2.4. Пәннің мазмұны

1-тақырып. Кіріспе. «Қазіргі қазақ тілінің синтаксисі» курсының мақсаты, зерттеу обьектісі, салалары. Синтаксис мәселелерінің зерттелуі

Дәріс жоспары:

1. «Қазіргі қазақ тілінің синтаксисі» курсының мақсаты.

2. Курстың зерттеу обьектісі, салалары.

3. Синтаксис мәселелерінің зерттелу жайы.

Семинар жоспары:

1. Зерттеу обьектісінің сипатына қарай салаларға бөлінуі.

2. Қазақ тілі синтаксисінің қалыптасуы, синтаксиске қатысты алғашқы еңбектер.

3. Қазақ тілі синтаксисіне қатысты А.Байтұрсынов, Қ.Жұбанов еңбектерінің рөлі.

4. С.Аманжолов, Н.Сауранбаев оқулықтары мен С.Жиенбаев зерттеулері.

2-тақырып. Сөз тіркесінің синтаксисі. Сөздердің тіркесу тәсілдері мен байланысу формалары.

Дәріс жоспары:

1.Сөз тіркесінің зерттелуі.

2.Сөздердің тіркесуі тәсілдері мен байланысу формалары.

3.Сөз тіркесінің құрамы мен құрылысы.

Семинар жоспары:

1.Сөз тіркесінің табиғаты және оған тән белгілер.

2.Сөз тіркесінің сөзбен, номинативті тіркеспен, күрделі сөзбен, сөйлеммен ара қатынасы.

3. Түйдекті тіркестер.

4. Сөздердің тіркесу тәсілдері мен байланысу формалары туралы көзқарастар.

3-тақырып. Сөз тіркесінің түрлері. Сөз тіркестерін топтастыру принциптері.

Дәріс жоспары:

1.Сөз тіркестерін топтастыру принциптері

2.Сөздің тіркесу қабілетіне қарай түрлері.

3.Сөздердің байланысу формаларына қарай түрлері.

Семинар жоспары:

1.Сөз тіркестерін топтастыру принциптері туралы.

2.Қабыса байланысқан есімді сөз тіркестері.

3. Матаса байланысқан есімді сөз тіркестері.

4.Меңгеріле байланысқан есімді сөз тіркестері.

5. Меңгеріле байланысқан етістікті сөз тіркестері.

4-тақырып. Жай сөйлем синтаксисі. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері.

Дәріс жоспары:

1.Сөйлем мүшесі туралы түсінік.

2.Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері.

2.1.Бастауыш.

2.2.Баяндауыш.

Семинар жоспары:

1.Сөздердің сөйлем мүшесі болуының негізгі шарттары.

2.Дара, күрделі, үйірлі мүшелер.

3.Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері.

4. Бастауыш.

5. Баяндауыш.

5-тақырып. Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері.

Дәріс жоспары:

1.Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелеріне сипаттама

2.Анықтауыш

3.Толықтауыш

4.Пысықтауыш

Семинар жоспары:

1.Тұрлаусыз мүшелер туралы түсінік.

2.Анықтауыш, оның құрамы мен құрылысына қарай түрлері.

3.Толықтауыш, оның мағынасына мен тұлғасына, синтаксистік қызметіне қарай түрлері.

4.Пысықтауыш, оның мағыналық түрлері.

6-тақырып. Жай сөйлемнің күрделену жолдары.

Дәріс жоспары:

1.Жай сөйлемнің бірыңғай мүшелер арқылы күрделенуі.

2.Жай сөйлемнің оқшау сөздер арқылы күрделенуі.

3.Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі.

Семинар жоспары:

1.Бірыңғай мүше. Үйірлі мүше. Айқындауыш.

2.Қыстырма сөздер. Қаратпа сөздер. Олардың құрамы мен тыныс белгілері.

3.Сөйлемдегі сөздердің орын тәртібі туралы пікірлер.

4. Сөйлем мүшелерінің қалыпты және инверсиялық орны.

7-тақырып. Жай сөйлемнің түрлері. Жай сөйлемнің құрылымдық типтері.

Дәріс жоспары:

1.Жай сөйлемнің түрлері.

2.Жай сөйлемнің құрылымдық типтері.

2.1.Жақты және жақсыз сөйлемдер.

2.2.Жалаң және жайылма сөйлемдер.

2.3.Толымды және толымсыз сөйлемдер.

2.4.Атаулы сөйлем.

Семинар жоспары:

1.Жай сөйлемнің айтылу мақсатына қарай түрлері.

2.Жай сөйлемнің құрылымына қарай түрлері.

2.1. Жақты сөйлем, оның түрлері.

2.2.Жақсыз сөйлем, оның жасалу жолдары.

2.3.Жалаң және жайылма сөйлемдер. Олардың белгілері, ара қатынасы.

2.4.Толымды, толымсыз сөйлемдер, олардың ара қатынасы.

2.5. Атаулы сөйлем және бір мүшелі сөйлемдер.

8-тақырып. Құрмалас сөйлем. Салалас құрмалас сөйлемдер:өзіндік белгілер, жасалу жолдары.

Дәріс жоспары:

1.Құрмалас сөйлемнің жалпы сипаттамасы.

2.Құрмалас сөйлемнің жасалу жолдарына қарай түрлері.

3.Салалас құрмалас сөйлем.

4.Салалас құрмаластың жасалу жолдарына қарай түрлері.

Семинар жоспары:

1.Құрмалас сөйлем, оның қалыптасу, даму жолдары.

2.Құрмалас сөйлемдердің жай сөйлемдерден айырмашылығы.

3. Құрмалас сөйлемдердің жасалу жолдарына қарай бөлінуі.

4. Салалас құрмалас сөйлемдер, өзіндік айырым белгілері.

5.Жалғаулықты және жалғаулықсыз салалас сөйлемдер.

9-тақырып. Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері.

Дәріс жоспары:

1.Мезгілдес салалас.

2.Себептес салалас сөйлем. Жасалу жолдары.

3.Қарсылықты салалас сөйлем.

4.Шартты салалас сөйлем.

5.Салыстырмалы салалас сөйлем.

6.Талғаулы салалас сөйлем.

7.Кезектес салалас сөйлем.

8.Түсiндiрмелi салалас сөйлем.

Семинар жоспары:

1. Салалас сөйлемнің мағыналық түрлері. Мезгілдес салалас.

2.Себептес салалас сөйлем. Жасалу жолдары.

3.Қарсылықты салалас сөйлем.

4.Шартты салалас сөйлем.

5.Салыстырмалы салалас сөйлем.

6.Талғаулы салалас сөйлем.

7.Кезектес салалас сөйлем.

8.Түсiндiрмелi салалас сөйлем.

10-тақырып. Сабақтас құрмалас сөйлемдер: құрылымдық бөлшектері, жасалу жолдары.

Дәріс жоспары:

1.Сабақтас құрмалас сөйлемге жалпы сипаттама.

2.Бағыныңқы сөйлемдердің топтастырылуы.

3.Бағыныңқы сөйлемдердің орын тәртібі, тыныс белгілері.

Семинар жоспары:

1.Сабақтас құрмалас сөйлем,

2.Оның компоненттерінің грамматикалық табиғаты.

3.Сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдары.

11-тақырып. Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлері.

Дәріс жоспары:

1.Сабақтас құрмалас сөйлемді жіктеу тарихы

2.Шартты бағыныңқылы сабақтас сөйлем

3.Қарсы бағыныңқылы сабақтас сөйлем

4.Салыстырма бағыныңқылы сабақтас сөйлем

5.Себеп бағыныңқылы сабақтас сөйлем

6.Мезгіл бағыныңқылы сабақтас сөйлем

7.Қимыл-сын бағыныңқылы сабақтас сөйлем

8.Мақсат бағыныңқылы сабақтас сөйлем

Семинар жоспары:

1.Сабақтас құрмаластың жеке түрлері, олардың бағыныңқы компоненттер арқылы ажыратылуы.

2. Сабақтас құрмалас сөйлемнiң түрлерi

2.1.Шартты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалу жолдары, компоненттерiнiң мағыналық ерекшелiгi.

2.2 Қарсылықты бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалу жолдары,

компоненттерiнiң мағыналық ерекшелiгi.

2.3 Мезгiл бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемнiң жасалу жолдары, компоненттерiнiң мағыналық ерекшелiгi.

2.4 Себеп, амал, мақсат, түсiндiрмелi, салыстырмалы, үлестес сабақтас құрмалас сөйлемдер.

12-тақырып. Көп компонентті құрмалас сөйлемдер. Құрмалас сөйлемнің зерттелуі.

Дәріс жоспары:

1.Көп компонентті құрмалас сөйлем

2.Көп компонентті салалас сөйлем

3.Көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдер.

4.Аралас құрмалас сөйлем.

5.Құрмалас сөйлемнің зерттелуі.

Семинар жоспары:

1. Көп сыңарлы салалас құрмалас сөйлем. Оның түрлерi.

2. Көп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлемдердiң орын тәртiбi.

3. Аралас құрмалас сөйлемдер.

4.Құрмалас сөйлем туралы пікірлер.

13-тақырып. Бөгде сөз, оның түрлері

Дәріс жоспары:

1.Бөгде сөзге жалпы сипаттама.

2.Бөгде сөздің түрлері.

3.Төл сөз бен төлеу сөз.

4.Ортақ төл сөз.

Семинар жоспары:

1.Бөгде сөз туралы түсінік.

2.Бөгде сөздің түрлері, олардың өзіне тән ерекшеліктері.

3.Төлеу сөзге жалпы сипаттама.

4. Ортақ төл сөз, оның өзіне тән ерекшелігі. Стильдік қолданысы.

14-тақырып. Мәтін. Күрделі синтаксистік тұтастық.

Дәріс жоспары:

1.Мәтін туралы түсінік.

2.Мәтіннің сөйлеммен ара қатынасы.

3.Мәтін лингвистикасы.

4.Күрделі синтаксистік тұтастық.

Семинар жоспары:

1.Мәтін, оның негізгі белгілері мен негізгі ұғым категориялары.

2.Мәтіннің құрылымдық ерекшелігі, түрлері.

3.Мәтін лингвистикасы –тіл білімінің дербес саласы.

4. Күрделi синтаксистік тұтастық– мәтiннiң негiзгi тұлға бiрлiгi.

15-тақырып. Тыныс белгілері

Дәріс жоспары:

1.Тыныс белгілері туралы жалпы түсінік.

2.Сөйлем соңындағы тыныс белгiлерi.

3.Сөйлем iшiнде келетiн тыныс белгiлерi.

Семинар жоспары:

1.Тыныс белгілері туралы мағлұмат.

2.Тыныс белгілерінің қалыптасу, даму жолдары.

3. Сөйлем түрлеріне қарай сөйлемнің соңында және сөйлем ішінде қойылатын тыныс белгілер.

4.Бірыңғай мүшелер мен оңашаланған мүшелер және оқшау сөздерге қатысты қойылатын тыныс белгілер.

5. Бастауыш пен баяндауыш арасындағы тыныс белгілер.

6. Құрмалас сөйлемдердегі, бөгде сөз түрлеріне байланысты қойылатын тыныс белгілер.

2.5. Пәннің технологиялық картасы

Апта	Тақырып №	Оқу жұмыс бағдарламасы бойынша тақырыптар мен аралық бақылау түрі	Аудиториялық сағаттар бөлінісі			СӨЖ	Бақылау түрі мен ұпайы		СӨЖ түрі №	Ең жоғары ұпайы
			Дәріс	Тәжірибе	СОӨЖ СОӨЖ		Ағымдықбақылау	Аралық бақылау
1	№1	«Қазіргі қазақ тілінің синтаксисі» курсының мақсаты, зерттеу обьектісі, салалары. Синтаксис мәселелерінің зерттелуі	2	1	1	4	3		№1
2	№2	Сөз тіркесінің синтаксисі. Сөздердің тіркесу тәсілдері мен байланысу формалары	2	1	1	4	3		№2
3	№3	Сөз тіркесінің түрлері. Сөз тіркестерін топтастыру принциптері	2	1	1	4	3		№3
4	№4	Жай сөйлем синтаксисі. Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері	2	1	1	4	3		№4
5	№5	Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері	2	1	1	4	3		№5
6	№6	Жай сөйлемнің күрделену жолдары	2	1	1	5	3		№6
7	№7	Сөйлемнің түрлері. Жай сөйлемнің құрылымдық типтері	2	1	1	5	3		№7
Қоры-тынды		1-аттестация					21	25		46
8	№8	Құрмалас сөйлем. Салалас құрмалас сөйлемдер: өзіндік белгілер, жасалу жолдары	2	1	1	5	3		№8
9	№9	Салалас құрмалас сөйлемнің түрлері	2	1	1	5	3		№9
10	№10	Сабақтас құрмалас сөйлемдер: құрылымдық бөлшектері, жасалу жолдары	2	1	1	5	3		№10
11	№11	Сабақтас құрмалас сөйлемнің түрлері	2	1	2	5	3		№11
12	№12	Көп компонентті құрмалас сөйлемдер.Құрмалас сөйлемнің зерттелуі.	2	1	2	5	3		№12
13	№13	Бөгде сөз, оның түрлері	2	1	2	5	3		№13
14	№14	Мәтін. Күрделі синтаксистік тұтастық	2	1	2	5	3		№14
15	№15	Тыныс белгілері	2	1	2	5	3		№15
Қоры- тынды		2-аттестация					24	30		54
Семестр бойынша қорытынды			30	15	20	70				100 Ұ 135 сағ