Экономикалық өсудің факторлары:

Тікелей факторлар:	Жанама факторлар:
-Еңбек ресурстарының саны мен сапасының өсуі. Негізгі капитал көлемінің өсуі және сапалық құрамының жақсаруы. Өндірісті ұйымдастырумен қатар технологияның жетілдірілуі. Пайдаланатын табиғи ресурстардың саны мен сапалылығының артуы. Қоғамдағы кәсіпкерлік қабілетінің өсуі.	Сұраныс факторлары – тұтыну, инвестициялық, мемлекеттік шығындардың өсуі. Ұсыныс факторлары – бәсекенің дамуы, ресурстардың бағасының төмендеуі, несие алу мүмкіншілігінің өсуі. Бөлу факторлары – қоғамдағы барлық ресурстарды тиімді пайдалану.

Қазақстан үшін экономикалық өсудің тиімділігі мен сапасы маңызды мәселе. Ұзақ мерзім бойы еліміздің экономикалық дамуының нәтижесі жалпы қоғамдық өнімнің сан жағынан өсу қарқындылығы арқылы бағаланып отырды. Кәсіпорындардың болуы мен дамуы іс жүзінде олардың өздерінің өнімдерін сатудан түскен табыстар есебінен шығындарын өтеу қабілетімен байланысты болмады. Бұл жағдай кәсіпорындардың іс-әрекеттерінің тиімділігіне тәуелсіз, қаржыландырудың тыс көзі және еңбек пен капиталдың шекті өнімділігімен байланыстырылған табыстарды бөлу жүйесінің болуымен дәлелденеді. Қазақстан республикасының жүргізіп отырған экономикалық саясатының негізгі мақсаты – шет ел инвестициясының және ішкі жинақтың жоғары дейгейіндегі экономикалық ашықтығы негізінде экономикалық өсуге жету. Дамыған елдердегі экономикалық өсудің стандартты деңгейі негізінен орта есеппен жылына 2 4,5 пайызды құрайды. Экономикалық өсуге басқа да бір мақсат – жұмыспен толық қамтамасыз ету қабыса алады. (Жұмыссыздық деңгейінің 2-3 %-дық көрсеткіші қолайлы деп саналады. Іс жүзіндегі көрсеткіш басқаша: 3,5-8,5 %). Баға деңгейінің тұрақтылығы мен ұлттық валютаның орнықтылығы мақсатына мынадай жағдайда жеттік деуге болады, егер инфляция деңгейі жылына 1-2 %-ды құрайтын болса. (Іс жүзінде әдетте ол 5-10 %-ға жетеді).

Қазақстан экономикасының өсу динамикасы. Еліміздің экономикасының қазіргі кезеңде тұрақты ұзақ мерзімдік өсуді қамтамасыз ету мәселесі Стратегиялық басымдықтардың маңыздысы болып табылады. Бұл мәселені қарастыру үшін, ең алдымен ағымдық жағдайды дұрыс бағалау қажет. Қазақстан 90-шы жылдардың басынан экономикалық өсудің дағдарысы мен экономикада құрылымдық ілгерілеушілікті бастан өткерді. Отандық экономиканың реформалану үрдісінің өтуіне айтарлықтай ықпал көрсеткен дағдарыстың басқа түрлері бойынша да мәліметтер келтірілуде. Экономикалық өсудің дағдарысы деп әлемдік практикада ІЖӨ-нің жалғасқан үш жыл бойында 9 %-ға төмендеуі алынады.

33.Әлемдегі кедейшілік және онымен күрес жолдары

БҰҰ-ның мәліметтері бойынша, осы күні дүниежүзі халқының бір миллиард халқы кедейшілікте өмір сүреді. Бұл адамдардың тіпті күнделікті бір ішіп-жер тамағы да жоқ. Сонымен қатар басқа төрт миллиард адам азық-түлік тапшылығы, медициналық мүмкіндіктердің болмауы және тұрмыстық жағжайларының нашарлығынан кедейшілікке жақын жағдайда ғұмырларын кешуде.

17-ші қазан БҰҰ тарапынан әлемдік "Кедейшілікпен күресу күні" деп жарияланған. Оның мақсаты - әлемдік қоғамдық пікірдің назарын осы мәселеге аударту және кедейшіліктің тамырын жоюға қадам жасау болды.

Негізінде кедейшіліктің үш түрі, атап айтқанда абсолютті, салыстырмалы кедейшілік пен мүмкіндіктер тапшылығына байланысты кедейшілікке түсініктеме берілген.

Мүмкіндіктер тапшылығына байланысты кедейшілікте әртүрлі қиындықтар, атап айтқанда азық-тұлік пен киім тапшылығы, тұратын мекеннің, медициналық және білім алу мүмкіндіктердін жоқтығы байқалады. Негізінде бұл әлеуметтік тапшылықтың бір түрі болып табылады.

Салыстырмалы кедейшілікте адамдардың кірістері мемлекеттің орта кірісімен салыстырылады. Әр елдің орта кірісі бойынша, оның жартсынан аз кірісі бар адамдар кедей болсып саналады.

Абсолютті кедейшілік БҰҰ берген түсініктеме бойынша, адам күніге 2 доллардан төмен кіріспен өмірін кешеді.

2000-шы жылдың қыркүйек айында БҰҰ Бас Ассамблеясы әлемнің 147 мемлекетінің басшылары қол қойған бағдарлама бекеткен болатын. Аталмыш бағдарлама кедейшілікті жоятын әлемдік 8 мақсатты анықтады. БҰҰ-на мүше болып кіретін елдер 2015-ші жылға дейін оның мақсаттарын іске асыруға келісті.

Бұл мақсаттарға баларды оқытуға жағдай жасау, балалардың денсаулығы, жыныстық тендік, балардың өлімін азайту, аналар денсаулығы, малярия мен спид сынды ауруларға қарсы тұру, тұрақты дамуға жету мәселері кіреді. 2000-шы жылдан бері БҰҰ-ның отырыстарының көбісі кедейшілік пен аштыққа қарсы тұру жолдарын қарастыру мақсатымен өтті. Бірақ 2015-ші жыл жақындаған сайын әлемдік қоғам әлемдік экономикалық дағдарыс пен табиғи апаттардға көңіл бөліп, кедейшілікті жою қиын екенін түсінді. Әлемдік қоғам 2015-ші жылға дейін кедейшілік пен штық мәселесін шешетін қажетті шаралар қолданып отырған жоқ. БҰҰ 2015-ші жылға дейін үкіметтер, көмек көрсететін ұйымдар мен жеке адамдар арқасында 40 миллиард доллардан астам қаржына кедей елдерге көмектесуге жинап беретінін жариялады. Мұндай қаржы 16 миллион әйел мен баланы өлімнен құтқарады. Мамндардың есебінше, мақрұм аймақтардағы аналар мен балаларды өлімнен құтқару үшін 2015-ші жылға дейін 169 миллиард доллар қаржы қажет.

Батыс үкіметтері БҰҰ-на берген уәделерін тек жартылай орындап отыр. Қазіргі қаржы дағдарысқа көңіл бөле, бұл үкіметтердің кедей халыққа көмек көрсетуді колдайтын халықаралық жобаларға беретіні азаяды деген болжамдар бар. Кедейшілік пен аштыққа ұшырап отырған әлсіз үкіметтер көбірек қолдуға мұқтаж. Өйткені аш халық кедейшілік шынжырын үзе алмайды және қоғамдық зияндармен көбірек бетпе-бет келіп, жұқпалы ауруларға төзбейді. Аш балалар дұрыс өсіп-дамымайды. Сол себепті тұрмысы жоғары мемлекеттер әлемдік қоғамның алдында жауапты екендерін түсінулері керек. Кедейшіліктен тұрмысын жақсарту жаққа қадам басу үшін кедей мемлекеттердің экономикасы, әлеуметі және мәдениеті дамуы қажет. Экономикасы дамымайтын елдің экономикалық мүмкіндіктері де төмен болады. Сол себепті олар халқының тұрмысын жақсарту мақсатнына жете алмайды. Кедейшілікпен күресу үшін жұмыс орындар ашып, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығына инвестиция салу жолдарын іздестіріп, ішкі өнім өндіріп, әлемдік нарыққа белсенді қатысу керек.

Қоғамдық әділет орнатып, табиғи ресурстарды халық арасында әділ бөлу теңсіздікті жоюғс әсер ететін жолдардың бірі болып табылады. Басқалардан көбірек зардап шегетін балалар үшін жұмсайтын қаржыны көбейту осы мыңжылдықтың мақсаттарына жететін ең дұрыс жол, өйткені олардың өлімін азайтады.

Кедейшілік пен аштық – адамзатты шырмаған абыройсыздық екенін ұмытпайымыз керек, әлімнің бүкіл халқы кедейшілік пен аштықтың тамырын жоюға жауапты.