9.5 Сурет. Қарапайым кілт өрісін аңықтау

Егер кілт бір өрістен тұрса онда ол қарапайым деп аталады, ал бір неше өрістен тұрса, онда құрамды деп аталады.

Құрамды кілт өрісі

9.6 Сурет. Құрамды кілт өрісін аңықтау

9.5. Кестелер ортасындағы байланыстарды құру

Кестелерді жалпы өрістер арқылы байланыстырады. Ол үшін Сервис-Схема данных амалың орындау қажет. Ашылған терезеге байланыстыруға жататың кестелерді қосу қажет. Екі кестені бір бірімен байланыстыру үшін кілт өрісін бір кестеден екінші кестеге алып апару керек.

Кестелер байланыстыру барысында, олардың ортасында келесі типті байланыстар пайда болуы мүмкін:

Бір-біреуге – бір кестенін әр бір жазбасына екінші кестенін тек қана бір жазбасы сәйкес болады.

9.7 сурет. 1:1 түрлі байланыстың мысалы (бір-біреуге)

Бір-көпке – бір кестенін әр бір жазбасына екінші кестенін көп жазбасы сәйкес болады.

9.8 сурет. 1:М түрлі байланыстың мысалы (бір-көпке)

Бұл түрлі байланыста бас кестенін өрісі алғашқы кілт деп, ал бағынышты кестенін өрісі – сыртқы кілт деп аталады.

Көп-көпке – бір кестенін көп жазбасына екінші кестенін көп жазбасы сәйкес болады. Мұндай түрлі байланыс үшінші көмекші кестенін арқасында құрылады, яғни көп-көпке деген байланыс екі бір-көпке деген байланыстардаң тұрады.

9.9 сурет. М:М түрлі байланыстың мысалы (көп-көпке)

9.10 сурет. Деректердін бүтіндік режимін қосу

Кестелер ортасында байланыстарды құру барысында келесі режимдерді қосуға болады:

Деректер бүтіндігін қамтамасыз ету. Деректер бүтіндігі деп, кестелер ортасындағы байланыстарды сүйеу үшін және байланыстырылған деректерді кездейсоқ жоюға немесе өзгертуге тиім салу үшін қолданылатың ережелер терімі.

Байланыстырылған өрістерді каскадты жанарту – бас кестеде кілт өрістін мәнін жаңартқанда, бағынышты кестеде байланған өрістердін мәні автоматты түрде жаңартылады.

Байланыстырылған жазбаларды каскадты жою – бас кестеде жазбаларды жойғанда бағынышты кестеде байланғын жазбалар автоматты түрде жойылады.

9.6 Нормалау

Тиімді ДҚ құру үшін ДҚ-ң құрылымың құру үшін нормалдық формалар деп аталатың ережелерді қолданады. ДҚ-ң нормалдық формаларға келтіру процессі нормалау деп аталады.

Бірінші нормалдық форма (1НФ) кестенің әр бір өрісі бөлінбейтін және қайталанатың топатардың тұрмауың талап етеді.

Мысал 1.1: ФИО өрісін жеке үш өрістерге бөлуге болады.

Кестені 1НФ-ға келтіру.

Келтірілмеген

ФИО	Тетради	Карандаши	Ручки	Ластики
Иванов Иван Иванович		15
Петров Петр Петрович	10

1НФ-ға келтірілген

Фамилия	Имя	Отчество	Канц. тов.	Кол-во
Иванов	Иван	Иванович	Карандаши	15
Петров	Петр	Петрович	Тетради	10

Екінші нормалдық форма (2НФ) кестенін барлық өрістері бастапқы кілт өрісінен тәуелді болуың талап етеді, яғни бастапқы кілт өрісі жазбаларды бірқалыпты аңықтау. Бас тапқы кілтін тек қана бір бөлігіне тәуелді өрістерді басқа кестеге бөліп шығару қажет.

Кестені 2НФ-ға келтіру.

Келтірілмеген 2НФ-ға келтірілген

Мұнда бастапқы кілт болып Дата және Номер өрістері келеді. Счет, Город және Телефон өрістері Покупатель өрісіне тәуелді, бірақ бастапқы кілттен тәуелсіз. Сондықтан оларды Клиенты аталған басқа кестеге бөліп шығаруға болады.

Үшінші нормалдық форма (3НФ) кілт емес өрістердін арасында транзитивтік байланыстар болмауын, яғни кілт құрамына кірмейтін әр бір өрістін мәні басқа, кілт құрамына кірмейтін өріске тәуелді болмауың талап етеді.

Мысалы Цена за единицу, Количество, К оплате өрістер. К оплате өрістін мәні Цена за единицу және Количество өрістерге тәуелді, яғни К оплате өрістін мәнін, есеп, сұрау құру барысында, қажет болғанда есептеуге болады.

Кестелерді нормалау процессі артық деректерді жойып деректер қоймасының мөлшерін кішірейтуге мүмкіндік береді.

Сұрау – негіздік кестелердегі деректерді өндеуге арналған деректер қоймасының объектісі. Сұрау деректерді жоюға, қосуға, жаңартуға, сұрыптауға, деректер нігізінде есептеу жасауға мүмкіндік береді. Сұрауды орындағанда, деректерді өндеу нәтижесін көрсететін виртуалдық (сұрау терезесін жапқанда нәтижелер сыртқы жадыда сақталынбайды) кесте құрылады.

Сұрауда өндеуге жататың деректер қайнары болып кестелер және басқа сұраулар келеді.

Сұрауды құру үшін ДҚ-ң терезесінде ЗАПРОСЫ салымыңда Создание запроса в режиме конструктора батырмасың басу қажет.

Сұрау конструктор терезесінін жоғарғы бөлігінде өндеуге жататың деректер орналасқан кестелерді, сұралурады қосу қажет, ал төменгі бөлігінде – сұрау бланкісінде, условие отбора жолында, деректерді сұрыптауға қажет логикалық өрнекті құру қажет.

9.11 сурет. Сұрау конструктор терезесі

9.7 Сұраулар түрлері

Жоюға арналған сұрау (Запрос на удаление). Бұл түрлі сұрау кестелерден жазбаларды жоюға мүмкіндік береді. Басында жоюға жататың деректерді сұрыптауға араналған сұрау құру қажет.

9.12 сурет. Сұрыптауға орналған сұрау

Содан соң сұрыптауға арналған сұрауды, Запрос-Удаление амалды орындап, жоюға арналған сұрауға ауыстыру қажет.

9.13 сурет. Сұрыптауға арналған сұрауды жоюға арналған сұрауға аудару

Запрос-удаление амалды орындау нәтижесінде сұрау бланкісінде УДАЛЕНИЕ жолы пайда болады.

9.14 сурет. Жоюға аранлған сұраудың конструктор терезесі

Жоюға аранлған сұрауды орындау нәтижесінде, жоюға жататың жазбалардың саның көрсететін хабарландыру терезесі ашылады.

9.15 сурет. Жоюға жататың жазбалардың саның көрсететін хабарландыру терезесі

Жаңартуға арналған сұрау. Бұл түрлі сұрау сұрыпталған жазбаларда өрістін ескі мәнің жаңа мәніне ауыстыруға мүмкіндік береді.

Басында, жаңартуға жататың жазбаларды сұрыптауға арналған, сұрау құру қажет.

9.16 сурет. Толтырылған сұрау бланкісі

9.17 сурет. Сұрыптауға арналған сұрадың орындалу нәтижесі

Содан соң сұрауды жаңартуға арнлған сұрауға аударып, сұрау бланкісінде пайда болған ОБНОВЛЕНИЕ жолда өрістін жаңа мәнін енгізу қажет.

9.18 сурет. Сұрыптауға арналған сұрауды жаңартуға арналған сұрауға аудару және сұраудың толтырылған бланкісі

Жаңартуға арналған сұрауды орындау нәтижесінде экранда жаңартуға арналған жазбалардың саның көрсететін хабарландыру терезесі шығады.

9.19 сурет. Жаңартуға жататың жазбалардың саның көрсететін хабарландыру терезесі

Қосуға арналған сұрау. Бұл түрлі сұрау бір кестеден жазбаларды екінші кестеге қосуға арналған.

9.20 сурет. Деректердін көзі және деректерді қабылдаушы болатың деректер қоймасының файлдары

Мысалы, екі оқу жылдағы оқу процессі бойынша деректерден тұратың файлдар бар. «Высшая математика» пән бойынша жазбаларды ВКГТУ2006-2007.mdb файлдаң ВКГТУ2007-2008.mdb атты файлға қосу қажет.

Қосу туралы сұрауды құру үшін, басында деректерді алатың кесте негізінде сұрыптауға арналған сұрау қажет. Оның мақсаты қосуға жататың жазбаларды сұрыпау.

9.21 сурет. Кестеден қосуға жататың жазбаларды табу үшін толтырылған сұрау бланкісі

Содан соң қосуға арналған сұрауға аудару.

9.22 сурет. Сұрыптауға араналған сұрауды қосуға араналған сұрауға аудару

Сұрауды орындау нәтижесінде экранда жазбаларды қабылдайтың кестенін атың сұрайтын терезе ашылады. Қажет болса қосымша қабылдаушы кесте орналасқан файлды көрсету керек.

9.23 сурет.Жазбаларды қабылдайтың ДҚ-ң кестесін көрсету

Қосуға арналған сұрауды орындағанда экранда қосуға жататың жазбалардың саның көрсететін терезе ашылады.

9.24 сурет. Қосуға жататың жазбалардың саның көрсететтін хабарландыру терезесі

Сұрыптауға арналған сұрау. Бұл түрлі сұрау, қойылған шартты қанағатандыратың жазбаларды сұрыптауға арналған. Сұрау бланкісінде, Условие отбора атты жолда жазбаларды сұрыптау үшін арналған шарт болатың логикалық өрнекті жазады. Сұрыптау жасайтың шартты құрғанда келесі логикалық амалдарды қолдануға болады:

1. Between … and – өрістін мәні көрсетілген диапазонда жататың жазбаларды сұрыптау.

Between 10 and 200

Between #10.05.2005# and #30.06.2005#

2. Not – кері айту

Not Between 10 and 200

3. Like – келтірілген шаблонға өрістін мәнін сәйкестігін тексереді.

3 кесте. Like амалмен бірге қолданылатың арнайы символдар

СИМВОЛ	СИПАТТАУ
?	- кез келген бір символы
*	- кез келген символы тізімі
#	- кез келген цифр (0 ден 9-ға дейін)
[A-Р]	-көрсетілген диапазонда жататың кез келген символ
[!A-Р]	-көрсетілген диапазонда жатпайтың кез келген символ
[A,Д,Ш]	-көрсетілген тізімде жататың кез келген символ
[!A,Д,Ш]	-көрсетілген тізімде жатпайтын кез келген символ

Мысалдар:

Like “a*a”

Like “[A-Р]”

Like “![A-Р]”

Like “a#a”

Like “a[К]#[!к-т]a”

Like “В?Т*”

Like “[A,Д,Ш]”

Like “![A,Д,Ш]”