2. Өсімдіктердің мүшелерін және жекелеген бөліктерін өсіруді алғаш рет хіх-хх ғасырда неміс ғалымдары бастаған.

Карл Рехингер 1883 жылы алғаш рет бүршіктерді, тамыр және сабақ үзіндісін өсіруге ниет етіп көрді. Ол каллустың түзілуін байқады, бірақ қоректік ортаны дұрыс таңдамауынан ұзақ уақыт дақылды өсіре алмады.

Жасушаларды өсіру принципін алғаш рет 1902 жылы Габерландт сипаттады. Ол жапырақтың пареихимиялы жасушаларын өсірді. Қоректік орта ретінде Кноп ерітіндісіне сахароза, аспарагин және пептон қосып қолданды. Бірақ ол өз ойын эксперименталды түрде дәлелдей алмады. Өйткені ол зерттеу нысаны ретінде дұрыс нысан алмады, яғни эмбринальды өсуі және белсенді бөліне алмайтын жасушалар алды.

Алғаш рет in vitro жағдайында жекелеген жасушалардың өсіруге болатындығын тірі жануар - жасушасында дәлелденген. 1904-1907 жылдары Роберт Хариссон бақаның нейро жасушасын нимфатикалық сұйықтықта өсірді. Содан кейін қоректік орта ретінде қан плазмасы лимфа және жатыр сұйықтығы алынып жануарлар ұлпасын өсірудің негізгі тәсілдері жасалды. Өсімдік мүшелерін және жекелеген бөліктерін өсіруде ботаниктердің қолданған алғашқы қоректік орта өте жабайы болып табылды. Өйткені оның негізгі құрамы минералды тұздардың қоспасы болып табылатын. Өсімдік ұлпаларын бір мезгілде өсіруде В.Кноп германияда және В.Роббинсон Америкада 1922 жылы айтарлықтай жетістікке жетті.

Жасушалық биотехнология жасушаның тіршілік ету қабілетіне және оның in vitro жағдайында өсе алатынына олардың тотипотентілігіне және регенерациясына негізделген. Биотехнологияда жекелеген ұлпаларды өсіруде қолданылатын қоректік ортада және стерилді ортада (in vitro) өсіру тәсілі құнды генотиптерді, эмбриогенезді, сақтау және көбейту, сондай-ақ отырғызылатын материалды сауықтыру үшін пайдаланады.

3. Өсімдіктер биотехнологиясының негізгі объектілері, ол тұтас өсімдіктерден оқшауланып алынған жасанды қоректік ортада асептикалық жағдайда өсірілетін. жеке клеткалар, ұлпалар және өсімдік мүшелері. Бұндай IN VITRO жағдайында клеткаларды, ұлпаларды және мүшелерді өсіруді жалпы клеткаларды өсіру деп атайды. Қандай болса да өсімдік клеткалары IN VITRO жағдайында қайтадан эмбриондық күйіне айналып, тұтас өсімдіктерге бастама бола алады, олардың бір қалыпты өсуге, гүлдеуге және ұрпақ беруге қабілеті бар. Қоректік ортада өскен осімдік клеткаларының осындай ғажайып қасиетін тотипотенттілік деп атайды. Бұл құбылыс казір биотехнологияда селекция жұмыстарын тездету мен жеңілдету және өсімдіктерді көбейту үшін табысты түрде қолданылуда. Тағы да ескеретін жағдай, ол клеткаларды жасанды ортада өсіру әдісі, дағдылы селекция әдістеріне карағанда генетикалық жағынан өзгерген өсімдіктерді тез алуға мүмкіндік жасайды. Клеткаларды жасанды ортада өсіру өдістері алдымен генетикалық базисті кеңейю жолы арқылы селекцияның тиімділігін арттырады. Бүған селекция процесстеріне кең көлемде мәдени өсімдіктердің жабайы туыстарын қатыстыру арқасында қол жеткізуге болады. Мысалы, пробиркада ұрықтандырылған одан кейін үрықты жасанды ортада өсіру әріден будандастыру кезіндегі ұрықтану және ұрықтанудан кейінгі сәйкессіздікті жеңіп, тіршілікке қабілетті түраралық және туысаралық будандар алуға мүмкіндік жасайды.

Өсімдіктердің жаңа формаларын толық жасанды жолмен алуға болады, ол клеткалық және гендік инженерия әдістері. Клеткаларды жасанды жолмен будандастырып, яғни протопласттарды қосып, будан клетка алып, одан будан өсімдіктерді шығаруға болады - бұл клеткалық инженерия әдісі.Тікелей ДНҚ-ы деңгейінде генетикалық айлалы әрекет жасау арқылы генетикалық трансформацияны іске асырып, өсімдіктердің толықтай жаңа формаларын алу - гендік инженерия міндеті.

Өсімдіктердің өнімі мол, төзімділігі жоғары формаларын клеткалық деңгейдегі селекцияны жүргізіп, мутант клеткалардан тұтас өсімдіктер өсіру арқылы алуға болады. Клеткаларды жасанды ортада өсіру әдісі гаплоидтық өсімдіктер алу үшін де өте тиімді. Өсімдік клеткалары іп vitro жағдайында тұтас өсімдікке тән биосинтездік қабілеттілігін сактайды, соңдықтан экономикалық маңызды клеткалық зат алмасу өлшемдерінің көзі бола алады. Өсірілетін клеткалардың бұндай ерекшеліктері өндірістік жолмен құнды заттарды алу мақсатында жаңа технологиялар жасау үшін пайдаланылуда.

Сонымен, барлық биологиялық білімдерді тәжірибеде қолдану арқылы жалпы адамзаттың алдында тұрған мәселелер, оның ішінде адамзатты азық-түлікпен жөне дәрі-дәрмекпен камтамасыз етуде, өсімдіктер биотехнологиясының болашақтағы мүмкіндігі өте үлкен.