2 Сүрет. Қауіптің төмендеуі, психологиялық орнылықтылықтың ұйымдастыру

Шығыс Европа мен Орта Азия мемлекеттерде тәуелдік пайда болғанымен ҚӘТ жұмыс істеген кезде радикалды мен инновациялық өзгерістер және әлеуметтік маңызды аурулардың таралуын болдырмау үшін мүмкіндік табылды.   Мүмкін, бұл мемлекеттерде батыс мемлекеттерге қарағанда ресурстары мөлшерлі аз шығар, бірақ Батыста болған дамуының өткен формалардың мұрасы мен тәртіп модельдері. Бұл көп дәрежеде науқасқа бағытталған, жалпы мен әртүрлі салаларға енгізе алатын, қауіпті қабылдауымен және ҚӘТ қауіпті тәртібімен байланысқан қиындықтарды шешу жаңа қабілетін беретін тәсілді әзірлеуге мүмкіндік береді.

Оған қарамастан ол саясат негіздерін, процессін әзірлеуімен; кәсіптік тәжірибемен; басқарушылық пен оқуымен қоса әртүрлі деңгейде жұмыс істеу қажеттігін келтіреді. Бұл мәселені түсіну үшін денсаулық қорғау жалпы стратегияларда контекстке жетуге қажет, олдар сосын халықаралық көрсеткіштермен тең болу керек, мысалы Мыңжылдық даму мақсатында негізделген көрсеткіштермен.

"Созылмалы аурулардан мен созылмалы жағдайлардан балалардың мен жасөспірімдердің мәселелерін шешушіне біз жалпы сала аралық тәсілдемелерді тәжірибеге еңгізбегенше, мысалы қан арқылы вирустармен таралатын, денсаулық сақтау мекемелерге, әлеуметтік қамтамасыздандыруы мен білімге өрлеу жету үшін әрқашан күресу керек болады. Жұмыстын қасарланушылықтан мен нашар үйлестіруден көп уақыт, жігерліктер мен мардамсыз қорлар бостан босқа шығынға ұшырайды. Балалармен және жастармен жұмыс істеу қажетінде қауіптің шабыттандырылған мен позитивті анықтамаларына кедергі жасайтын бағдарламаларды әзірлесе онда тіпті қиын болады. Сондай кезде қауіпті топта болған мамандықтарға да балаларға мен жастарға да қолдау қажет болады ” Титтертон және Смарт, 2010 ж.

4.6 Талқылауға арналған сұрақ (25 минут).

Жұпта жұмыс істеп, ҚӘТ қауіптің модельдерінен мысал келтіріңіз. Қорытысында топта талқылаңыз.

4.7 Оқытушының басқаруымен жүргізілетін студенттердің өзіндік жұмысына арналған тапсырмалар (125 минут)

ЕҚӘХ әртүрлі топтан қауіптің моделін келтіріңіз. 1, 2 сүреттерді қолданыңыз.

Бақылау сұрақтары (20 минут)

1. Тұлғаның психологиялық орнықтылық дегеніміз не?

2. Тұлғаның психологиялық орнықтылығын жоғарлату мен төмендету себептері?

3. Тұлғаның төмен психологиялық орнықтылықта пайда болатын тәуелділік психологиялық топтарына сипаттама беріңіз.

4. Психологиялық орнықтылықтың аспектілерін қандай білесіз?

5. Психологиялық орнықтылықты қандай факторлар қолдайды?

6. Психологиялық орнықтылықты не төмендетеді?

7. ҚӘТ қауіптің модель туралы айтыңыз.

5 Сабақ

Мейірбике үдерісің ұйымдастыру

5.1 Мейірбике үдерістің рөлі, міндеттері. Ақпаратты блок (50 минут)

Заманауи денсаулық сақтауында мейірбике ісі құрылымдағы негізгі бөлім болып есептеледі, денсаулық сақтау қызметтердегі қоғамның күтімді қажеттілігін қанағаттандыру үшін елеулі кадр ресурстар мен нақты әлеуетті мүмкіндіктер болу керек.

Денсаулық сақтау жүйесінің тиімді дамуы елеулі деңгейде кәсіптік дәрежеден мен орта медициналық қызметкерлердің дайындығынан байланысты. Мейірбикелерден жоғары кәсіптік ғана емес тағы әріптестермен және науқастармен этикалық-деонтологиялық қалыптарын сақтауымен әңгімелесу. Заманауи кезеңінде медицинада мен денсаулық сақтауында этикалық бастаманың маңызың есептеуімен және мейірбике ісіндегі жүргізілген реформа мейірбике кәсіби автономияның мүмкіндігін дәлелдеді, сонымен мейірбике заңды статустың қосымшаларды мен айқындауларды қайта қарастыру қажет.

Медициналық көмек көрсету тиімділігі нақты мен кәсіптік мейірбике қызметінен байланысты, ол мейірбике күтудегі стандартталған технологияларды, алдын-алуды, зерттеуді мен ем жүргізуімен медициналық қызмет көрсету сапасын жоғарлауына бағытталған.

Мейірбикелік мен акушерлік қызметтер денсаулық сақтау мақсатына мен дамуына арналған елеулі ресурс. Ең маңызды міндеттердің бірі денсаулық қорғау бойыншанегізгі шараларды жүргізу үшін мейірбикелердің мен акушерлердің қамтамасыздандыруы, АИВ/ЖИТС, туберкулёз және безек сияқты аурулармен күресу үшін мемлекеттерге қажет болғандықтан. Мейірбикелік және акушерлік қызметтер ол денсаулық сақтау саласындағы әртүрлі салада жұмыс істейтін қызметтермен көрсетілетін қызметтер. Бүкіл әлемде осы қызметте жалпы атрибуттары бар, оның ішіне кіреді:

• Науқастарды күту, оларды қолдау мен оларға жұбаныш ету;

• Науқастардың үзілмейтін қажеттіліктің бағасы мен бақылау және медициналық қызмет көрсетуінде олардың реакциялары;

• Науқастарға мен қоғамдастықтарға ақпаратты-түсінікті жұмыс және оқу жүргізуі;

• Науқастарға күту саласында жетіспеушіліктерді анықтау мен келешекте қызметтерді даму;

• Медицина-санитарлық көмек көрсету мен қызметтерін үйлестіру барлық ауқымдарда.

Мейірбике мен акушердің қызметтерін нығайту саласында стратегиялық бағыттар ДДҰ төрт негізгі мақсаттарға жетуіне әсер етеді:

• Кедей мен маргинальды халықтың арасында жоғарыды тұрған өлімнің, ауруының мен мүгедектіктің көрсеткіштерің төмендеуі;

• Дұрыс тұрмыс дәстүрге әрекеттесу және қоршаған ортада экономикалық, әлеуметтік себептерден және нашар тәртіптің арқасында пайда болатын қауіпті факторлардың денсаулық үшін төмендеуі;

• Денсаулықты жақсартуына әсер ететін, қолдаушылардың қажеттілігіне жауап беретін және қаржылық жағынан пайдалы медицина-санитарлық көмектің дамуы;

• Денсаулық сақтау саласында қажетті институттарды құруына бағытталған әлеуметтік маңызымен ішінде қоғамға мен экономикаға және жалпы қоршаған ортаға үшін пәрменді саясатты жасатуы және денсаулық сақтауын тиімді дамуына әрекеттесу.

Халықтың өзгеріп тұратын қажеттіліктерді қанағаттандыру және маңызды тәжірибелік мәселелерді шешу үшін мейірбикелердің мен акурлердің негізгі дағдылардың деңгейін әрдайым жоғарлату қажет.

Мейірбике ісінің даму міндеттері:

• Тиімділігін жоғарлау және халыққа медициналық көмек көрсетгенде мейірбике қызметкерлердің рөлін күшейту үшін жағдайларды ұйымдастыру керек нормативті құқықтық, ұйымдастыру-әдістемелік, тұрмыс-техникалық базалар және мейірбике қызметінің даму жолымен, мейірбике қызметінде заманауи мен экономикалық ұйымдастыру формаларды, технологиялар сақтау ресурстарды қолдауымен, денсаулық сақтауында және ақпаратты қамтамасыздандыруда кадрлік мен қаржылық ресурстарды қолдану тиімділігін жоғарлауымен мейірбике қызметінің басқару жүйелердің дамуы;

• Тұлғаның қажеттілігіне сәйкес кәсіптік дайындау жүйенің дамуы, әр саладағы еңбек нарықтық қажеттіліктер, денсаулық сақтау даму келешектер және медициналық ғылым арқылы мейірбике ісініндегі өз құзырлығында шешімді өз бетімен қабылдай алатын жоғары мамандырылған маманды шығару;

• Ең жиі таралған аурулар бойынша мейірбике қызметінде технологияларды әзірлеу;

• Алдын-алудың жаңа әдістерін әзірлеу мен енгізу, денсаулықты қалпына келтіру, адамның белсенді кезеңдегі өмір ұзақтығын жоғарлау;

• Орта медициналық біліммен мамандардың кәсіптік жауапкершіліктің деңгейін және біліктілігін жоғарлау.

Орта медициналық қызметкерлер (ОМҚ) істеу қажет:

• Дене мен психикалық денсаулықтың жағдайларын бағалай және аурулар пайда болған кезде қажетті көмек көрсету;

• Әртүрлі ресурстардың және медицина-санитарлық көмек жүйесінің жоспарлауын, мониторинг, үйлестіруін жүргізу;

• Денсаулық сақтау жүйесінде халықтың қажеттіліктерін тез және тиімді қанағаттандыру үшін ресурстарды мен көмегін анықтау, тарату және үйлестіру;

• Науқас тез емделу үшін медицина-санитарлық көмегін көрсететін басқа мамандармен серіктестігін жақсарту керек;

• Бөлек адамдарға, отбасыларға, қоғамдастыққа және басқа мамандарға білім, кеңес беру және оларды бақылау;

• Басқа мамандардын міндеттерін атқару және мамандар жоқ жерде жауапты шешімдерді қабылдай білу;

• Тәжірибе мен саясатты жақсарту мақсатында мәліметтерді жинау үшін зерттеулерді жүргізу және ғылыми-зерттеу жобаларда қатысу.

5.2 «Манифест» тапсырма (25 минут)

«Манифест»

Мақсат: тақырып бойынша студенттердің болжамын анықтау. Мазмұны: парақта жазылған: «Біз ЕҚӘХ медицина-әлеуметтік көмегін жүргізуге тырысамыз және болашақта да жүргіземіз, өйткені … сондықтан …». Осы бөлімінің тақырыпқа студенттер 1-2 тілегін жазсын (бағдарлық құжатын құру бойынша).

4-5 минуттан кейін парақтармен ауысы деген пәрменді беріңіз. Келесі топ өз тілектерін жазады кейін басқаларға береді, барлығы бағдарламаның мазмұнымен таныспағанша, ол сол уақытқа дейн жүреді. Ол студенттерге бағдарламамен танысу ғана емес өз ішінара түзетулерді енгізуге берілген, соның барлығы оқытушыға ақпаратында студенттерге осы мәселе қаншалықты қызықты болғанынды түсінуге көмектеседі.

Ұсыныстарды талқылау: оқытушы іленген плакаттарда студенттердің жазған талаптармен таныстырады, барлық мәселелер айтылады, бағдарламаға қосымшалар, бірге талқылайды.

5.3 Мейірбикелік үдеріс. Ақпаратты блок (50 минут)

Негізгілердің және ажыратылмайтын анықтамалардың бірі мейірбике ісінде заманауи модельдердің ішінде ол мейірбикелік үдеріс. Мейірбикелік үдерістің негізгі мақсаты науқастың, отбасының, қоғамның жеке қажеттіліктерін қанағаттандыру мүмкіндігі барысында құрылымды құру.

Ш. Юра мен М. Уолш (1988 ж.) бекітті, «мейірбикелік үдеріс – ол мейірбикелік мақсатын орындауына бағытталған әзірленген әрекеттердің сериясы – науқастың оңтайлы денсаулығын қолдау, егер осы жағдай өзгерсе мейірбике науқас жазылып кету үшін сапалы күтуін қамтамасыздандыру керек, ал егер толық жазылып кетуге мүмкіндік болмаса онда мейірбикелік үдеріс міндетті түрде науқастың өмір сапасын жоғарлауына әрекет жасау керек».

Мейірбикелік үдеріс қажет:

• Денсаулыққа жәрдемдесу, оны қолдау немесе қалпына келтіру, немесе науқастың жағдайы жантәсілім сатыда болғанда ол тыныш өлімге жетуіне көмектеседі;

• Өз мүмкіндіктерін толық қолдап индивидуумдарға немесе адамдардың топтарына өз денсаулығын басқаруына көмектесу;

• Мүмкіндігіне қарай ең үздік пен өте тиімді мейірбике күтүін қамтамасыздандыру;

• Жеке мейірбике күтуін көрсету үшін мәселе шешетін систематикалық тәсіл болу қажет;

• Адам денсаулығымен байланысты әлеуетті мен мен маңызды мәселелерін реакцияларды анықтау мен емдеу мақсатында әртүрлі қоғам ортада мен науқастардың әртүрлі жасқа байланысты топтарда қолдану;

• Денсаулық сақтау жүйесінде маңызды ролің атқару, өйткені оның құрылуында мен орындауында маңызды роль науқасқа тиісті.

Мейірбике үдерістің салалармен бола алады: денсаулықты қолдау мен амандық, ауруды жою, денсаулықты қалпына келтіру, науқас азып-тозып біртіндеп солу өліп жатқан кезде қамын көрсету.

Тәжірибелік мейірбике тәсілі бес сатыдан тұрады (қадамдар, кезеңдер): анықтау, зерттеу, жоспарлау, жоспарды орындау, жоспардың бағалары (3 сүрет).