2.8. Маральныя асновы нашай палітыкі

Мы за дэмакратычны лад. Мы адхіляем крайнія палітычныя кірункі і аддаём перавагу цэнтрысцкім плыням, што імкнуцца адлюстроўваць не прыватныя інтарэсы асобных станаў і групаў у грамадстве, а вызнаюць за найвышэйшую сацыяльную каштоўнасць палітычнае, эканамічнае, культурнае і маральнае здароўе грамадства ў цэлым. Яны разглядаюць грамадства як адзіны арганізм, дзе кожная група выконвае сваю непаўторную ролю, а таму заслугоўвае, каб яе інтарэсы ўлічваліся і абараняліся дзяржаваю. У грамадстве павінны гарманічна спалучацца інтарэсы асобы ды інтарэсы супольнасці.

Дэмакратычная палітычаная сістэма грунтуецца на дзейнасці разнастайных грамадскіх аб’яднанняў, існаванне якіх адпавядае звычайнаму чалавечаму інстынкту сацыяльнасці. Разнастайнасць формаў і мэтаў, да якіх імкнуцца аб’яднанні, адпавядае плюралістычнай канцэпцыі, прызнае іншадумства і права іншадумцаў быць пачутымі.

Разам з тым вызнаецца за непрыймальную дзейнасць у грамадстве разбуральных, антычалавечых арганізацыяў, сектаў і групаў, скіраваных супраць натуральнага чалавечага існавання, нармальнай прыроды чалавека і выпрацаваных нормаў агульнапрынятай маралі. Разбурэнне культуры, распаўсюджванне ідэалогіі гвалту, знявагі чалавечага духу і цела, здзеку з жыцця, прапаганда існавання, заснаванага на фобіях, комплексах, дэструктыўных поглядах і нянавісці павінна разглядацца як антычалавечая дзейнасць і карацца законам. Аднак галоўную ўвагу мы звяртаем на стварэнне ў грамадстве ідэалаў і каштоўнасцяў, заснаваных на традыцыях хрысціянства, на станоўчым чалавечым вопыце і беларускай культуры.

У палітычным плане плюралістычная канцэпцыя рэалізуецца праз шматпартыйную сістэму. Яна ў тым ліку можа дапускаць існаванне партыяў, якія не з’яўляюцца дэмакратычнымі. Аднак дзяржава прымае захады дзеля таго, каб ліквідаваць магчымасць выкарыстання у барацьбе за палітычную ўладу метадаў падману і прымусу. Палітычны механізм павінен дапускаць магчымасць зваротнай сувязі — пастаяннага дыялога з апазіцыяй і непалітычнымі грамадскімі аб’яднаннямі.

Найважнейшым вынікам развіцця сучаснай дэмакратыі з’яўляецца ідэя пра падпарадкаванасць палітычнай дзейнасці этычным нормам. Партыя БНФ не прызнае палітыкі без маралі. Прынцып маральнасці палітыкі адпавядае беларускай культурнай традыцыі.

З заснаванага на маральнасці хрысціянскага светапогляду вынікаюць і такія каардынальныя палітычныя прынцыпы, як годнасць чалавечай асобы, вяршэнства агульнага дабра і здольнасць грамадзянскай супольнасці да самаўдасканалення.

2.9. Свобода, межы свободы, годнасць чалавека

Свабода — асноўнае паняцце дэмакратычнага грамадства. Чалавек — свабодны, бо мае свабодную волю. Гэта значыць, што чалавек мае выбар паміж дабром і злом. Чалавек абмяжоувае сваю бескантрольную, стыхійную прыродную свабоду, ствараючы новую чалавечую рэальнасць — культуру, якая рэалізуецца ў сацыяльным грамадстве. Але як разумная, культурная і маральная істота чалавек разумее, што свабода іншых абумоўлівае і адначасна абмяжоўвае яго асабістую свабоду. Таму свабода ў грамадстве ўключае ў сябе як правы, так і абавязкі.

Дзяржава павінна праз сістэму права забяспечыць грамадзяніну неабходную сферу свабоды. Адной з задачаў палітычнай дзейнасці з’яўляецца стварэнне палітычных і матэрыяльных умоваў для свабоды.

У кожнага чалавека павінны быць роўныя магчымасці для рэалізацыі сваіх здольнасцяў. Гэта азначае стварэнне роўнага права на працу, прыватную ініцыятыву і творчасць, а таксама роўных умоваў для атрымання адукацыі і прафесійнай падрыхтоўкі.

Сферу асабістай свабоды павышае прыватная ўласнасць. Дзяржава павінна спрыяць павелічэнню колькасці ўласнікаў у грамадстве.

Усталяванне свабоды патрабуе здзяйснення прынцыпу падмяняльнасці (субсыдыярнасці). Дзяржава не павінна браць на сябе тое, што па сіле адной асобе ці малой супольнасці. Так развіваецца ініцыятыва і павышаецца адказнасць грамадзян за свае ўчынкі.

Свабода рэалізуецца праз калектыўную і індывідуальную адказнасць у практычным жыцці. Грамадзянін, пакліканы ўсвядоміць і практыкаваць прынцыпы свабоды і ў прыватнай, і ў грамадскай, і ў дзяржаўнай сферы, у сям’і і працоўных дачыненнях, не мусіць задавальняцца роляю ўтрыманца ці звычайнага атрымальніка дзяржаўных ільготаў; ён павінен прымаць на сябе ўласную долю адказнасці, каб не стаць ізноў ахвяраю таталітарнае сістэмы.

Свабода не можа дапускаць распаношанасці чалавечых заганаў (да чаго прывёў ідэалагічны рэлятывізм заходняга лібералізму). Свабода — гэта стварэнне ўмоў для нармальнага існавання. Свабода не павінна стацца прыладаю для разбурэння, разбэшчвання і распаду грамадства. Свабода — ёсць норма ў Сусвеце, якая праз абмежаванне ненармальнага прадугледжвае росквіт стваральнай чалавечай дзейнасці.

Свабода, асэнсаваная як норма (гэтак жа, як і культура), стварае новую рэальнасць сацыяльнага існавання чалавека — дэмакратычнае грамадства.

Прынцып свабоды як нормы спрыяе развіццю чалавечай асобы, годнасці чалавека, сям’і і грамадства. Валоданне свабодай патрабуе ад чалавека гатоўнасці абараняць яе ад пагрозаў звонку і ўнутры. Свабодныя грамадзяне не могуць капітуляваць перад ворагамі і разбуральнікамі свабоды. Партыя БНФ прытрымліваецца прынцыпу абароназдольнай дэмакратыі, угрунтаванай на волі грамадзянаў, моцы дзяржавы і нормах права.