Студенттердің өздігінен дайындалуына арналған сұрақтар:

1. Жүрек етінің негізгі физиологиялық қасиеттері.

2. Жүрек етінің автоматиясы.

3. Жылы қанды мен суық қанды жануарлар жүректерінің өткізгіш жүйесінің құрылысы.

4. Жүрек етінің қозғыштығы және қозуының сипаттамасы, әрекет потенциалы және оның кезеңдері.

5. Жүрек циклының әр түрлі кезеңдеріндегі жүрек еті қозғыштығының өзгеруі.

6. Экстрасистола және компенсаторлық үзілістің пайда болу себебі.

7. Жүректің әр түрлі бөлімдеріндегі өткізгіштік қасиетінің сипаттамасы.

8. Жүрек бұлшық етінің жиырылу қасиеті (Франк-Старлинг заңы).

9. Жүрек етінің эластикалық қасиеті.

V. Ақпараттық дидактикалық бірлестігі.

Зертханалық жұмыстардың өткізу әдістері мен аннотациясы

Жүрек етінің физиологиялық қасиеттеріне қозғыштық, қозуды өткізу, жиырылу, автоматия, серпімділік (эластикалық) жатады. Бұл қасиеттер жүрек етінің ерекшелігін қамтамасыз етеді.

1-жұмыс. Жүректің қызметіне температураның әсері

Автоматия дегеніміз – бұл қандай да бір мүшенің өзінде пайда болатын импульстердің әсерінен оның ырғақты жиырылуы. Организмнен бөлініп алынған жүрек қолайлы жағдайларда ұзақ уақыт бойына өзінің дұрыс ырғағын сақтап, жиырыла алады. Бұл жиырылуды жүректің автоматиясы деп атайды. Жүректің өткізгіш жүйесі оның автоматиясын қамтамасыз етеді. Бақа жүрегінің өткізгіш жүйесіне веноздық синуста орналасқан синус түйіні (Ремак түйіні) жатады. Веноздық синус – бұл төменгі және жоғарғы қуыс веналарының қосылған жері. Жүректің екінші түйіні атриовентрикулярлық түйін (Биддер түйіні). Ол жүрекше мен қарыншаның аралығында орналасқан. Жүректің өткізгіш жүйесінің әр бөлігіндегі автоматияның дәрежесі әр түрлі. Жүрек автоматиясында синустық түйіннің бастаушы роль атқаратындығын дәлелдеу үшін температурамен әсер ету тәжірибесі жүргізіледі. Бақа жүрегінің әр бөлімін жеке-жеке қыздырып немесе суытатын болсақ, жүректің жиырылу жиілігі тек синус аймағына температуралық әсер еткенде ғана өзгеретіндігін байқауға болады.

Жұмысты орындау: Бақаны қозғалмайтындай етіп операциялық тақтайшаға бекітеді. Жүрегін ашып, оны перикардтан босатып, үзбесі кесіледі. Жүректің қалыпты соғу жиілігін санап алады. Веноздық синусқа суық пробирканы тигізгенде жүректің соғу жиілігінің азайғанын байқаймыз. Жүректің соғу жиілігі қалпына келгеннен кейін ыстық сулы пробирканы веноздық синусқа тигізіп, жүректің жиырылу жиілігінің артқандығын байқаймыз. Жүректің ұшына ыстық, содан кейін суық пробирканы бассақ, жүректің соғу жиілігі өзгермейді. Бұл жүректің соғу жиілігі синустық түйінге байланысты екенін көрсетеді.

Тәжірибеде алынған мәліметтер кестеге жазылады.

	Жүректің жиырылу саны
	Қалыпты жағдайда	Жылу әсері	Суық әсері
Веноздық синус
Жүректің ұшы

2-жұмыс.

Станниус тәжірибесі

Жүректің автоматиясында жеке түйіндердің маңызын анықтау үшін Станниус әдісімен лигатураны байлау тәжірибесі жүргізіледі. Автоматия негізінен синоатриалдық түйінде басталады.

Жұмысты орындау: Қимылсыздандырылған бақаны шалқасынан бекітіп, кеуде қуысын ашып, жүрегін перикардтан босатады. Финдер инесін пайдаланып лигатураны (жіпті) қолқа буылтығының астынан өткізіп жүректі ұшынан көтеріп жоғары қарай аударып тастайды. Бір минуттағы жүректің жиырылуын санап алады да, лигатураны веноздық синус пен оң жақ жүрекше аралығынан байлайды. Бірінші (I) лигатура дұрыс байланса, жүрекше мен қарыншаның соғуы диастола кезеңінде тоқтап қалады да, синус сол бұрынғы қалпындағы жиілікпен жиырыла береді. Веноздық синустың жиырылуын санап алады. Біраз уақыт өткеннен кейін Биддер түйіні автоматиясына байланысты жүрекше мен қарынша өз беттерімен баяу жиырыла бастайды. Бірақ, осы жағдайды күтпей, бірінші лигатурадан кейін жүрекше мен қарыншаның арасынан екінші лигатураны өткізіп байлайды. Екінші (II) лигатура Биддер түйінін механикалық түрде тітіркендіреді. Лигатура орналасуына байланысты жүректің қызметі үш түрлі болу мүмкін:

1. Лигатура Биддер түйінінен жоғары байланса, тек қана қарынша жиырылады;

2. Лигатура Биддер түйінінен төмен байланса, тек қана жүрекше жиырылады;

3. Лигатура Биддер түйінінің ортасынан байланса, жүрекше де, қарынша да бірдей жиырылады. Екінші (II) лигатураны байланғаннан кейін жүректің соғу жиілігі азайады.

3-жұмыc.

Экстрасистола

Қарыншаны систола кезінде тітіркендірсе ешқандай жауап болмайды. Ал қарыншаның диастоласы кезіндегі тітіркендіру кезексіз жиырылуды тудырады, оны экстрасистола деп атайды. Кардиограмманы қарасақ, экстрасистоладан соң қалыптағыдан ұзақ үзіліс байқалады. Бұл үзілісті компенсаторлық үзіліс деп атайды. Компенсаторлық үзілістің пайда болуы жүректің кезекті бір циклы түсіп қалуына байланысты Синус түйінінен шыққан импульс экстрасистолаға келеді. Бұл уақытта қарынша абсолюттік рефрактерлік мезгілде болады да, кезекті импульс қабылданбайды. Сондықтан бір цикл орындалмайды (іске асырылмайды).

Жұмысты орындау: Бақаны қимылсыздандырып операциялық тақтайшаға бекітіп, кеуде қуысын ашып, жүрегін перикардтан босатады. Тақтайшаны штативке бекітеді. Энгельман рычагіне байланған ілгекпен жүректі ұшынан іліп алып, кардиограмманы жазып алады. Диастола (рычаг төмен түскен кезде) кезінде қарыншаны электр тогымен тітіркендіреді. Экстрасистола мен компенсаторлық үзіліс жазылып алынады. Содан кейін қарыншаны систола (рычаг жоғары көтерілгенде) кезінде тітіркендірсе, э кстрасистола пайда болмайды.