Солтүстік Азия мен Шығыс халықтарының музыкасы.

Түрік музыкалық фольклоры мен кәсіби халық музыкасы басқа да түркі халықтарының музыка өнерлерімен туыстас.

Түрік әндеріне ұқсас жанрлар Орта Азияда, Қазақстанда, Әзірбайжанда кездеседі.

Түрік фольклоры басқа көптеген халықтардың фольклорына ұқсас. Оның құрамына вокалдық , аспаптық ән- би музыкалары кіреді.

Түрік халқының музыкалық аспаптары: балабан , зурна , кавал , кеманча , саз , давул , дәф , араб , дарбука .

Татар музыкалық аспаптары славян және түркі халықтарына астарласа дамыған. Музыкалық аспаптары: сырнай , қурай , кубыз , гармонь т. б.

Башқұрттың негізгі халық аспаптары :қурай , кубыз.

Монголдың халық музыкасы негізгі үш түрге бөлінеді:әндерге , эпикалық дастандарға , аспаптық музыкаға.

Халық аспаптары: лимба , моринхур , хурчир , шанз , йочин.

Қытай музыкасы - әлемдегі ең көне мәдениеттің бірі.

Дәстүрлі Қытай ұлттық оркестрінде 100 ге тарта аспап түрлері болған.

Мысалы: сэ , цинь , эрху , сыху , баньху,сья , пайсяо, ги ,ди,

сона , шэн , яогу , бангу , богжун , бяньчжун.

Үнді музыкасы- өте ертеден келе жатқан өзіндік ерекшеліктері мол мәдениет. Оның негізі наным - сенімдік салт – дәстүрден бастау алған. Үндінің ұлттық музыка аспаптарының саны 300-ден асады.

Олардың кейбіреулері мыналар: вина , ситар , саранчи , бансури , мурали , шанхаи , нагасварам , лериданг , пахавадж , табла , картал , манджира .

Бұл халық өзінің ойын , әңгімесін би қимылдары арқылы өте шебер жеткізеді.

Музыкалық шығарманы тыңдау:

Түрік , татар , монгол , қытай , башқұрт , үнді халықтарының музыкалық шығармаларынан үзінділер тыңдау.

Шығармашылық жұмыс: № 2 тапсырма .

1. Моринхур 6. Зурна

2. Чанг 7. Кобза

3. Саз 8. Карнай

4. Рубаб 9. Балалайка

5. Дойра 10. Банджо

Дауыс ашу жаттығулары :

* Мажор және минор тональдігіндегі дыбыстарды

ретімен төмен жоғары әндету .

* Тұрақты дыбыстарды әндету арқылы тональдікті

айыра білу.

Әндету: Қазақстан - Гүлстан

Әнін жазған Ә.Еспаев . Өлеңін жазған Қ. Шаңғытбаев.

Өзенім көп шулап аққан мөлдір су ,

Маужырайды жағасында көкшіл ну .

Уысыңа толтырып іш толқынын ,

Ақшыл меруерт көбіне бетің жу .

Жер , кезейік Алатаудың қолтығын ,

Кеудемізге көңілді шат толсын үн .

Толтырайық қоңырау үнді кесеге ,

Күзгі гүлдің отты қызыл толқынын.

Азат өлкем күндей күлген шығыстан ,

Асыл елім жан жүректі ұғысқан .

Молшылықтың , миллиарттың мекені ,

Айналайын Қазақстан - Гүлстан!

Қорытындылау:

* «Қазақстан – Гүлстан» әнін нотасын ата ,әндет.

* Әннін сәзіне көңіл бөл , талда .

* Шығыс халықтарының музыкасы туралы әңгімеле.

Үйге тапсырма :

* Әнді жатқа әндету.

* Орта азия , солтүстік азия халықтарының музыкасы

туралы әңгімелеу.

* № 2 тапсырманы орындау.

Бағалау : «5» - «4» - «3» -

Мерзімі: Сыныбы:

Тоқсандық тақырыбы: Қазақ халқының вокалдық

музыкасы.

Сабақтың тақырыбы: Қазақтың дәстүрлі ән айту өнері.

Сабақтың мақсаты: Музыка өнерінің заңдылықтарын

түсіндіру , музыкалық сауаттылықтрын ашу.

Білімділік мәні: Шығыс халықтарының әндерін талдау,

насихаттау. Дамытушылығы: Оқушылардың шығармашылығын дамыту.

Тәрбиелік мәні: Әр- түрлі халықтардың музыкасын тыңдай

келе ,қабылдай білуге тәрбиелеу. Сабақ типі: Жаңа сабақ., аралас сабақ .

Көрнекілігі: Видео, DVD, магнитафон таспалары,

ән тексті, суреттемелер, карточкалар.

Пәнаралық байланыс:әдебиет, тарих, жаратылыстану.

Пайдаланған әдебиеттер: Музыка оқулығы 5 сынып

№	Сабақ барысы	Уақыты	Жоспары
1	Ұйымдастыру	2 минут	Сәлемдесу, түгендеу.
2	Өткен сабақты сұрау	4 минут	Орта азия музыкасы
3	Жаңа сабақты түсіндіру	8 минут	Қазақтын дәстүрлі ән айту өнері.
4	Музыкалық тыңдау	3 минут	«Ақбақай» әні
5	Дауыс ашу жаттығулары	3минут	Ережелерді орындау
6	Әндету	8 минут	«Жол жыры» әні
7	Шығармашылық жұмыс	7 минут	№ 2 тапсырма.
8	Қорытындылау	5минут	Біржан , Ақан т.б. сазгерлер
9	Бағалау	3минут	«5», «4», «3».
10	Үйге тапсырма	2 минут	Әнді жатқа әндету.

-Иә , Саламатсыңдарма балалар !

• Бүгінгі жаңа сабағымыздың тақырыбы:

«Қазақтың дәстүрлі ән айту өнері»

Халықтық әншілік өнер сан ғасырлық тәжірибе нәтижесінде ән айтудың түрлі мектептерін , ән айтуға баулудың өзіндік шеберлігін шыңдап , әннің жоғары көркемдік деңгейіне орай тыңдаушы халықтың биік талап – талғамын қалыптастырды.

Дәстүрлі әншілік өнер өзінің айтылу және құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты түрлі мектептерге бөлінеді:

1.Қазақстанның орталық және солтүстік өңіріне тән

әншілік мектеп.

2.Оңтүстік және Жетісу өңіріндегі әншілік мектеп.

. 3. Батыс өңірлердегі әншілік мектеп.

4.Шығыс өңірлердегі әншілік мектеп.

5. Сыр бойындағы әншілік – термешілік мектеп.

Қазақ халқының рухани жан – дүниесі ән өнері арқылы шебер бейнеленген.

Халық әндерінің елге кең тарап ,ұрпақтан ұрпаққа жеткізіп отыруында әнші – композиторлармен бірге жекелеген әнші орындаушылардың да еңбегі аз емес.

Дәстүрлі халық әндерінің ел арасынан жиналып, нотаға түсіп , жүйеленуіне А.Затаевич , Б . Ерзакович , А .Жұбанов , А.Темірбеков , Т. Бекхожина , С.Күзембаева және т.б. музыка зерттеуші ғалымдар зор үлес қосып , тамырын үзбей дәстүрлі әнімізді бүгінге жеткізіп отыр.

Музыкалық шығарманы тыңдау:

Сегіз серінің әні «Ақбақай»

Дауыс ашу жаттуғулары:

Әнді дұрыс айту үшін музыканы зейін қойып тыңда.

Әнді түзу тұрып немесе түзу отырып орында.

Әнді бастар алдында асықпай іщіңнен дем ал.

Сөздің ортасында дем алма.

Әннің сөзіндегі дауысты дыбыстарды және дауыссыз дыбыстарды

анық, түсінікті етіп айт.Әндету: Жол жыры Ш. Қалдаяқов. Т. Молдағалиев.

1. Шақырады асқар мынау

Ақша бұлтқа оранған .

Жүрген сайын достарым - ау,

Ашылады жол алдан. 2 рет.

Көк өзендер көбік шашып,

Бізді келіп көр дейді.

Жолда жүру қандай жақсы,

Жол биікке өрлейді. 2 рет.

3 Төбемізде жанады күн,

Күн қызығын көрейік.

Жиып әкеп дала гүлін ,

Анамызға берейік. 2 рет.

Қорытындылау:

• Қазақстанда қанша әншілік мектеп бар?

• Ән айту өнері дегеніміз не?

• Халық әндерін бүгінгі күнге кімдер жеткізді?

Үйге тапсырма:

* «Жол жыры» әнін жаттау, әндету .

* Сегіз сері туралы әңгімелеу.

* Қазақтын дәстүрлі ән айту өнерін жалғастыру.

Бағалау: «5» - «4» - «3» -

Мерзімі: Тоқсандық тақырып:Қазақ халқының вокалдық музыкасы.

Сабақтың тақырыбы: Абайдың музыкалық мұрасы.

Сабақтың мақсаты: Музыка өнерінің заңдылықтарын түсіндіру , музыкалық сауаттылықтрын ашу.

Білімділік мәні: Шығыс халықтарының әндерін талдау,

насихаттау.

Дамытушылығы: Оқушылардың шығармашылығын дамыту.

Тәрбиелік мәні: Әр- түрлі халықтардың музыкасын тыңдай

келе ,қабылдай білуге тәрбиелеу. Сабақ типі: Жаңа сабақ.

Көрнекілігі: Видео, DVD, магнитафон таспалары,

ән тексті, суреттемелер, карточкалар.

Пәнаралық байланыс: әдебиет, тарих, жаратылыстан

№	Сабақ барысы	Уақыты	Жоспары
1	Ұйымдастыру	2 минут	Сәлемдесу, түгендеу.
2	Өткен сабақты сұрау	4 минут	Ақан ,Біржан әндері
3	Жаңа сабақты түсіндіру	8 минут	Абай Музыкалық мұрасы.
4	Музыкалық тыңдау	3 минут	«Тор жорға» күйі
5	Дауыс ашу жаттығулары	3минут	Ережелерді орындау.
6	Әндету	8 минут	« Қараңғы түнде тау қалғып» әні.
7	Шығармашылық жұмыс	7 минут	№ 2 тапсырма.
28	Қорытындылау	5 минут	музыкасы.
9	Бағалау	3 минут	«5», «4», «3».
10	Үйге тапсырма	2 минут	Әнді жатқа әндету.

- Иә , балалар бүгінгі біздің өтетін жаңа сабағымыздың тақырыбы: «Абайдың музыкалық мұрасы»

ХІХ ғасырдың екінші жартысында дәстүрлі әнөнеріне зор үлес қосқан әнші- композиторлар қатарына Абайды , Біржан салды , Ақан серіні , Мұхитты , Жаяу Мұсаны , Үкілі Ыбырайды , Естайды ерекше атауға болады.

Қазақтың ұлы ақыны және композиторы Абай Құнанбаев қазіргі Шығыс Қазақстан облысы Абай ауданында дүниеге келген.Абай қазақтың ән өнерін жаңа көркемдік бейнелеу құралдарымен байытты.

Оның «Сегіз аяқ» , «Айттым сәлем, Қаламқас» , «Көзімнің қарасы» , Бойы бұлған» , «Өзгеге көңілім тоярсың» атты әндерімен қоса «Торжорға» , «Май түні» атты күйлері бар.

Музыкалық сауат ашу : Гамма . Арпеджио.

Ладтың тоникасынан басталатын биіктігі бойынша құрылған дыбыс қарарын г а м м а дейміз.

Гаммаларда тональдықтар сияқты, тониканың атымен аталады. А р п е д ж и о – гамманың тұрақты дыбыстарын бірінен кейін бірін жалғастыра ойнау.

Музыкалық шығарманы тыңдау:

Абайдың әні «Айттым сәлем , Қаламқас» және күйі «Торжорға»

Дауыс ашу жаттығуларын орындау:

Әнді дұрыс айту үшін музыканы зейін қойып тыңда.

Әнді түзу тұрып немесе түзу отырып орында.

Әнді бастар алдында асықпай іщіңнен дем ал.

Сөздің ортасында дем алма.

Әннің сөзіндегі дауысты дыбыстарды және дауыссыз дыбыстарды

анық, түсінікті етіп айт.

Әндету : Абайдың әні

«Қараңғы түнде тау қалғып»

1. Қараңғы түнде тау қалғып,

Ұйқыға кетер балбырап.

Даланы жым - жырт, дел - сал ғып,

Түн басады салбырап. 2рет.

2. Шаң шығармас жол- дағы ,

Сілкене алмас жапырақ .

Тыншығарсын сен- дағы,

Сыбыр қылсан азырақ . 2рет.

Шығармашылық жұмыс: Қазақтың халық композиторларын насихаттау барысында олардың өмірі , шығармашылығы жөнінде мәліметтер жинақтау, рефераттық жұмыс жасау.

Қорытындылау: Қазақ халқының вокалдық музыкасы.

• Абай Құнанбаев және оның әндері .

• Гамма дегеніміз не?

• Арпеджио дегеніміз ,оның орындалу ерекшеліктері.

Үйге тапсырма: Абайдың әндерін жаттап келу.

Тыңдаған әндеріне талдау жасау.

«Қараңғы түнде тау қалғып» әнін суреттеу, бейнелеу.

Мерзімі: Сыныбы:

Тоқсандық тақырып: Қазақ халқының вокалдық музыкасы.

Сабақтың тақырыбы: Мұхит Мералыұлы мен

Естай Беркімбайұлының шығармашылығы

Сабақтың мақсаты: Музыка өнерінің заңдылықтарын

түсіндіру , музыкалық сауаттылықтрын ашу.

Білімділік мәні: Шығыс халықтарының әндерін талдау,

насихаттау.

Дамытушылығы: Оқушылардың шығармашылығын дамыту.

Тәрбиелік мәні: Әр- түрлі халықтардың музыкасын тыңдай

келе ,қабылдай білуге тәрбиелеу.

Сабақ типі: Жаңа сабақ., аралас сабақ .

Көрнекілігі: Видео, DVD, магнитафон таспалары,

ән тексті, суреттемелер, карточкалар.

Пәнаралық байланыс:әдебиет, тарих, жаратылыстану.

Пайдаланған әдебиеттер: Музыка

№	Сабақ барысы	уақыты	Жоспары
1	Ұйымдастыру	2 минут	Сәлемдесу, түгендеу.
2	Өткен сабақты сұрау	4 минут	Абай шығармашылығы
3	Жаңа сабақты түсіндіру	8 минут	Мұхит пен Естай әндері
4	Музыкалық тыңдау	3 минут	«Қорлан» әні
5	Дауыс ашу жаттығулары	3минут	Жаттығуларды бекіту.
6	Әндету	8 минут	« Асыл адам» әні.
7	Шығармашылық жұмыс	7 минут	№ 2 тапсырма.
8	Қорытындылау	5минут	Мұхит пен Естай әндері
9	Бағалау	3минут	«5», «4», «3».
10	Үйге тапсырма	2 минут	Әнді жатқа әндету.

Иә , Саламатсыңдарма балалар ?

Бүгінгі біздің өтетін жаңа сабағымыздың тақырыбы: