ХіХғасырдың іі жартысындағы Қазақстандағы халық ағарту ісі

Түркістан статистикалық комитеті ашылған жыл 1868 жыл

ХІХғасырдың ІІ жартысында Қазақстанда ашылған тұңғыш қоғамдық кітапхана Семейде(1883ж.)

1883ж. Семейде ашылған тұңғыш қоғамдық кітапхананың алғашқы кітап қоры- 260 том

1883ж. ашылған Семейдегі қоғамдық кітапханаға құнды басылымдарды жинауға ат салысты- Абай

ХІХғ Қазақстанды зерттеуде роль атқарған орыс география қоғамының бөлімдері- Түркістан, Батыс Сібір

Семей облыстық статистикалық комитетіне мүше болған ұлы ақын Абай

1876ж. халықтың сауатын көтеруді мақсат еткен арнайы комиссия ұйымдастырылды- Ташкентте

ХІХғ ІІ жартысында ақысыз пайдаланатын қоғамдық кітапханалар ашылды- Торғайда, Орынборда

Троицк қаласында,Қазалыдағы №1 фортта қазақ-орыс мектептері ашылды- 1861ж.

ХІХғ ІІ жартысында Қазанда, Петербургте білім алған ұстаздар сабақ берген, кейіннен қалалық училищелер болып қайта құрылған - Қазалы және Перовскіде мектептер

ХІХғ ІІ жарты мешіт жанында мектептер ашу үшін уездік басқармадан ерекше рұқсат алуы қажет болды- Мұсылман дін өкілдері

ХІХғ ІІжарты молдалардың өтінішімен ашылған мектептердің негізгі шығынын өтеген- Қазақ шарулары

ХІХғ ІІжарты қазақ жастарын орыс мектептерінде оқытудағы мақсаты-отаршылдық пиғылда тәрбиелеу

Крыжановскийдің «Ресейдің шығыс бөлігіндегі мұсылмандықпен күресу» шаралары жарияланды 1867 жыл

1879ж. 11-желтоқсанда Халық ағарту министрлігіне жолдаған хатында қазақ мектептері үшін арнайы оқытушылар даярлайтын оқу орындарын ашуды да қажет деп тапты- Н.Крыжановский

Тұңғыш қазақ мұғалімдік мектебі ашылған қала Орск(1883ж.)

1883ж Орынбор губерниясының Орск қаласында тұңғыш ашылған оқу орны - Қазақ мұғалімдік мектебі

1879 жылы Ыбырай мектеп инспекторлығына тағайындалған облыс Торғай

Қазақстанда халық ағарту ісінің дамуына кедергі болған негізгі себеп білімді ұстаздардың жетіспеуі

ХІХ ғ ІІ жартысында Қазақстанда теңізде жүзу ісін меңгертетін мектеп ашылған қала Атырау

ХІХғ ІІжарты қолөнер кәсіпшілігіне шәкірттер даярлайтын арнайы мектеп ашылған қала- Орал

ХІХғ ІІ жартысында механикалық-техникалық училище ашылған қала- Омбы

1872ж. мұғалімдер институты ашылған қала- Омбы

1879жылы мұғалімдер институты ашылған қала- Ташкент

ХІХ ғасырдың соңына қарай сегіз сыныпты әскери гимназия ашылған қала- Верный

1870ж 26-наурызда «бұратана» халықтар арасында мектептерде оқыту міндет деп танылды- Орыс тілі

ХІХғ ІІжарты Торғай және Орал облыстарындағы оқу орындары бағындырылды- Орынбор оқу округіне

Ақмола мен Семей облыс оқу орындары бағындырылды- Батыс Сібір оқу округіне

ХІХғ ІІжарты оқу орындарындағы өзгерістерді ретке келтіріп отыру кеңсесі осы қала шенеуніктеріне бағындырылды- Томск

Сырдария мен Жетісу облыстары оқу орындарын қадағалау тапсырылған губернаторлық Түркістан

19ғ аяғы ағарту ісінің төмендегідей жүйесі қалыптасты: Бастауыш оқу орындары, приход мектептері, толықтырылмаған гимназиялар, орыс-қазақ аралас мектептері

19 ғ аяғанда орта оқу орындарына жатты: Реалдық училищелер, қызадр ж/е ұлдар гимназиясы

19ғ аяғында Қазақ жастары білім алған Ресейдегі Жоғарғы оқу орындары-Томск, Қазан, Мәскеу,Петербург

ХІХғасырдың ІІ жартысында Қазақстандағы мұсылмандардың ағарту жүйесінің ахуалы

Мұсылман мектептерінің алдағы дамуы туралы «Ереже» бекітілді: 1870 жылы

Медресені бітіргендер білімдерін жалғастырған діни оқу орындары орнал қалалар Бұхара мен Ташкент

1870ж мұсылман мектептері туралы «Ереже» бойынша медресеге қабылданушының жасы 16 жасқа дейін

1870ж мұсылман мектептері туралы «Ережеде» оқу жылы осы айлар аралығында болды: мамыр-тамыз

1870ж мұсылман мектептері туралы «Ережеде» мектеп немесе медресе міндетті - орыс мұғалімін алуға

19ғ- да Орта оқу орындарына теңестірілген: мұғалімдер семинариялары

19ғ соңында әскери губернатор мектептерді, медреселерді жауып тастайтын –Орыс тілі пәні жүрмесе

19ғ соңында оқу үйлерінің жетіспеуінен медреселердегі бала саны аспайтын: 70-тен

1870ж 26-наурыздағы «Ережеде» «мұсылмандар тұратын орыс қалаларында бекітілді»- Орыс сыныптары

ХІХғ ІІ жарты Семей облыстық халықтық училищесі инспекторының мойындауынша көшпелі халықты орыстандыруды жүргізуге тура келген- «біртіндеп және өте абайлап»

Петропавлдағы мұсылмандар кітапханасы осы жылға дейін жұмыс істеді 1910 жылға

1910ж дейін жұмыс істеген Петропавл мұсылмандар кітапханасының жабылу себебі- тек мұсылмандар мүддесін көздейді деген жала

ХІХғ оқу үйлерінің жетіспеуінен көптеген медреселерде бала саны- 70 шәкірттен аспайтын

1901ж 21-ақпанда дала губернаторына жазған хатында «Медресе жанында тұратын оқушылар магометандық фанатизм ықпалына түсіп, осы жатақханаға уақытша тоқтаған жүргіншілердің арасында біршама уақыттарын өткізіп жүр» деп жазды- статс кеңесші Злобин

1917жылы 10-қаңтарда Мырзақұл Қойайдаров, Төлепберген Үркімбаев, Ғалия Ибрагимова, Жұма Жазықбаев құрған ағартушы қоғам- «Джамагияти Магариф»

1917ж губернатор ашылуына келісім бермеген қоғам: «Джамагияти Магариф»

1888ж Түркістан генерал-губернатор Розенбахтың берген мағлұматында өлкеде :3660мектеп ,4000 мұғалім,49 мың оқушы, 206медресе болған.

Түркістан өлкесінде 1896ж мағлұматта барлық мұсылман мектептерінде есепте тұрған бала саны- 77711

1896ж Ресейдің әр түрлі оқу орындарында оқыған Торғай облысының қазақ студенттерінің саны 50 ге жуық

Петербург университетінің стипендиаты, Семейлік алғашқы қазақ заңгері Ж.Ақбаев

1897ж халық санағы бойынша сауатты қазақтардың үлесі: 10 %

1897ж халық санағы бойынша қазақтардың жалпы саны- 4 миллионнан 5 млн.-ға дейін

Семейде тұңғыш қоғамдық кітап ашылды - 1883ж.

ХІХ ғ аяғында механикалық - техникалық училище жұмыс істеді - Омбыда

1883ж. Семейде ашылған кітапханадағы кітап қоры - 260 том

1883 жылы Семейдегі ашылған кітапханаға құнды басылымдарды жинауға ат салысты - А.Құнанбаев

19ғ аяғында ақысыз пайдаланатын қоғамдық кітапханалар ашылды - Орал, Торғай

19ғ. аяғында Торғай мен Орал облысындағы қазақ және басқа тілдерде білім беретін оқу орындары бағындырылды- Орынбор оқу округіне

19ғ. Аяғында Ақмола және Семей облыстанында оқу орындар бағындырды - Батыс Сібір округіне

19ғ аяғында өлкеде «Біртіндеп және өте абайлап» жүргізуге тура келді - орыстандыру саясаты

1870жылы Ресей империасындағы мұсылман мектептердің алдағы даму туралы мәселе бекітілген ереже - Бөтен христиандар мен татар магометандар туралы ереже

Бөтен христиандар мен татар магометандар туралы ереже қабылданған жыл - 1870ж.

1870жылы мұсылман мектептерінің ережесіне сәйкес жаңа ашылған мектеп пен медресе жұмыс істей алмайды - егер орыс мұғалімін алмаса

19ғ. соңында медресеге енгізілген жаңа пәндер – метофизика,мұсылман заңдары және физика

19ғ. соңында патша үкіметі мектеп ұстаздардың құрамын қатаң бақылау себебі - пантюркизим мен панисламизм буындары деп қарауына байланысты

1870жылы мұсылман мектептердің алдағы даму туралы ережеге сәйкес медіреселерді оқу кестесі - 7.00-11.00, 13.00-16.00

«Шариғат - ұл иман» кітабының мағынасы - Мұсылмандықтың ережелері

«Әптиек» кітабының мағынасы - Құранның жетіден бір бөлігі

Ыбырай Алтынсарин(1841-1889ж.ж.)

ХІХ ғ қазақ жерінде қолөнер және ауыл шаруашылық қыздар мектептерін ұйымдастырған:Ы.Алтынсарин

Ы.Алтынсарин өмір сүрген жылдар 1841-1889 жылдары

1887жылы Ы.Алтынсарин қазақ қыздарына арнап интернат ашқан қала Ырғыз

Жас Ы.Алтынсарин қамқорлығында болды Атасы Балғожаның

Ы.Алтынсариннің Орынбор шекаралық комиссиясы жанындағы мектепті алтын медальмен бітірген жылы- 1857ж.

1879 жылы Ыбырай мектеп инспекторлығына тағайындалған облыс Торғай

Ы.Алтынсариннің «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесінде уағыздаған кәсіп Егіншілік

Ы.Алтынсариннің қазақ қауымының өмірін қайтадан жандандыруды көксеген прозалық шығармалары- «талаптың пайдасы», «Байлық неде»

Ы.Алтынсариннің негізгі оқу құралы «Қырғыздарды орыс тілге үйретуге негізгі басшылық», «Қырғыз хрестоматиясы»

Ы.Алтынсариннің негізгі оқу құралы «Қырғыз хрестоматиясы» жазылған алфавитті белгілеңіз – Орыс альфавиті

ХІХ ғасырдың ІІ жартысында көрнекті ағартушы, қоғам қайраткері, жаңашыл педагог: Ы.Алтынсарин

Ы.Алтынсариннің Орынбор бекінісінде ашылған қазақ балалырн оқытуға арналған мектепте оқытушы болып жұмыс істеген жылы- 1864жылы

Ыбырай жақындасып, бай кітапханасын пайдаланған Орынбор шекаралық комиссиясының төрағасы, Шығыстану ғылымының көрнекті өкілі- В.В.Григорьев

ХІХғ 2жарты баспасөзде патша-ң отаршылдық-аграрлық саясатын әшкереледі- Ы.Алтынсарин

1867-1868жылдардағы реформаны Ы.Алтынсарин қарсы алды- Пайдалы іс ретінде

Ы.Алтынсарин-ң педагог көзқарасына әсері тиген, миссионер- Н.И.Ильминский

Ыбырай жиі оның пәтерінде болып бай кітапханасын пайдаланған - Ф.Григорев

Ыбырай жақын болған Орынбор шекаралық камисасының төрағасы - Ф.Григорев

Ыбырайдың орынбор бекісінде ашылған мектепте оқытушы болған жылы - 1864ж.

Мектепті ұздік бітірген Ыбырайдың алғашқы қызыметі - атасы Балғожа бидің хатшысы

Ыбырайдың қазақ қауымының қайтатан жандандыруды көксеген араманы сипатталған еңбегі - Талаптың пайдасы, Байлық неде

Ы.Алтынсарин бай педагогикалық мұрасын пайдаланды-Л.Толстой, Ушинский, Тихомиров

Ы.Алтынсарин көңіл аударған саласы:қазақ халқынаң әдет ғұрпы

Ы.Алтынсарин егіншілікті уағыздаған «Қыпшақ Сейітқұл» әңгімесіндегі осы өзен бойындағы жатақшылықты сипаттаған: Торғай

Абай Құнанбайұлы(1845-1904)

Абайдың оқуын аяқтатпай еліне әкесі Құнанбайдың алып кету себебі Ел билеу ісіне тарту үшін.

Абайдың нақыл сөздері берілген шығармасы «Ғақлиялар»

Семейдегі Абай білім алған оқу орны «Ахмет Риза» медресесі

Абай Құнанбаев өмір сүрген жылдар 1845-1904 жж.

Абайдың ұлы Әбдірахман бітірген оқу орны Артиллерия училищесі

А.Құнанбаев тоғыз жыл басқарған болыс Шыңғыс болысы

Қазақ жазба әдебиетінің негізін салушы А.Құнанбайұлы

Абай аударған Пушкиннің шығармасы- «Евгений Онегин»

1905ж ЮНЕСКО –ның бастамасымен қазақтың ұлы ойшылының 150 жылдық мерей тойы аталып өтті – А Құнанбаевтың

1845ж. Семей облысы Шыңғыстар өңірінде дүниеге келген - А. Құнанбаев

Абайдың сүйікті ұлы Мағауианың қайтыс болған жылы - 1904ж.

Абайдың талантты ұлы Абдірақманның қайтыс болған жылы - 1895ж.

Абайдың 1904 жылы құрт ауруына дүние салған ұлы – Мағауия

Абай Құнанбаев Семей облысында статистикасының комитетке мүшелікке өтті - 1884ж.

1900ж-ғы «Орта жүз қазақ ордасы руларының шығу тарихы туралы жазбалар» еңбегінде- Семей облыстық қазақтарының рулық құрамын анықтады

Қазақ халықының жазба әдебиетінің негізін салушы :Абай Құнанабаев,(1845-1904) (Ибрагим)

Абай дүниеге келген жері: Семей облысы.Шыңғыстау өңірі

Абай алғашында сауат ашты: Жалдамалы молдадан

Абай ән шығарған өзі аударған шығарма: Пушкиннің «Евгений Онегиніне»

Абай әсерімен ақындығы толысқан :Ақылбай,Кәкітай

Орыс халқының мәдениетіне терең көңіл қойып,поэзиялық туынды жазған Абайдың ұлы: Мағауия

Абайдың 1900 ж«Орта жүз қазақ ордасының руларының шығу тарихы туралы жазбалар» деген еңбегінің мазмұны Семей облысы қазақтарының рулық құрамы туралы

1884 жылы Семей облыстық статистикалық комитетіне мүше болған- Абай Құнанбайұлы

ХІХғасырдың соңы мен ХХ ғасырдың басындағы Қазақ халқының өнері

Қазақстан тарихын зерттеуді ғылыми жолға қойған орыс географиялық қоғамының Орынбор, Омбы, Семейдегі бөлімдері ашылған жыл 1845 жылы

«Лепсі өлкесін қоршаған таулар» атты картинаның авторы В.Верещагин

«Көш», «Мал айдау», «Отынға бару» секілді шығармалардың авторы, көрнекті суретші- Н.Хлудов

Жергілікті ұста, шеберлер мен зергерлер дайындаған бұйымдардың көрмесі өткен қала Петропавл

1896жылы жергілікті ұста мен зергерлердің дайындаған бұйымдары көрмесі өткен қала - Көкшетау

1868 жылы Париждегі дүниежүзілік көрмеге қойылған бұйымдар Ұлттық киімдер

1868ж қазақ зергерлік өнерінің заттары қойылған бүкіләлемдік көрме өткен қала – Париж

ХІХғасырда халық шеберлері жасаған тамаша бұйымдардың игілігін көретін- Феодалдық ауқатты топтар

Бойжеткен қыздың үйлену тойы кезіндегі киетін бас киімінің аты – Сәукеле

1872ж Қазақ музыка аспаптары қойылған көрме өткен қала Мәскеу

ХІХ-ХХғасырдың басындағы музыка өнері

Халық сазгерлері мен классикалық сипатта музыка өнерінің негізі қаланған- ХІХғ 2 жартысы

1855 жылы Петербургте күміс медальға ие болған күйші Тәттімбет Қазанғапұлы(1815-1862)

ХІХғасырдың екінші жартысында өмір сүрген, 40-тан астам күйлері бар лирик-сазгер- Тәттімбет

Тәттімбеттің күйлері-Саржайлау,Былқылдақ,Балбырауын,Салқоңыр,Алшағыр

ХІХ ғасырда өмір сүрген шертпе күйдің негізін салған күйші Тәттімбет

Тәттімбет алғаш домбыра тартуды үйренді- әкесінің інісі Әлиден

Тәттімбеттің төрелердің халықты жәбірлеуіне арнап шығарған күйі «Бестөре»

Жиырмаға келген шағынан ән шығара бастаған ХІХғасырда өмір сүрген атақты сазгер—Біржан

Өз заманының азулы өкілдерін сынауға арналған ыза-кекке толы Біржанның өлеңі «Жанбота»

1865 жылы Біржан Қожағұлұлының ақындық өнеріне әсер еткен тұлға Абай

Біржан Қожағұлұлының алғашқы өлеңдерінің бірі- «Біржан сал»

Біржанның суырыпсалма ақындық талантын елге танытты- Сарамен айтысы

Біржанның шоқтығы биік туындылары - Біржан сал, Ғашығым, Айтбай,

Біржанның Абаймен кездескен жылы - 1865ж.

19ғ. Көкшетау маңында кедей шаруа отбасында дүниеге келген әнші, ақын, сазгер - Біржан «1834 - 1897ж.»

Біржанның алғашқы әндерінің бірі - Біржан сал(әндері 40-қа жуық)

Біржан мектебінен тәлім алып қанат қаққандарының бірі - Ақан сері, Үкілі ыбырай, Балуан шолақ

Құрманғазының дүниеге келген жері Бөкей Ордасы Жиделіде

ХІХғасырдағы аса көрнекті күйші, сазгер, аспаптық музыканың(күйдің) классигі- Құрманғазы (1818-1889)

Құрманғазының Исатай Тайманұлына арналған күйі «Кішкентай»

Күй атасы Құрманғазының алғашқы ұстазы - Ханбазар

Құрманғазының туған жерді, халықтың қажымас күшін сипаттайтын күйі «Сарыарқа»

Құрманғазының би күйі «Балбырауын», «Қызыл қайың»

Үстем тап өкілдерінің «ұры», «қарақшы» деп жала жабуы салдарынан Құрманғазы абақтыда отырған қалалар- Орал, Орынбор, Иркутск

1880жылдардың аяғында Құрманғазы біржола қоныс аударды- Астрахан маңындағы Сахмаға

Құрманғазының орындаушылық шеберлігін шындаған Бөгей ордасының халық сазгерлері - Баймұжа, Бабақты, Баламайсан

Құрманғазының күйші ұстазы - Ұзақ

Азат өмірді аңсған халықтың езушілерге қарсы өшпенділігі суреттелген Ақбай , Ақсақ киік,Көбік шашқан,Түрмеден қашқан,Адай күйлерінің авторы-Құрманғазы

Құрманғазының сақталған санының күйлері - 60 астам

Өзінің Құрманғазының шәкірті болғанын мақтан еткен - Сүгірәлі, Көкбала, Шора

Құрманғазының шәкірттері - Дина, Ерғали Есжанұлы, Мендіғали Сүлейменұлы

Домбыра өнеріндегі лирикалық бағыттың негізін салушы Дәулеткерей(1820-1887)

Дәулеткерейдің көзқарасын қалыптастыруда белгілі орын алды- 1836-1838 жылдардағы көтеріліс

Дәулеткереймен байланыста болған Бөкей ордасын басқару жөніндегі Кеңестің төрағасы- Г.В.Ващенко

Дәулеткерейдің орыс музыкасындағы әскери марштар әсерімен шығарған күйлері- «Ващенко», «Қос ішек», «Топан», «Қоңыр»

Желдірме,Қосалқы,Тартыс, Ысқырма, Ақбала қыз, Құдаша, Жұмабике күйлерінің авторы – Даулеткерей

Ақсүйектер тобынан шыққан сазгер- Даулеткерей

Даулеткерейдің күйлерінің саны - 40 жуық

Шоқан Уалихановпен бірге жүрген, Абайға өлең арнаған сазгер-Жаяу Мұса

Шорман балаларының жаласымен Тобылға жер аударылған сазгер, әнші Жаяу Мұса

Ы.Алтынсаринның «Кел, балалар оқылық» өлеңіне ән шығарған сазгер Жаяу Мұса

Мұсаны жаяу, інісі Мұстапаны жалаңаяқ атандырған-Шорман балалары

Баянауылдағы Жасыбай көлінің жағасында туған Жаяу Мұса Байжанұлының өмір сүрген- 1835-1929ж.ж.

Жаяу Мұсаны 4 жасында қолына алып оқытып, арабаша сауатын ашқан- әкесі Байжанның ағасы Тайжан

Жаяу Мұса Петропавлға келіп орысша оқуды гармоньда және скрипкада ойнауды үйренген уақыт- 1851ж.

Жаяу Мұсаның 1852ж. Омбыға келіп, орыс мектебіне түскен уақыты- 1854жыл.

Жаяу Мұсаның әлеуметтік көзқарасының қалыптасуына әсер етті- Декабристер мен петрашевшілер

Жаяу Мұса Шорман балаларының жаласымен Тобылға жер аударылды- 1860жылы

1862ж әскерге алынып, генерал М.Г.Черняев отрядының құрамында Шымкент, Әулиеата жорықтарына қатысқан әнші-сазгер- Жаяу Мұса Байжанұлы

Көкшетаудағы Үлкен Қоскөл маңайында дүниеге келген - Ақан сері(1843-1893ж.ж.)

«Балқадиша», «Маңмаңгер», «Құлагер» әндерінің авторы Ақан Сері

Ақан Серінің көңіл күйі, ашу-ызасы, үміт-сезімі тебірене жырланатын өлеңі- «Құлагер»

Ақан Серінің 1905-1907 жылдардағы Ресей революциясының лебімен шығарған сықақ өлеңдері- «Шоғырмаққа», «Смағұлға», «Сұрағанға»

Ықыласқа алғаш қобыз үйретуші ұстазы - Әкесі

19ғ. Бақсы балгерлердің аспабы болған қобызды халықтың арман мақсатын жырлайтын аспапқа айналдырған -Ы.Дүкенұлы(1843-1916)

Ықыластн аса белгілі туындылары - Ықыластың күйі, Қоңыр күйі

Ықыластың баласы Жүсіпбек кеңінен насихаттап кейінгі ұрпаққа жеткізген әкесінің күйі – Қорқыт

Ықыластың патша шенеуніктерін сынап шығарған күйі «Жарым патша»

Ықылас Дүкенұлының «Қорқыт» сияқты туындыларын кеңінен насихаттап, кейінгі ұрпаққа жеткізген- баласы Жүсіпбек

Дәулеткерейдің талантын ұштай түскен ,ол болған қалалар: Орынбор,Мәскеу, Петербург

Жаяу Мұса болған елдер: Латвия,Польша

Ақсиса, Хаулау,Толғау, Баянауыл,Сурашақыз әндерінің авторы: Жаяу Мұса

Жаяу Мұса сауатты болды:орысша,қазақша

Жаяу Мұсаның шығырған әндері: 70ке жуық

Ақан Сері жақын болған әнші –серілер : Жаяу Мұса,Балуан Шолақ,Естай

19 ғ Қылқобызда ойнаудың асқан шебері: Ықылас Дүкенұлы