1.1 Klasyfikacja wirusów

Pomimo niejasnego pochodzenia wirusów udało się stworzyć jasny system ich klasyfikacji, oparty na cechach budowy wirusów takich jak.

1. struktura nukleokapsydu (wirusy bryłowe lub wirusy spiralne, wirusy pałeczkowate, wirusy spiralno -bryłowe);

2. rodzaj zawartego w kapsydzie kwasu nukleinowego (DNA-wirusy lub RNA-wirusy);

3. liczba nici kwasu nukleinowego (wirusy jednoniciowe lub wirusy dwuniciowe).

Szczególną grupę RNA wirusów stanowią retrowirusy. W kapsydzie zawierają jednoniciową cząsteczkę RNA. Cechą charakterystyczną retrowirusów jest obecność genu kodującego enzym nazywany odwrotną transkryptazą, który odpowiada za przepisanie informacji genetycznej zawartej w RNA na DNA. Przykładem retrowirusa jest wirus HIV wywołujący u ludzi AIDS.

Innego podziału wirusów można dokonać przyjmując jako kryterium rodzaj infekowanych organizmów. Wyróżniamy tu:

1. wirusy zwierzęce – infekują komórki zwierzęce. Są najbardziej zróżnicowaną pod względem kształtu i rozmiaru grupa wirusów. Ich materiałem genetycznym może być DNA lub RNA. Zakażenie wirusem zwierzęcym najczęściej następuje w wyniku kontaktu z chorym osobnikiem lub drogą kropelkową;

Tabela.2. Podział wirusów ze względu na typ gospodarza

Rodzaj wirusa	Rodzaj kwasu nukleinowego	Wywoływane choroby
Roślinne	RNA	mozaika tytoniu smugowatość pomidorów
Zwierzęce	DNA lub RNA	pryszczyca, wścieklizna, nosówka
Ludzkie	DNA lub RNA	grypa, świnka, odra, czarna ospa (ospa prawdziwa), różyczka, wścieklizna, polio (choroba Heine-Medina, porażenie dziecięce), rak szyjki macicy, AIDS
Bakteriofagi	DNA lub RNA	bakteriofag T4 zaraża bakterie Escherichia coli (pałeczka okrężnicy)

2. wirusy roślinne – infekują komórki roślinne. W większości przypadków mają wydłużony kapsyd, a ich materiałem genetycznym jest RNA. Ze względu na obecność ściany komórkowej wirusy nie są zdolne do samodzielnej penetracji komórek. Infekowanie komórek jest możliwe tylko wtedy gdy ściana komórkowa jest uszkodzona. Przenikanie wirusa z komórki do komórki odbywa się przez plazmodesmy;

3. bakteriofagi – infekują komórki bakterii. Ich materiałem genetycznym może być DNA lub RNA. Potrafią samodzielnie uszkadzać ścianę komórkową atakowanych bakterii.

Podatność komórek na infekcję wirusową zależy od ich zdolności do podtrzymywania procesu replikacji wirusa i obecności specyficznych receptorów błonowych, unikatowych dla każdego typu wirusa. Komórki zdolne do podtrzymywania replikacji wirusa nazywamy komórkami permisywnymi.

Nie zawsze infekcja wirusowa prowadzi do rozwoju choroby. Zdolność wirusów do wywoływania chorób nazywamy wirulencją.

Niektóre wirusy należące do grupy retrowirusów mogą wywoływać nowotwory u zwierząt, choć rzadko powodują nowotwory u ludzi. Takie wirusy nazywane onkogennymi zawierają w materiale genetycznym onkogeny, który mogą być włączane w genom gospodarza. Ekspresja onkogenów następująca w wyniku infekcji wirusowej prowadzi do niekontrolowanego podziału komórek i tworzenia się guza. Przykładem wirusa wywołującego nowotwory u ludzi jest wirus HPV odpowiedzialny za rozwój raka szyjki macicy.