48.Распрацоўка, прыняцце I асноўныя палажэнні Канстытуцыi бсср 1927 г.

Пасля прыняцця Канстытуцыі СССР 1924 г., пачалася праца па стварэнню новай Канстытуцыі БССР. На гэты момант Беларусь ужо мела сваю Канстытуцыю, прынятую ў 1919 г., але яна не вырашыла многіх праблем станаўлення беларускай дзяржаўнасці, а яе змест больш сведчыў аб тым, што Беларусь па-ранейшаму жадалі разглядаць як адміністрацыйную адзінку РСФСР. Беларускае нацыянальнае пытанне не разглядалася бальшавіцкай партыяй у сваёй палітычнай дзейнасці як важкае.

Нарэшце, стварэнне Канстытуцыі аказалася складаным і працяглым працэсам. Толькі ў 1927 г. была прынята Канстытуцыя рэспублікі ў поўным сэнсе гэтага слова, з ахопам усіх важнейшых пытанняў дзяржаўнага ладу. Праект Канстытуцыі БССР быў зацверджаны VIII Усебеларускім з’ездам Саветаў рабочых, сялянскіх і чырвонаармейскіх дэпутатаў 11 красавіка 1927 г.

У Канстытуцыі абвяшчалася аб роўнасці правоў усіх грамадзян незалежна ад іх расавай і нацыянальнай прыналежнасці (аднак гэта не вызначала магчымасць пазбаўлення асобных грамадзян i асобных груп грамадзян правоў, якімі яны карыстаюцца). На першым плане ў ёй былі правы працоўных, а не чалавека, БССР па-ранейшаму абвяшчалася ў якасці сацыялістычнай дзяржавы і дыктатуры пралетарыяту, якая ажыццяўляе свае задачы на аснове саюза рабочых і сялян.

Абвяшчалася роўнасць чаторых моваў – беларускай, расейскай, польскай і ідыш. Найбольш значныя заканадаўчыя акты павінны былі друкавацца на гэтых чатырох мовах, нават сама Канстытуцыя была выдана ў чатырох варыянтах. Але у сувязі з тым што значная большасць насельніцтва БССР належыла да беларускай нацыянальнасці, беларуская мова прызначалася як мова,“пераважная для ўзаемаадносін паміж дзяржаўнымі, прафесіянальнымі і грамадскімі ўстановамі і арганізацыямі”.

У Канстытуцыі 1927 года даволі падрабязна вырашаліся пытанні кампетэнцыі, арганізацыі i дзейнасці рэспубліканскіх i мясцовых оганаў улады, давалася апісанне герба, сцяга i сталіцы БССР.

Што датычыцца выбарчага права, то Канстытуцыя пазбаўляла значную частку грамадзян Беларускай ССР выбарчых правоў. Апрача таго, выбары праводзіліся на агульных сходах па прадпрыемствах, былі шматступенчатымі, а галасаванне было адкрытым. Вылучэнне кандыдатаў у дэпутаты праводзілася толькі па дырэктывах партыйнага кіраўніцтва КП(б) Беларусі, што адпавядала палажэнням аб “дыктатуры пралетарыяту” і сведчыла аб значным абмежаванні дэмакратыі.

Канстытуцыя БССР 1927 г. была першым Асноўным Законам БССР, прынятым пасля ўваходжання ў СССР, была больш распрацаванай і дасканалай у параўнанні з папярэдняй. У Канстытуцыі быў замацаваны факт уваходжання БССР у склад Саюза ССР з правам свабоднага выхаду, канчаткова замацаваны і усталяваны сувязі БССР з Саюзам ССР і іншымі саюзнымі рэспублікамі, былі вызначаны суверэнныя правы рэспублікі самастойна прымаць сваю канстытуцыю, уносіць у яе адпаведныя змены, ствараць вышэйшыя органы дзяржавы і кіравання, вызначаць адміністрацыйна-тэрытарыяльны падзел і інш. Асноўным Законам таксама былі паўтораны палажэнні папярэдняй Канстытуцыі аб правах і абавязках грамадзян і г. д.

Канстытуцыя 1927 г. – закон, які павінен быў сведчыць аб сканчэнні барацьбы Беларусі за самавызначэнне, аб канчатковым уладкаваніі і ўсталяванні Савецкай Улады.

Высшие органы власти по Конституции

Ст. 3: Носителем верховной власти в БССР является Всебелорусский Съезд Советов, а в период между съездами — ЦИК Советов БССР.

Главы II, III, IV, V, VII, VIII были посвящены органам государственной власти и управления, порядку их создания и компетенции. Высшим органом государственной власти признавался Всебелорусский съезд Советов рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов. Съезд Советов формировался на основе неравного представительства: «Всебелорусский Съезд Советов составляется из представителей городских советов по расчету один депутат на две тысячи избирателей и окружных съездов советов, по расчету один депутат на десять тысяч жителей» (Ст. 26).

В период между сессиями ЦИК БССР высшим законодательным, исполнительным и контрольным органом власти Белорусской ССР являлся Президиум ЦИК, который избирался на сессии ЦИК БССР. Для непосредственного управления отдельными отраслями государственной жизни республики ЦИК БССР создал Совет Народных Комиссаров, в составе Председателя СНК, заместителей Председателя и народных комиссаров. В состав СНК БССР также входили уполномоченные народных комиссариатов Союза ССР по иностранным делам, по военным и морским делам, путей сообщения, почт и телеграфов.

Отраслевыми органами, с помощью которых СНК БССР осуществляет руководство отдельными отраслями управления, являются народные комиссариаты:

• Высший Совет Народного Хозяйства,

• Народный Комиссариат Финансов,

• Народный Комиссариат Труда,

• Народный Комиссариат Торговли,

• Народный Комиссариат Рабоче-Крестьянской Инспекции,

• Народный Комиссариат Земледелия,

• Народный Комиссариат Внутренних Дел,

• Народный Комиссариат Юстиции,

• Народный Комиссариат Просвещения,

• Народный Комиссариат Здравоохранения,

• Народный Комиссариат Социального Обеспечения,

• Центральное Статистическое Управление,

• Государственное Политическое Управление.

Не все народные комиссариаты имели равный правовой статус, так как пять из них (народные комиссариаты финансов, труда, торговли, рабоче-крестьянской инспекции и Высший Совет Народного Хозяйства на правах комиссариата), в целом подчиняясь ЦИКу БССР, его Президиуму, СНК БССР, должны были «осуществлять в своей деятельности директивы соответственных народных комиссариатов Союза Советских Социалистических Республик». Это означает, что Конституция БССР предусматривает в силу образования СССР и Конституции СССР 1924 г. три вида народных комиссариатов: республиканские, союзно-республиканские и союзные.

Местные органы власти и управления по Конституции 1927 г.

Местным органам власти и управления в Конституции посвящено четыре главы (VII – X), в которых раскрываются их система, структура, порядок комплектования. Что же касается компетенции, то она не получила должного отражения и дана в общем плане. Законодатель в ст. 54 дает перечень шести направлений работы местных Советов (окружных и районных съездов Советов, их исполкомов, а также городских, местечковых и сельских Советов депутатов), которые именуют задачами Советов.

Структура местных органов государственной власти соответствовала административно-территориальному делению республики, которое было закреплено ст. 54 Конституции.

Высшим органом власти на территории округа или района был соответствующий окружной или районный съезд Советов рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов. Их исполнительными органами являются окружные или районные исполнительные комитеты, которые в период между съездами советов осуществляют высшую власть на данной территории, а для решения текущих дел выбирали президиумы.

Нижними единицами местных органов власти были городские, местные и сельские Советы рабочих, крестьянских и красноармейских депутатов. Для решения текущих дел эти Советы выбирали со своего состава исполнительные органы.

Конституция БССР 1927 г., главным образом, закрепила исторический факт объединения БССР с другими социалистическими республиками. Впервые в Основном Законе была указана столица республики – город Минск. За БССР признавалось право выхода из союзного государства, также выделялись самостоятельные органы государственной власти. Но на деле вся государственная система была подконтрольна и подотчетна системе союзного государства. Избирательная система была далеко от совершенства.