- •Пәннің оқу-әдістемелік кешені «krek 2216 қазақстан республикасының экологиялық құқығы»
- •3 Ағашқы рет енгізілген.
- •Мазмұны
- •Түсіндірме беретін жазба
- •Пәннің мазмұны
- •Жалпы бөлім
- •Ерекше бөлім
- •Семинар (тәжірибе) сабақтарының тақырыптарының үлгі тізімі
- •Курстық жұмыстардың үлгі тақырыпнамасы
- •Ұсынылатын әдебиеттер тізімі Негізгі әдебиеттер
- •Қосымша әдебиеттер
- •Нормативтік актілер
- •Пәннің оқу-әдістемелік қамтамасыздандыру картасы Карта учебно-методической обеспеченности дисциплины
- •9. Эумкд
- •10. Лекционный комплекс
- •11. Материалы для срс
- •12. Материально-техническое обеспечение дисциплины
- •6. Дәрістік кешен (дәрістердің тезистері, көрнекілік және тарату материалдар, пайдаланған әдебиеттер) «Қазақстан Республикасының экологиялық құқығы» пәні бойынша дәрістер жинағы
- •1. Экологиялық құқығының ұғымы және пәні.
- •2. Экологиялық құқығының әдістері және жүйесі.
- •3. Экологиялық құқық қағидалары мен обьектілері.
- •Экологиялық құқықтың пайда болуы, өркендеуі және болашағы.
- •Экологиялық құқықтың қайнар көздерінің түсінігі, ерекшеліктері және жіктелуі.
- •Қр Конституциясы және экологиялық құқықтық ережелер.
- •1. Табиғат объектілеріне мемлекеттік меншік құқығының түсінігі және түрлері.
- •2. Табиғи ресурстарға жеке меншік құқығының түсінігі және мазмұны.
- •3. Табиғи ресурстарға жеке меншік құқығының объектілері мен субъектілері.
- •1. Табиғатты пайдалану құқығының түсінігі, қағидалары және негізгі белгілері.
- •2. Табиғат пайдалану құқығының түрлері, объектілері және субъектілері.
- •3. Табиғатты жалпы және арнайы пайдалану.
- •1. Табиғат пайдалану мен қоршаған ортаны қорғауды басқаратын жалпы және арнайы органдар.
- •2. Экологиялық бақылау және экологиялық нормалау.
- •3. Экологиялық сараптама және экологиялық мониторинг пен кадастрларды жүзеге асырудың тәртібі.
- •1. Экологиялық төлемдер мен алымдарды алу және есептеу тәртібі.
- •2. Қоршаған ортаны қорғауды экономикалық жағынан ынталандыру.
- •3. Экологиялық аудиттің құқықтық жағдайы.
- •1. Экологиялық құқық бұзушылық түсінігі және құрылымы.
- •2. Экологиялық заңдарды бұзғаны үшін құқықтық жауапкершіліктің түрлері.
- •3. Табиғи ресурстарға келтірілген зиянды өтеудің тәртібі.
- •1. Жер және жер қорының түсінігі.
- •2. Жерге меншік құқығының түрлері.
- •3. Жерді пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылау.
- •1. Жер қойнауының ұғымы және жалпы сипаттамасы.
- •2. Жер қойнауын пайдалану құқығы және оның түрлері.
- •3. Жер қойнауын пайдалану мен қорғауды мемлекеттік бақылау.
- •1. Су қоры және оның ұғымы, маңызы және жалпы сипаттамасы.
- •2. Суды пайдаланудың ұғымы және түрлері.
- •3.Су қорын пайдалану мен қорғау саласындағы мемлекеттік бақылау және сараптама.
- •1. Орман және орман қорының түсінігі, құрамы және құқықтық режимі.
- •2. Орман пайдалану түрлері және орман пайдалануды жүзеге асыру.
- •3. Орман қорын күзету, қорғау, пайдалану мен орман өсіру саласындағы мемлекеттік басқару және бақылау.
- •1. Жануарлар дүниесін пайдалану мен қорғаудың құқықтық режимінің түсінігі.
- •2.Жануарлар дүниесін пайдаланудың түрлері және жануарлар дүниесін пайдаланушылардың құқықтары мен міндеттері.
- •3. Жануарлар дүниесіне меншік құқығы және оны жүзеге асыру нысандары.
- •1. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері мен санаттары.
- •2.Мемлекеттік табиғи қорық қорының түсінігі және қорықтарды қорғау ерекшеліктері.
- •3.Мемлекеттік органдарының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы құзыреті.
- •Қоршаған ортаны халықаралық-құқықтық қорғаудың түсінігі және жалпы сипаттамасы.
- •Табиғатты халықаралық-құқықтық қорғаудың объектілері мен субъектілері.
- •Қоршаған ортаны қорғау сатасындағы халықаралық ынтымақтастық.
- •7. Семинар (практикалық сабақтардың) жоспары
- •Экологиялық құқықтық қатынастардың пайда болуы, өзгертілуі және тоқтатылуы.
- •8.Пәнді меңгеруге арналған әдістемелік нұсқаулар
- •9.Типтік есептеулер, есептеу-графикалық, зертханалық жұмыстарды, курстық жобаларды (жұмыстарды) орындау оқу жоспары бойынша қарастырылмаған
- •4. Культелеев с.Т. Экологическое право Республики Казахстан. - Алматы, 2003. Рефераттар тақырыптары
- •11.Оқу, өндірістік және дипломалды тәжірибені өту пән бойынша оқу жоспары бойынша қарастырылмаған
- •13.Оқу сабақтарының бағдарламалық және мультимедиялық қамтамасыз етілуі (пәннің мазмұнына байланысты)
- •14.Арнайы аудиториялардың, кабинеттер мен зертханалардың тізімі
1. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың түрлері мен санаттары.
2.Мемлекеттік табиғи қорық қорының түсінігі және қорықтарды қорғау ерекшеліктері.
3.Мемлекеттік органдарының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы құзыреті.
Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерiне мемлекеттiк табиғи қорықтардың, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердiң, мемлекеттiк табиғи резерваттардың, мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктердің, мемлекеттiк зоологиялық парктердің, мемлекеттiк ботаникалық бақтардың, мемлекеттiк дендрологиялық парктер мен мемлекеттiк табиғат ескерткiштерiнiң жерi жатады. Мемлекеттiк қорық аймақтары мен мемлекеттiк табиғи қаумалдардың жер учаскелерi жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардан алынбай, басқа санаттардағы жерлер құрамында бөлiнедi және мемлекеттiк жер кадастрын жүргiзу кезiнде ескерiледi. Мемлекеттiк қорық аймақтары мен мемлекеттiк табиғи қаумалдардың аумағы шегiнде осы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың экологиялық жүйелерiнiң және оларда орналасқан мемлекеттiк табиғи-қорық қоры объектiлерiнiң жай-күйiне және оларды қалпына келтiруге терiс әсер ететiн кез келген қызметтi шектеу меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардың жер учаскелерiне ауыртпалық болып енгiзiледi және бұл жерге орналастыру құжаттамасында ескерiледi. Epeкшe қорғалатын табиғи аумақтардың жерi мемлекет меншiгiнде болады және жекешелендiруге жатпайды. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерiн өзге қажеттерге алып қоюға жол берiлмейдi. Ауыл шаруашылығы өндiрiсiн жүргiзу үшін пайдаланылатын, ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың жерiндегi ауыл шаруашылығы алқаптары аталған мақсаттар үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтар шекарасындағы елдi мекендерде тұратын Қазақстан Республикасының азаматтарына Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген тәртiппен берiлуi мүмкiн. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар Қазақстан Республикасының заңдарында көзделген тәртiппен және жағдайларда ғылыми, мәдени-ағарту, оқу, туристiк және рекреациялық, шектеулi шаруашылық мақсаттары үшін пайдаланылуы мүмкiн. Мәдени-ағартушылық iс-шаралар жүргiзу үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда мұражайлар, лекторийлер, экспозициялар, демонстрациялық учаскелер мен басқа да қажеттi объектiлер құрылуы мүмкiн. Туризм үшін және рекреация жүргiзу үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда туристiк соқпақтармен, көрсетiлiм алаңдарымен, қосынды алаңқайлармен, көлiк тұрақтарымен, кемпингтермен, шатырлы лагерьлермен, қонақүйлермен, мотельдермен, туристiк базалармен, қоғамдық тамақтандыру, сауда және басқа да мәдени-тұрмыстық мақсаттағы объектiлермен жабдықталатын арнайы учаскелер бөлiп шығарылады. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарда туристiк және рекреациялық қызмет оларды қорғау режимi ескерiле отырып шектеледi және Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес реттеледi. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды шектеулi шаруашылық мақсаттарында пайдалануға тапсырыс режимiмен және шаруашылық қызметтi реттеу режимiмен арнайы бөлiнген учаскелерде ғана жол берiлуi мүмкiн. Ерекше күзетудi және қолайсыз сыртқы әсерден қорғауды қамтамасыз ету үшін ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың айналасына, осы аймақтар шегiнде осы ерекше қорғалатын табиғи аумақтардың экологиялық жүйесiне және оларда орналасқан мемлекеттiк табиғи-қорық қорының объектiлерiне қолайсыз әсер ететiн кез келген қызметке тыйым салынатын және шектеу қойылатын күзет аймақтары белгiленедi. Мемлекеттiк табиғи қорықтардың, мемлекеттiк ұлттық табиғи парктердің, мемлекеттiк табиғи резерваттар мен мемлекеттiк өңiрлiк табиғи парктердің күзет аймағы аумағында табиғат пайдалану мөлшерi, шекарасы, режим түрлерi және тәртiбi оларды құру жөнiндегi жаратылыстану-ғылыми және техникалық-экономикалық негiздемелермен айқындалады. Бұл ретте меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардың жер учаскелерiнiң шекаралары бойынша немесе табиғи географиялық межелер бойынша белгiленетiн және сол жерлерде арнаулы белгілерімен белгіленетін күзет аймағының енi екi километрден кем болмауға тиiс. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар шегiндегi жер учаскелерi осы аймақтарды қорғаудың белгiленген режимiн сақтай отырып пайдаланылады және кодексте белгiленген талаптарға сәйкес мемлекет қажеттiктерi үшін алып қойылуы мүмкiн. Жердi ерекше қорғалатын табиғи аумақтар санатына жатқызу және жердi ерекше қорғалатын табиғи аумақтар үшін резервте қалдыру Қазақстан Республикасының ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдарына сәйкес жүзеге асырылады. Сауықтыру мақсатындағы жерге табиғи шипалы факторлары бар курорттар, сондай-ақ аурудың алдын алу мен емдеудi ұйымдастыру үшін қолайлы жер учаскелерi жатады. Адам ауруының алдын алу мен емдеудi ұйымдастыру үшін қолайлы санитарлық және экологиялық жағдайларды сақтау мақсатында сауықтыру мақсатындағы аумақтар жерiнде Қазақстан Республикасының заңдарына сәйкес санитарлық-қорғау аймақтары белгiленедi. Сауықтыру мақсатындағы жердiң күзет, санитарлық-қорғау және өзге де қорғау аймақтарының шекарасы мен оны пайдалану режимiн жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар айқындайды. Белгiленген санитарлық режимге сәйкес осы жер учаскелерiн шаруашылық айналымынан толығымен алып қою (санитарлық-қорғау аймағының бiрiншi белдеуi) көзделетiн жағдайларды қоспағанда, санитарлық-қорғау аймақтары шегiндегi жер учаскелерi жер учаскелерiнiң меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардан алып қойылмайды. Жер учаскелерiн санитарлық-қорғау аймақтарының екiншi және үшіншi белдеулерi шекарасында пайдалану осы аймақтарды күзетудiң белгiленген режимi сақтала отырып жүзеге асырылады. Халықтың ұйымдасқан түрдегi жаппай демалысы мен туризмiне арналған және сол үшін пайдаланылатын жер рекреациялық мақсаттағы жер деп танылады. Рекреациялық мақсаттағы жер құрамына демалыс үйлерi, пансионаттар, кемпингтер, дене шынықтыру және спорт объектiлерi, туристiк базалар, стационарлық және шатырлы туристiк-сауықтыру лагерьлерi, балықшы және аңшы үйлерi, орман парктерi, туристiк соқпақтар, трассалар, балалар және спорт лагерьлерi, осы сияқты басқа да объектiлер орналасқан жер учаскелерi кiруi мүмкiн. Рекреациялық мақсаттағы жерге қала маңындағы жасыл аймақ жерлерi де жатады. Рекреациялық мақсаттағы жердi пайдалану тәртiбi мен режимiн жергiлiктi өкiлдi және атқарушы органдар белгiлейдi. Жер учаскелерiнiң меншiк иелерiмен және жер пайдаланушылармен келiсiм бойынша белгiленген туристiк соқпақтар мен трассаларды пайдалану сервитуттар негiзiнде жүзеге асырылуы мүмкiн. Рекреациялық мақсаттағы жерде олардың нысаналы мақсатына сәйкес келмейтiн қызметке тыйым салынады. Тарихи-мәдени қорықтар, мемориалдық парктер, қорымдар, археологиялық парктер (қорғандар, қала орындары, тұрақтар), сәулет-ландшафт кешендерi, жартастағы бейнелер, ғибадат құрылыстары, шайқас және ұрыс алаңдары болған жер учаскелерi тарихи-мәдени мақсаттағы жер деп танылды. Қазақстан Республикасының заңдарында белгiленген жағдайларды қоспағанда, тарихи-мәдени мақсаттағы жерге жатқызылған жер учаскелерi оның меншiк иелерi мен жер пайдаланушылардан алып қойылмайды. Жергiлiктi атқарушы органдар тарихи-мәдени мақсаттағы жердiң жекелеген учаскелерiнде, соның iшiнде зерттеуге және сақтап қоюға жататын мәдени мұра объектiлерiнде кез келген шаруашылық қызметiне шектеу қоюы мүмкiн.
Өзін-өзі тексеру сұрақтары:
1. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарды қаржыландыру және экономикалық жағынан ынталандыру.
2. Ерекше қорғалатын табиғи аумақтар саласындағы бақылаудың міндеттері мен түрлері.
3. Дауларды шешу және ерекше қорғалатын табиғи аумақтар туралы заңдарды бұзғаны үшін жауапкершілік.
Пайдаланылатын әдебиеттер тізімі:
1. ҚР Экологиялық кодексі 9 қаңтар 2007ж.
2. ҚР Ерекше қорғалатын табиғи аумақтарын туралы заңы. 15 шілде 1997 ж.
3. Стамқұлов Ә.С. Қазақстан Республикасының экология құқығы. - Алматы: "Жеті Жарғы", 1995.
4. Байдельдинов Д.Л., Бекишева С.Д. Экологическое право Республики Казахстан (жалпы бөлім). - Алматы, 2004.
5. Культелеев С.Т. Экологическое право Республики Казахстан. - Алматы, 2003.
14-тақырып. Қоршаған ортаны халықаралық-құқықтық қорғау
Дәріс сабағының мақсаты: Дәріс сабағында қоршаған ортаны халықаралық-құқықтық қорғау түсінігі, түрлеріне, табиғатты халықаралық құқықтық қорғауға, халықаралық ынтымақтастыққа тоқталады.