1. Кәсіпорынның жалпы және өндірістік құрылымы туралы түсінік,өндірістік құрылымды анықтаушы факторлар,өндірістік құрылымның түрлері.

2. Негізгі өндірістің құрылымы, оны құрудың қағидалары

3. Кәсіпорынның өндірістік құрылымын дамытудың негізгі тенденциялары және оны жетілдіру жолдары.

1. Өнеркәсіп халық шаруашылығының кез келген саласы сияқты (кәсіпорын, фирма,бірлестіктер және т.б) элементерден тұратын жүйе,олардың әрқайсысы белгілі бір берілген арнаулы бағдармаларды қамтамасыз етіп,материалдық,еңбек және қаржы ресурстарын шоғырландырады.

Әрбір кәсіпорын нақты бір өнім түрін шығаруға, жұмысты атқаруға, қызмет көрсетуге арналған.

Кәсіпорын түрлерінің бөлінуі:

1. Шығарылатын өнімнің белгілі түріне және сипатына қарай:

1. а тобы (өндіріс құралдарын өндіру)

1. б тобы (пайдалану заттарын өндіру)

2. Өндіріс түріне қарай:

1. жалпы өнім өндіруші кәсіпорын

1. топтама өнім өндіруші кәсіпорын

2. бірлі- жарым өнім өндіруші кәсіпорын

3. Мамандандырылған дәрежесіне қарай:

1. бірдей өнімді жаппай көлемде өндіру

1. жан-жақты

2. түйдектелген (құрастырылған)

4. Мөлшеріне қарай:

1. ірі

1. орта

2. кіші

5. Механизацияланған және автоматтандырылған дәрежесіне қарай:

1. бір орынға бағыныштылығына қарай және де басқа белгілеріне қарай бөлінеді.

2. Цехсыз құрылым, өндірістік бригада, жұмыс орны - кәсіпорынның бастапқы құрылымдық звеносы,жұмыс орнының жіктемесі.

Негізгі өндірістің құрылымы мынадай белгілерімен сипатталатын жүйе:

• өндірістік-техникалық бірлігі, оның жеке элементтерінің технологиялық байланысы, шикізатпен материалдық ортақтығы, негізгі және қосымша өндірістің өзара байланысы арқылы қамтамасыз етіледі.

• ұйымдастырушылық-басшылық ету еркіндігі, кәсіпорынның жұмысына толық басшылық ету арқылы атқарылады;

• қаржы-экономикалық еркіндігі, өндірістік және басқа ресурстарды кәсіпорынға бекіту, банктегі есеп шарттарын алу, өнімнен түскен табыстар мен шығындарды қаржылық есептеу және есеп беру.

Кәсіпорын өнім өндіруді атқару үшін өз ішінен өндірістік цехтарға, бөлімдерге, бригадаларға бөлінеді.Олар тиесілі өнім өндіреді немесе қызметтер атқарады. Мұнда жұмыстар адамдардың жұмыс орнындағы жабдықтарды (станоктар,машиналар,агрегаттарды) пайдалануы арқылы жүзеге асырылады.

Жұмыс орны-кәсіпорынның бастапқы құрылымдық звеносы. Жұмыс орнының жіктелуі:

1. Қол еңбегімен (механизацияланбаған)

1. Автоматтандырылған (машина мен адамның қатынасуымен)

2. Автоматтандырылған (машина мен адамның қатынасуынсыз)

3. Аппаратуралық (арнаулы агрегаттарды) балқыту, термиялық өңдеу

Еңбек құралына қатынасы бойынша:

1. Технологиялық;

2. Көліктік—тасымалдау;

3. Қызмет көрсету;

4. Бақылап еске алу;

5. Қоймаларда сақтау операциялары.

3. Ғылым мен техника жетістіктерін өндіріске енгізу арқылы,жұмыс түрлерін механизациялау (автоматтандыру) нәтижесінде,кәсіпорынның қызмет етуінде жоғары табыстарға жетуге болады.

Яғни:

1. Мамандандыру – механизациялау мен автоматтандыру, ресурстарды пайдалану, бір типтегі өнімнің көлемін, еңбек өнімділігін арттыру, өндіріс құнын кеміту, өнім сапасын арттыру деңгейін арттыру;

1. Технологиялық стандарттау - қолданылатын машиналар мен жабдықтардың түрлерін, модельдерін технологиялық әрекетке сәйкес санын аз түрде пайдалану,қажеттіліктерін жою.

2. Параллельдік - бірнеше жұмыс орнында бір мезгілде өңдеу;

3. Үздіксіздік - операция аралық, маусымаралық, маусым ішіндегі үзілістерді қысқарту және оны болдырмау;

4. Тура жүргізушілік - еңбек құралының барлық сатылары мен операциялары кезеңінде қысқа жол жүреді.

5. Өндіріске икемділігі - жабдықтарды қайта дайындауға уақыт пен шығынды азайту.

6. Электронизация - әртүрлі класстағы электронды есептеу машиналарын пайдалануды іске асыру.

3-тақырып. Өндірістік үрдіс және уақыт бойынша оны ұйымдастыру