8 Билет

1. Қазақстан тарихындағы қыпшактардың орны. Қыпшақтар (11ғ басы 13ғ басы) қимақтарды өзіне қаратқан қыпшақтар батысқа жылжып оғыздарды да өзіне қаратады.Сөйтіп 11ғ басында Ертіс өзеніне Еділге дейінгі терр.Қыпшақ даласы (дещті қыпшақ )д.а.Қыпшақтың діни-нанымы (көк аспан)ата-баба аруағына сиыну.Жазуы көне түркі. Ордасы-Сығанақ.. Шаруашылығы көшпелі мал шаруашылығы, тары өсірген. Алғашында қимақтардың тайпалық одақ ретінде байланысты болды. Негізгі шаруашылығы көшіп-қону мал шаруашылығы. Сауда жолы – Ұлы Еділ жолының дамуы. Сырдария жағалауының Сығанақ, Құмкент, Жент т.б. қалалары дами бастады. Қимақтар яньмо тайпаларымен тығыз байланыста болды. Қимақ тайпаларының басшысы – Шад-тұтық деп аталды. Олар сыртқы саясатын өте тапқы жүргізген. Қимақ қағанатының күйреуіне 2 түрлі себеп болды. 1. Ішкі талас –тартыстың күшеюі. 2. Орталық Азияға көшпелі тайпаның қаптап кетуі.

Қимақтар әлсіруіне қарай қыпшақтар күшейіп 11 ғ. басында әскери саяси үстемдік солардың қолына күшті. Олар Тараз қаласының маңына Қанжақ, Сәңгір бекіністерін салды. Олар Орта Азия және оңт.шығыс Европа мемлекеттерімен тікелей байланыс жасауға тырысты.

2. Кіші жүз ханы Әбiлхайыр – саяси тұлға және қайраткер. Ақ Орда мем-ті екіге бөлінді: Ноғай ордасы, Әбілхайыр хандығы н/е көшпелі өзбек мем-ті. Ордасы-Сығанақ. 1428 ж. Ақ орданың соңғы ханы Барақты өлтіріп билікке Шайбани ұрпағынан Әбілхайыр келді. Әбілхайыр хандығы н/е көшпелі өзбек хандығы д.а. 1428ж. Әбілхайыр Батыс Сібір территориясын өзіне қосып алды. 1456-1457ж. Сығанақ түбінде Әбілхайыр Үз-темір патша бастаған ойраттардан жеңілді. Әбілхайыр хан Сыр бойындағы қалалар үшін Моғолстан ханы Есен Бұғамен соғысады. Әбілхайыр қол аясындағы Керей мен Жәнібек әкелері Барақты өлтірген. Әбілхайырмен келіспей Әбілхайыр хандығынан бөлініп шығып Моғолстан ханы Есен Бұғаға барады. Есен Бұға оларға ең шұрайлы жерлері Талас-Шу өзенінің бойынан жер береді. Міне осы жерде 150 мың адамды құрайтын рулармен келеді. Бұл мем-т бір орталыққа бағынатын мем-т болмай, бірнеше иеліктерге бөлінеді. Олардың басында Шыңғыс тұқымдары тұрады. 50ж.ж. Әбілхайыр Мәуренахрдағы Темір ұрпақтарының талас-тартысына килігіп Самарқант Бұқараға тонаушылық жасайды. 1457ж. Әбілхайыр оңт. Шығыс және оңт. Қазақстан жеріне басыт кірген ойраттарға Сығанақ түбінде қатты соққы берді. Әбілхайыр 1468 ж. Керей мен Жәнібекке қарсы соғысқа шығады. Бірақ жолай қайтыс болады. Әбілхайырмен бірге мем-те құлайды.

3. 20-30-шы жж. қоғамдық-саяси жағдай. Жаппай репрессиялар. 1932 -33 жж. 2,5 млн адам қырылды. ССР–де Сталин соғысының саясатының қанды қақпанына түскен адам саны 40 млн. Сталин мемлекет басына 1922-53 ж. тоталитарлық саясатын жүргізді. Тоталитарлық саясат – жаппай қыру. 1)921ж. аштық 2) 1932 - 33 ж.аштық 3)1937 -38 ж. Сталиндік репрессия. 4). 1941 – 45 ж. ІІ д.ж.с. 1928ж. 27 тамызда ірі бай шаруаларын жартылай феодалдарды конфискациялау және жер аудару туралы декрет шықты. Зиялылар тобы 20-30 ж. мәдениет қайраткерлері Санжар Асфендияров, Жүргенов, Сейфуллин, Байтұрсынов, Жандосов, Әуезов, Жұбанов 20 – 50 ж. қазақ ғылымының қалыптасуы. Асфендияров, Затаевич, Байтұрсынов, Аймауытов, Жолдыбаев, ғылым академиясының базасы құрылды. 1932 ж. база құрыла бастады. 1946 ж. Сәтбаевтың ұжымдастыруымен Ғылым академиясы құрылды. Асфендияров Қаз – н көне заманнан бергі тарихының І бөлімін жазып шығарды. 20 – 30 ж. қазақ әдебиетінің қайраткерлері Сейфуллин «Көкшетау», «Тар жол тайғақ кешу», Мұқанов «Сұлушаш», Жансүгіровтың «Құлагер», И. Байзақов «Құралай сұлу», Аймауытов «Қартқожа».30 ж.Сталиндік жазалау шаралары болмаған