8. Сократтың, Эпикурдың моральдық-этикалық ілімінің мән-мағынасы

Сократ.Оның ойынша қоғамда бақыт пен адамдар арасындағы келісімге жол танымды ес арқылы болады.Ол жолды табу –философияның міндеті. Сократ( б.э.д 399-470 жж) – Афинаның еркін туған азаматы.Ол өмірде азамат ретінде ұл,әке,жар бола отырып анық міндеттері болып оны әділ орындап отырды. Бірақ Сократ өзіне қарағанда адам өзінің жұмыстарына ерте және көбірек қарау керек.Сократтың этикасы 2 тезисті құрайды:

1)қажеттілік пен бақытқа оң қарау

2)мен білемін ештеңе білмейтінімді

Эпикур( б.э.д 270-341 жж). Эпикурдың ойынша этикалық мәселелер бақыттың дұрыс түсіндірілуінде деп ойлады. Бақытты адамдар рақымшыл болып келеді. Олар бір-бірінің арасында ұрысу үшін себеп те қажеттілік те жоқ.

Эпикур есімімен біз эвдемонизм дәстүрін( eudaimonia грек тілінен –бақыт) байланыстырамыз. Бастапқыда бақыт деген түсінік жолы болу,сәттілік,тағдырдың жақсы болуы деген мағынаны білдіретін.Эпикурдың ойынша бақыт индивидтің қолында деп ойлайды.Адамға басқа да тірі жандарға сияқты рахаттануға ұмтылу мен қайғырудан қашу тән. Бірақ рахаттану қиналумен шектелген. Рахаттану үшін ақша төлеу қажет. Қалайша рахаттанудың өзіндік құнын өлшеуге болады? Рахаттану мен қайғырудың шекарасы қайдан өтеді.Бұған жауап табу үшін мәңгі ұзақ уақыт керек сол үшінде бұл жерде естің араласуы керек еді. Эпикурдың этикасы Рахаттану-бұл қайғырудын болмауы.Эпикурдың идеалы –әлемнен индивидтің тәуелсіздігі. Индивид әлемде екі жағдайдан тікелей немесе жанама байланысты.Тікелей жағдай тілектердің толық орындалмауынан негативті сезімдер, жанама жағдай-өтпеген белгісіз жағдайға қорқыныш болу. Эпикурдың рахаттану концепцияларның негізгі маңызды жағдайы ол үш классқа бөлінеді:

1)шынайы және қажетті(дене қажеттіліктері)

2)шынайы және қажетті емес

3)шынайы емес және қажетті емес (индивидті құттықтау,ескерткіш қою)

Рахаттанудың бірінші классы Эпикурдың ойынша бақытты және рақымшыл болу үшін жеткілікті.Бірінші класстағы рахаттану тез орындалады.адам өзін минимуммен шектеп, жағдайлардан тәуелсіз,басқа адамдармен соқтығысудан кепілденген. Бұл рахаттану классының орындалмаған жағдайда қайғыға алып келеді.Және ақыл-оймен өзгертуге арқылы шешілмейді. Бұның басқа жоғары класстардан ерекшелігі осы.

9. Канттың моральдық-этикалық ілімінің мән-мағынасы

Канттың түсіндіруі бойынша, адамгершілік зандарында адамшылыктың шегі беріледі. Соңдықтан та адамгершілік нормаларын елемеген адам өзінің адамшьшығын жоғалткан болып есептеледі. Морадьдык зандьшыктар дегеніміз содар бійынша__ жүргізіліп жатқан заңдар емес, солай бойынша жүргізілуі-зандар.

Моральды негіздеуде қайырымды ерік басты маңызға ие. Ізгілік тек сол ерік-жігер арқылы ғана моральдык сапаға ие бола алады. Ерік-жігерге тек саналы жан ғана ие, басқаша айтқанда, еркіндік - практикалық сана, себебі сана біздің еркіндігімізді басқару үшін берілген. Сана мен еркіндікті теңестіру - Кант философиясының ең жоғарғы нүктесі.Канттың категориялык императивінің бірнешеме формулировкасы бар. Мысалы: "Сен өзің оны қолдана отырып, ол заңды барлығы да қолдансын дейтін максимаға сәйкес әрекет етті. "Кашанда сенің өзіңнің жасаған әрекетің, көрсеткен мінез-күлкын басқаларға адамгершілік үлгісі болатындай болсын!"

"Адам баласын ешкашан күрал деп қарастырма, адам -қашанда мақсат". Ешкім басқа ешкімді өзінің жеке бас мүддесіне байланысты күрал есебінде пайдалануға хакьісы жоқ. Алға койған мақсат-міндет қаншалықты биік болғанымен тірі жанның өмірінен аскан ештене жоқ. "Өз басыңа нені тілемесең басқаға да соны жасаушы болма". Адамзаттың "алтын зандьшығынын" негативті формулировкасын алған Кант оның позитивті, яғни "Өзіңе не тілесең, өзгеге соны жаса!" деген формулировкасын қолайсыз деп табады. Өйткені, біріншіден, өзіңе тілейтін жақсылықтарың өте көп. Ал оның бәрін басқаларға жасап шығуға сенің жағдайың келмейді. Екіншіден, мүмкін, сенің өзіңнің қалайтын тілеуің басқа адам үшін мүлдем жат, қажетсіз болып есептелетін де шығар.Сондыктан да өзіңе тілемейтін қатынасты өзгеге көрсетпесең де жеткілікті шыгар.Моральдык заң императив күйінде болады. Императив деп бұйрык райын айтады, яғни моральдық заң сен өзінді адаммын деп есептегендіктен орындайтын бүйрык есебінде алынады. Этика тарихында өзіндік орны бар ойшылдар, философтар бір бұлар ғана емес.