2.Спирттер мен фенолдар қай функционалдық топқа жатады? Фенолды ашу үшін қай реактивтер қолданылады?
Гидроксилді топ-ОН спирттер мен фенолдардың аса маңызды екі топтағы қосылыстардың функционалдық тобы бар.
Спирттердің химиялық қасиеті
2R–OH
+ 2Na
2RO–Na+
+ H2
2C2H5OH
+ 2K
2C2H5O–K+
+ H2
C2H5OК
+ H2O
C2H5OH
+ КOH
Фенолдардың гидроксил топшасына тән қасиеттері
Гидроксил топша қышқылдық қасиет көрсететін болғандықтан, сілтілік металл және сілтілермен әр., тұз-феноляттар түзеді.
C6H5OH + NaOH = C6H5ONa + H2O 2C6H5OH + 2Na = 2C6H5ONa + H2↑
Фенолдардың ароматты сақинаға тән орнын басу, қосылу және конденсациялану реакциялары:C6H5OH + 3HNO3конц → C6H2(NO2)3OH + 3H2О 2,4,6 тринитрофенол
Фенолды ашу реакциясы: Бром суымен фенол әрекеттесіп, ақ түсті тұнба үшбромды фенол түзеді. Су құрамында фенол бар-жоқтығын анықтау барысында жоғарыдағы өзгеріс сын-сипат реакциясы болып табылады.
C6H5OH + 3Br2(aqua) → C6H2(Br)3OH + 3HBr образуется твердое вещество белого цвета 2,4,6 трибромфенол
6C6H5OH + FeCl3 → [Fe(C6H5OH)6]CI3 образуется трихлоридфенолят железа (III)(фиолетовое окрашивание)
№ 5 билет
1. Жұмыртқа ақуыз ерітіндісіне Троммер реактивін қосқанда ерітінді қандай түсті? Α – аминқышқылы оң биуретті реакция береді ме?
Биурет реакциясы
Бұл реакция арқылы белоктардың құрамындағы пептидті байланысты ашады.Пептидтер сілтілі ортада мыс иондарымен күрделі комплексті қосылыстар түзуге қаблетті келеді.Биурет реакциясын жұмыртқа ақуызының концентрлі ерітіндісімен де жүргізуге болады. Ол үшін 2 мл. жұмыртқа ақуызының ерітіндісін алып, оған сол мөлшерде 10℅ ΝаОН және 1 – 2 тамшы СиSО4 қосамыз. Күлгін түстің пайда болғанын байқаимыз.
2. Ерітіндіден Фенолды ашу үшін қай реактивтер қолданылады?
Гидроксилді топ-ОН спирттер мен фенолдардың аса маңызды екі топтағы қосылыстардың функционалдық тобы бар.
Спирттердің химиялық қасиеті
2R–OH + 2Na 2RO–Na+ + H2 2C2H5OH + 2K 2C2H5O–K+ + H2
C2H5OК + H2O C2H5OH + КOH
Фенолдардың гидроксил топшасына тән қасиеттері
Гидроксил топша қышқылдық қасиет көрсететін болғандықтан, сілтілік металл және сілтілермен әр., тұз-феноляттар түзеді.
C6H5OH + NaOH = C6H5ONa + H2O
2C6H5OH + 2Na = 2C6H5ONa + H2↑
Фенолдардың ароматты сақинаға тән орнын басу, қосылу және конденсациялану реакциялары.
C6H5OH + 3HNO3конц → C6H2(NO2)3OH + 3H2О 2,4,6 тринитрофенол
Фенолды ашу реакциясы
Бром суымен фенол әрекеттесіп, ақ түсті тұнба үшбромды фенол түзеді. Су құрамында фенол бар-жоқтығын анықтау барысында жоғарыдағы өзгеріс сын-сипат реакциясы болып табылады.
C6H5OH + 3Br2(aqua) → C6H2(Br)3OH + 3HBr образуется твердое вещество белого цвета 2,4,6 трибромфенол
6C6H5OH + FeCl3 → [Fe(C6H5OH)6]CI3 образуется трихлоридфенолят железа (III)(фиолетовое окрашивание)
№ 6 билет
1. Сегнетті тұзды Троммер реактивімен әрекеттестіргенде қандай тұз пайда болады? Пайда болған ерітінді қандай түсті болады? Шарап қышқылының молекуласындағы құрылыстық фрагмент мыс (II) комплексті тұзын түзеді?
Глюкозаны анықтауда қолданылатын реакция. Троммер реакциясында альдон қышқылдары мен мыс гидроксидінің түзілуі глюкозаның мыс гемоксидімен байланысының жоқ екендігін көрсетеді. Бірақ, троммер реактивіне сегнет тұзын қосса мыс пен глюкозаның арасындағы стехиометриялық байланыс арқылы комплексті қосылыс түзіледі. Түзілген комплекс көк туске ие болады, мыс (І) оксиді қоңыр қызыл түсті. Шарап қышқылының молекуласындағы көп атомды спирт (ОН-) құрылыстық фрагмент мыс (II) комплексті тұзын түзеді.
№ 7 билет
1. фенол натрий гидроксидімен реакцияға түсе ме? Неге фенол спирттерге қарағанда натрий гидорсидімен оңай реакцияға түседі? Натрий феноксидінің алыну схемасын жазыңыз. Гидорксил топша қышқылдық қасиет көрсететін болғандықтан, сілтілік металл және сілтілермен әрекеттесіп, тұз- феноляттар түзеді.
2C6H5OH+2Na=2C6H5OH+H2
C6H5OH+NaOH= C6H5ONa+H2O
Сілтілердің спирттегі ерітінділері, яғни алкоголяттар да фенолмен әрекеттесіп феноляттар береді:
C6H5OH= C6H5ONa+ C2H5OH
Феноляттағы феноксид ион фенол қасиетін анықтауда басты көрсеткіш болып табылады. Нуклеофильді қасиетке ие феноксид ион алкилгалогенид, диметилсульфат, хлорсірке қышқылдарымен әрекеттесіп жай эфирлер түзеді. (Вильямсон ракциясы)
№ 11 билет
1. сірке қышқылының Күкірт қышқылының қатысында этанолмен байланысында қандай қосылыс түзіледі? Пайда болған эфирді қалай анықтаймыз? Иісті қалай анықтаймыз? Карбон қышқылын мен спирттің реакциясы қалай аталады? Күкірт қышқылы қандай рөль атқарады? Реакция қандай механизммен жүреді?
Сірке қышқылы мен этанол арасындағы катализатор- күкірт қышқылы қатысындағы реакция:
СН3COOH + C2H5OH = СН3COOC2H5 + H2O
Сірке қыш-лы этанол этилацетат
Реакция 110-115 0С жүреді,
СН3COOC2H5 тез ұшқыш,жағымды жеміс-жидек иісті, түссіз сұйықтық.
Карбон қышқылы мен спирт арасында күрделі эфир және су түзе жүретін реакция этерификациялау реакциясы деп аталынады. Қышқылдық катализдің минералдық қышқылдың, бәрінен жиі күкірт қышқылының қатысында жүреді.
Этерификация реакциясы нуклеофильді орынбасу механизмі SN бойынша іске асады.
