Қозыбасы

Қозыбасы – тарихи жер атауына жатады. Бұл ерте заманнан бар сөз. Бүгінгі Қазақ елі, Қазақстан мемлекетінің бастауындағы XV ғасырда құрылған Қазақ хандығы осы Қозыбасыда шаңырақ көтерген.

Тарихи дерек көзі Мұхаммед Хайдар Дулатидың «Тарихи - Рашиди» атты еңбегінде: «Ол кезде Дешті Қыпшақты Әбілхайыр хан биледі. Ол Жошы әулетінен шыққан сұлтандарға күн көрсетпеді. Жәнібек хан мен Керей хан одан Моғолстанға қашып барды. Есенбұға хан оларды құшақ жая қарсы алып, Моғолстанның батыс шегіндегі Шу мен Қозыбасы аймақтарын берді. Олар барып, орналасқан соң Әбілхайыр хан дүние салды да, Өзбек ұлысының шаңырағы шайқалды, ірі-ірі шиеленістер басталды. Оның үлкен бөлігі (қарамағындағылардың) Керей хан мен Жәнібек ханға көшіп кетті, сөйтіп олардың маңына жиналған адамдар саны екі жүз мыңға жетті. Оларды өзбектер-қазақтар деп атады. Қазақ сұлтандары сегіз жүз жетпісінші жылдары билей бастады (1465-1466 ж.) ... » - деп жазылған.

Міне, осы кезеңнен Қазақ халқының, Қазақ ұлтының ұлы тарихы басталады. Қазақ хандығы алғашқыда Батыс Жетісу жеріне, яғни Шу мен Талас өзендерінің алабына орналасқан дейді. XVI ғасырдан бастап бұл өңір Қазақстан, яғни қазақ мекені деп атала бастаған көрінеді.

Қозыбасы – Қазақ хандығының алғаш ту тіккен жері. Ол қазіргі Жамбыл облысының Қордай тауындағы шоқы. Бітімі қозының басына ұқсас болғандықтан осылай деп аталған. Бұл өңір, яғни Қозыбасы баурайы Қордай тауындағы шұрайлы жайлау.

С.Шүкірұлы

Ордабасы

Ордабасы – Оңтүстік Қазақстан облысы, Ордабасы ауданындағы таулы өңір. Ордабасы тауының қойнауында 1726 жылы Орда тігіліп, қазақтың үш жүзінің игі жақсыларының басы қосылып, жоңғар басқыншылығына қарсы күреске халықты жұмылдыру жайы ақылдасылады. «Күлтөбенің басында күнде жиын» деген сөз сол заманнан қалған.

Сол жолы біртұтас қазақ әскері құрылып, Бас қолбасшы сайланды. Батырлығы, әдіс-айласы, соғыс тәсіліне жетіктігімен танылған кіші жүз ханы Әбілқайыр үш жүздің біріккен қазақ жасағына Бас қолбасшы болды.

Ордабасыдағы сол баталасу бәтуәлі болды. Қазақ жеңіске жетті. Жоңғардан ел азат етілді. Одан кейін де ұлт басына талай нәубет төнді. Қазақ талай мәрте қару ұстап, атқа қонды. Ұзақ жүріп, тайталаспен, жанталаспен жүріп, Тәуелсіздікке де ие болды.

Осы жеңісті, түпкілікті жеңісті, қазақтың заманалардан бергі арманы болып келген тәуелсіздікке қол жеткен – 1993 жылы осы Ордабасыда тағы бір үлкен жиын болды. Ол – шын жеңістің шынайы тойы еді. Елбасы Нұрсұлтан Назарбаев аса бір тебіреніспен еркін сөйлеп, елдікке үндеп, болашаққа барар жолды меңзеп еді. Әруақ қонып, нар шөккен жеріміздің биігіне ұлт туын тігіп, ел-жұртын бірлікке, бүтіндікке шақырған еді. Ордабасына XVIII ғасыр басында жиналған қазақ ашулы кек, ар-намыс туы, ел тағдыры шешілер майданға шыбын жандарын шүберекке түйіп, «Уа, тәңірім жар бол!» – деп атқа қонса, бұл жолы, «ұзағынан сүйіндір!» – деп қуанысып тарасқан-ды.

Қазақты үш ғасырда бауырына екі жиған Ордабасының екі жиыны да қайырлы болып, ел тірлігіне, жеңісті істерге бастауда.

С.Шүкірұлы