Егіншілік шаруашылығы

Өзара ауылшаруашылық саудада бәсекелі тауарлық қстанымдар көшбасшысы Ресей Федерациясы. 76 тауарлық ұстанымдар сараптамасының нәтижесінде ресей федерациясы егіншілік шаруашылығында бәсекелі артықшылықтарға ие, оның 41-і Кеденді одақ құрылғаннан кейін бәсекелілікке ие болды, ал 14 ауылшаруашылық тауарлар өз ұстанымдарын КО пен БЭК құрылғаннан кейін арттырды. Ресей Федерациясы көбінесе шикізат өнімдерін, сонымен қатар жартылай фабрикат тауарлар(крахмал, ұнтақталған немесе іріленген талқанды ұн, соялық бұршақ) және дайын өнімдерді (күріш, кофе, кептірілген саңырауқұлақтар, қалампыр, орхидея) экспорттайды.

Белорусь Республикасында 33 бәсекелі тауарлық позициялар айшықталды, оның 22 жаңа ауылшаруашылық тауарлар. Барлық сараптамаланған кезеңде бәсекелілігі басым болған бір ауылшаруашылық тауар бақылнуда(құлпынай мен бүлдірген). Алайда белгіленген тауарлардың бесеуінде күрт төмендеген сапа да анықталды, ал Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясында кемшіліктер тек бір ауылшаруашылық тауарда байқалды.

Белорусь Республикасы көбіне бәсекелес шикізат өнімдерін экспорттайды.

Қазақстан Республикасында 26 бәсекеге қабілетті тауар өнімдері анықталды, оның біреуі 2011-2013 жылдары ішкі нарықта өз ұстанымын арттыра түсті (кептірілген өрік). Қазақстан экспортының құрылымында шикізат тауарлары да бар.

Егіншілік шаруашылығы

	Қазақстан	Ресей	Беларусь
Салалар бойынша барлығы	26	76	33
Бәсекеге қабілетті позициялар	-	1	1
		- кептірілген бұршақтұқымдастардан алынған ұн	- бүлдірген мен құлпынай
Позициялардың жақсартылуы	1	14	5
	- кептірілген өріктер	- крахмал мен инулині көн тамырлы жемістер түйнек жемістілер; - саумалдық; - кептірілген саңырауқұлақтар; - үндістан жаңғақтары; - кофе алмастырушылар; - куркума; - күріш; - күнбағыс дәні; - өсімдік шырыны және құлмақ сіріндісі	- алмалар; - сәбіз бен и репа; - томаттар; - картоп; Көкөністер қоспасы
жаңа позициялар	24	41	22
	- қалампырлар; - шиелер; - көк шай; - крахмал - қояншөп; - қаудан салаты; - ұсақ бадана; қызыл (адзуки);   - пектинді заттар; - кофеинді кофе; - мүкжидек; - бақытгүл; - бүлдірген	- жапырақты қызылша (мангольд); -айлауық ағаш өнімдері; - ұнтақ және ірі жармақты ұн; - сұлы; - арпа; - зімбір, шафран, куркума; - алмұрттар; - пияздартүймек тәрізді тамырлар , клубни,; - Agaricus тектес саңырауқұлақтар	Киви, таңқурай, өріктер, лимондар, грейпфрутытар, апельсиндер; Vigna mungo тектес бадана; Agaricus тектес саңырауқұлақтар; бақытгүл; қалампыр; орхидеялар;
Позициялардың төмендеуі	1	1	5
	- қарбыздар	бұршақ(Pisum sativum)	- шикі зығыр немесе өңделген зығыр; - картоп крахмалы; - күйдірілмеген уыт; - қиярлар
Жоғалған позициялар	1	19	-
	-пияз және сол сияқты пияз өнімдері	- күйдірілмеген жержаңғақ; - соя бұршағы; - бидай мен меслин; - алма, алмурт және айва; - шиелер; - жапырақтар, бұтақтар және гүлсіз немесе бітеугүлсіз өсімдіктердің басқа да бөліктері

Бәсекеге қабілетті ұстанымдар

Ресей федерациясы

Ресей Федерациясы сараптама кезеңі бойынша бір тауар – жартылай фабрикат(кептірілген көкөніс және бұршақтар ұны) өндіруде бәсекелестікке қабілетті артықшылықтарға ие.

Анықтамалық:

Лафей индексінің қарастырылған тауар бойынша көрсеткіші 4,4 пен 8,1 дейін.баласс индексі 1,4-тен 1,6-ға дейін бүкіл кезең бойынша тұрақтылық көрсетті.

2013 жылы кептірілген көкөніс және бұршақ тұқымдастарының экспорты 41,0 мың АҚШ доллары көрсеткішін берді. КО және БЭК құрылғанға дейінгі жылдық орта өсу қарқыны 251,4% көрсеткенде, 2011-2013 жж мардымсыз 2,4% көрсеткішін бергенін байқаймыз. Дегенмен бұл көрсеткіш Лафей мен Баласқа еш әсер етпейді.

Ресей Федерациясы КО және БЭТ ұйымының ішкі нарықта тек Қазақстан Республикасы ғана экспорттайды.КО құрылғаннан кейін экспорт көлемі өсті.

Беларусь Республикасы.

Сараптама кезеңінің ең бәсеке басымдылығы көрсеткен өнімдері – құлпынай мен бүлдірген. 2013 жылдың көрсеткен тауар экспорты 179 мың АҚШ долларын көрсетті. КО және БЭК қарқыны қарама-қайшы динамикасын көрсетті. Бұл жағдай 2009-2012 жылдары экспорт көлемінің төмендеуіне байланысты болды. Дегенмен бұл тенденция Лафей және Баласс индексіне мүлдем әсер етпеді. Бұл көрсеткіш өткен кезеңдегі экспорттың төмендеуімен тікелей байланысты еді.

Анықтамалық:

Лафей индексі көрсетілген өнім бойынша 4,9-дан 9,8, Баласс индексі 1,4-тен 4,1, 2003 жылы және 2012 жылы Лафей индексі 7,3 және 6, Баласс индексі 1,1 және 2,7 көрсеткішін берді.

2013 жылы Белорусь экспорты көрсетілген тауар бойынша Ресей Федерациясына 160мың АҚШ доллары, Қазақстан Республикасына 19 мың АҚШ долларын көрсетті. Сондағы Қазақстан Республикасына экспорт тек қана КО құрылысынан кейін басталғанын білдіру керек.

Қазақстан Республикасы

Қазақстан Республикасының 2007-2013 жылдар кезеңіндегі тауар сараптамасында еш өнім анықталмаған.

Ұстанымды жақсарту

Ресей Федерациясы

КО және БЭК арасындағы ішкі нарықта бәсекелестік бойынша Ресей Федерациясы көшбасшы болып табылады. Кедендік одақты жақсарту жобасында 76 бәсекелі Ресейлік тауар арасында 14 ұстанымның жоғары көрсеткіш бергені анықталды. Көбінесе бұл тауар түрі күнбағыс өсімдігі.

Тұқымдары, куркума, қыша тұқымы т.б. секілді шикізаттар болып табылады.

Анықтамалық:

Лафей индексі 0-ден 9,1, баласс индексінің ең жоғарғы көрсеткіші 1,6 болды.

КО-да ең бәсекелес тауар болып қыша тұқымы, кофе алмастырушы, кофе және саумалдық құрамдастар көрсетіледі.

2013 жылы қыша тұқымының экспорт көлемі 76 мың доллар болып табылды. КО құрылуына дейінгі экспорттың өсу қарқыны жылдық орта 250% көрсетсе, 2011-2013 жылдары аралығында 106% көрсетті.

Ресей Федерациясы қыша тұқымдарын Қазақстан Республикасына 67 мың доллар АҚШ және Белорусь Республикасына 9,0 мың доллар экспорттайды. КО құрылғаннан кейін бұл көрсеткіш тағы да кеңейді.

Кофе алмастырушы және кофе құрамдастарының экспорты 2013 жылда 17,0 мың долларды көрсетті.

КО және БЭК құрылғанға дейінгі экспорттың жылдық орта өсу қарқыны 137,5% көрсетсе, 2011-2013 жылдары 290,5% көрсетті.

Негізгі экспорт – Қазақстан Республикасына бағытталған. Белорусь Республикасына кофе экспорты 5,0 доллар көрсетілген, осыған бұл көрсеткіш КО және БЭК құрылғанға дейін байқалмады.

2013 жылғы саумалдық экспорты 10мың доллар көрсетті. КО және БЭК құрылығаннан кейін жылдық орта өсу қарқыны – 70,0%, 2007-2009 жылдар 60% көрсетті.

Көрсетілген тауар Қазақстан Республикасында экспортталады.

Белорусь Республикасы.

Белорусь Республикасында КО және БЭК нарығында бәсекелес болып көрсетілген шикізат өнімдері: балғын қызанақ, тоңдырылған қызанақ, көкөніс қоспалары, сәбіз, шалқан.

Қызанақ балғын және тоңдырылған тауарының экспорт көлемі 2013 жылы 60,4 мың долларды қамтыды.

Анықтамалық:

Баласс индексінің қарастырылған тауар түрін өзгертуден 1,4-тен 4,1-ге 0-ге дейін қарастырылған кезеңге дейін кө

Беларусь Республикасы 2013 жылы Ресей Фежерациясына тек қана томат экспорттады. Экспорт Қазақстан Республикасына тек 2011 жылы 273 мың АҚШ доллары көлемінде қарастырылды

Қазақстан Республикасы.

Қазақстан Республикасында тауардың бір түрі ғана КО қызметі кезеңінде бәсекелестік қабілетін арттырды. Бұл тауардың түрі- кепкен өрік.

2013 жылғы кепкен өрік экспортының көлемі – 3,9 млн. доллар көрсеткішін берді. Жылдық орта өсу қарқыны – 2011-2013 жылдар аралығында – 45,7% құрады. Ал КО құрылғанға дейінінгі бұл көрсеткіштің еш маңызы болмады.

Бұған қарамастан Лафей мен Баласс индекстері жоғарғы көрсеткіштерді көрсетуде. Бұл КО-ның ішкі нарықта бәсеке қабілетінің артқанын білдіреді. Барлық экспорт Ресей Федерациясына орындалады.

Жаңа ұстанымдар

КО және БЭК мемлекеттерінің тауарлық ұстанымдары экспорт өсірудегі көзқараста потенциал көрсетуіне себепкер деп айтып өткен жөн. Бұл жағдай мемлекеттердің өнімдерінің ішкі нарығында жаңа ауылшаруашылық өнімдердің ішкі нарығында бәсекелестігін көрсетуге мүмкіндік береді.

Ресей Федерациясы

Ресей Федерациясы КО және БЭК құрылғаннан кейін ішкі нарыққа 41 жаңа бәсекелі өнім енгізді. Көбінесе бұлар: қызылша, пияз, түйнек, айлауық ағашының жемістері және т.б.

Анықтамалық:

Лафей индексі көрсетілген тауар бойынша 0-ден 7,2-ге, Балас индексі 1-ден жоғары индексті көрсетеді.

Ресей Федерациясы 2013 жылы Белорусь Республикасына даршынды 4,0 мың долларға экспорттады, Қазастан Республикасына – 1,0 мың долларға экспорттады.

Қазақстан Республикасы

КО және БЭК құрылу шеңберіндегі пайда болған жаңа бәсекелі устанымдарға сай, Қазақстан Республикасында ауылшаруашылық тауар анықталды. Оның он жетісі шикізат өнімдері.

Анықтамалық:

Қазақстанның белгіленген экспорттық позициясы үшін Лафей индексі 0 –ден7,6-ға дейін өседі.

Лафей мен Баластың көп бөлігі Қазақстан Республикасында келесі тауар позицияснда байқалады: қалампыр, бақытгүл, және басқа дакесілген гүлдер.

2013 жылы қалампыр экспортының көлемі 1,9 млн доллар болды.

Бұл тауарды Қазақстан 2012 жылдан бері экспорттай бастады.

2013 жылы қалампырда экспорттау 9,5 млн. долл. болды, бұл алдыңғы жылға қарағанда 7,5 млн. долл. Артығырақ.

Беларусь Республиксы КО пен БЭК құрылғаннан кейін Белорусия 22 тауар позициясы бойынша бәсекеге шықты. Бұл көбінесе киви, таңқурай,өрік, саңырауқұлақ, апельсин, қырыққабат т.б.

После создания ТС и ЕЭП Республика Беларусь стала

Анықтамалық:

Қарастырылған позициялардан Лафейдің индексі 0-ден 9,4-ке дейін өзгерді. Баласс индексі 1,2-ден 4,1-ге дейін.

Шабдалы экспорты 2013 жылы 7,6 млн.АҚШ долларын құрады. КО құру үшін орта жылдық өсу қарқыны 140,6%. Өтілімнің басты нарығы Ресей Федерациясы болып табылады. Өнімнің бұл түрі 2011 жылдан бері экспорттала бастады.

Ұстанымдардың нашарлауы

Лафей мен Баласс индексінің күрт нашарлауы КО пен БЭК мемлекеттерінің барлығында да болды.

Анықтамалық:

Егер Кедендік одақ құрылғанға дейін Беларусь Республикасында Лафей индексі 0,01-ден 3-ке дейін өзгерсе, Баласс индексі 1-ден 5,1-ге дейін өзгерді. Ал КО пен БЭК құрылғаннан кейін индекстер 0,07 және 3,4-ке дейін төмендеді.

Қазақстан Республикасында Кедендік одақ пен Біріңғай экономикалық кеңістік құрылғанға дейін Лафей индексі 8,9-дан 10,1-ге дейін өссе, КО пен БЭК құрылғаннан кейін көрсеткіш 0,6-ға дейін төмендеді. КО құрылғаннан кейін Лафей индексі мардымсыз ғана 0,00 болды.

Кедендік одақ құрылғанға дейін Ресей Федерациясында Лафей индексі 0,02-ден 8-ге дейін өзгерсе, Баласс индексі 1,2-ден 1,4-ке дейін өзгерді. ,Ал КО пен БЭК құрылғаннан кейін индекстер 4,7 және 1,1-ге дейін төмендеді.

Беларусь Республикасы

Белорусь Республикасының ішкі нарығында құлдыраушылықтар келесі тауар түрлерінде болды: шикі зығыр, крахмал, қуырылмаған уыт, қиярлар. Орта жылдық тауар қарқындары сондай-ақ КО нарығына қойылымдарын азайтқанын көрсетеді.

Зығыр экспортының көлемі 2013 жылы 5,7 млн. АҚШ доллары болды. Нарықтың басты тұтынушысы Ресей.

ҚазақстанРеспубликасы

Қазақстан Республикасында КО нарығында төмендеуі жағынан бақыланған өнім- қарбыз болып есептеледі. Жылдық орта өсу қарқыны КО және БЭК құрылғанға дейін 17,7% көрсеткенде, КО және БЭК құрылғаннан кейін 71,1% құрады.

Нарықтың бұл түрінің бас тұтынушысы Ресей.

Ресей Федерациясы

КО және БЭК құрылғаннан кейін Ресей Федерациясында төмендеген өнім – асбұршақ.

2013 жылы асбұршақ экспорты 26,0 мың АҚШ долларын құрады. Ресей бұл тауарды Қазақстан Республикасына 13 мың, Белорусь Республикасына 13 мың АҚШ долларына экспорт жасайды.

Жоғалған ұстанымдар

КО және БЭК құрылғанға дейін Қазақстан Республикасы пияз және пияз тұқымдас көкөністерді экспорттауды тоқтатқанын ата й кеткен жөн. Сонымен қатар Ресей Федерациясында да КО және БЭК құрылғанға дейін экспортталған 19 ауылшаруашылық өнімдер түрі КО және БЭК құрылғаннан кейін тоқтатылды.