3. Көмекші есім- лексикалық мағынасынан айырылып, сөйлемде екінші бір сөздің шылауында қолданылатын зат есім. Мысалы; сырт, іш, маң, алд (ы), арт(ы), үст(і), қас, жан т.Б.

Үйдың алдына балалар ойнайды.

Бөлменің ішінде гүлдер бар.

Гүлдің жанындағы көбелек ұшады.

Мектептың алдына адамдар гүлдерді су себеді.

6 – билет

1. Оқыңыз. Мәтінге ат қойыңыз. Мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құрастырыңыз.

Менің отбасымда қолөнермен айналысатын адамдар бар. Олар – әжем мен әкем.

Әжем 70 жасқа келсе де, ине мен жібін қолынан тастамайды. Ол қошқармүйіз, түйетабан, өркеш сияқты ою-өрнектерді әдемі етіп жасайды. Біздің үйдегі көрпелер мен жастықтар әжемнің қолымен жасалған. Ал әкем зергерлік бұйымдар жасайды. Ұлттық өнерді дамытып жатқан өз отбасымды мақтан етемін.

2. М.Мақатаевтың «Үш бақытым» өлеңін жатқа айтыңыз.

1-тапсырмада берілген мәтіннен асты сызылған сөздерді көшіріп жазыңыз. Оларды құрамына қарай талдаңыз.

1. Менің әжем мен әкем.

1. Әжем не жасайды?

2. Әкем не жасайды?

3. Отбасында қолөнермен айналысатын адамдар бар ма? Олар кім?

2. ҮШ БАҚЫТЫМ

Ең бірінші бақытым – Халқым менің,

Соған берем ойымның алтын кенін.

Ол бар болса, мен бармын, қор болмаймын,

Қымбатырақ алтыннан нарқым менің.

Ал екінші бақытым – Тілім менің,

Тас жүректі тіліммен тілімдедім.

Кей – кейде дүниеден түңілсем де,

Қасиетті тілімнен түңілмедім.

Бақытым бар үшінші – Отан деген,

Құдай деген кім десе, Отан дер ем!

... Оты сөнген жалғанда жан барсың ба?

Ойланбай – ақ кел дағы от ал менен.

3.

Қолөнермен – күрделі

Қошқармүйфз – күрделі

Түйетабан – күрделі

Ою-өрнектерді – курделі ,қос сөз

7 – билет

1. Оқыңыз. Мәтінге ат қойыңыз. Мәтін мазмұны бойынша үш сұрақ құрастырыңыз.

Қазақ халқы танымаса да, «құдайы қонақпын» деген адамды қарсы алады. Жолаушы адам кез-келген үйге келіп, қонақ бола берген. Қазақтар «қонақпен бірге құт, береке келеді, қонақты қусаң, отбасынан құт, береке қашады» деп есептейді.

Қонақ күту – қазақ халқының ең жауапты ісі. Қонақтарға қымыз, шұбат береді. Содан кейін арнайы мал сойып, ет асады. Бесбармақ, қуырдақ, бауырсақ пісіріп, әнші-күйшілерді шақырып, көңілін көтереді. «Қазақ халқы – қонақжай халық» деп бекер айтылмаған.

2. «Қазақ отбасында» тақырыбына әңгіме құрап айтыңыз.

3. Көмекші есімдерге мысал келтіріп, олармен сөйлемдер құрастырыңыз.

1. Қазақ қонақтар.

1. Қонақ күту-бұл не?

2. Қонақтарға не береді?

3. Қонақтар үшін не пісіреді?

2. Отбасы – әр адамның алтын ұятсы. Қазақ отбасында ұл баланы, қыз былыны тәрбиелеуге үлкен мән беріледі. «Әке көрген оқ жонар, шеше көрген тон пішер». Отбасында ұлға үйдің күрделі, ірі жұмыстарын үйретеді. Қызға тамақ істеу, үй ұстау дығдыларын қалыптастырады. Отбасы ұллтық дәстүрлері қалыптастыруда маңызды орын алады.

Ата – елдің, отбасының ең сыйлы адамы. Ол отбасының, елдің бірлігі сақтайтын, халықтың болашағын айыптайтын, көпті көрген дана қария.

Әже – әкеңның, шешеңның анасы. Отбасының, елдін сыйлы анасы. Балалардың тәрбиешісі, ақылшысы. Ана – өмірге бала әкелген, түн ұйқысын төрт бөліп, ақ сүтін берген ең аяулы жан. Ол – отбасының берекесі, ырысы, ақылшысы, негізгі тұтқасы.

Ұл – қазақ отбасындағы шаңырақ иесі, әке өмірінің жалғасы.

Қыз – елдің сөні, көркі, өмірдің гулі, отбысының қуанышы. Ол – боолашақ жар, ана. Оны мәпелеп, аялап, сыйлап жүру керек.