17. Жалпы моральдық ұғымдар: рационалдылық (орындылық) және эгоизм

Эгоизм (латынша ego – мен) – бұл өмірдегі қызығушылықтарға рахаттану тек жеке жайлылықтың,өзінің жеке қызығушылығына максималды рахаттанып, басқа адамдармен қоғамдық көзқарасқа назар аудармай бұзылуына сәйкес өмірлік позиция.

Эгоизм (латынша alter басқа) альтруизмге қарсы тұрады, мұндай адамгершілік позиция немесе принципке сәйкес әрбір адам өзін ғана ойламайтын іс-әрекеттер жасап,басқа адамның жағдайы мен қоғамдық іске бағытталған.Рационалды іс-әрекеттер

1)Бұл қойылған ережеге жауап беретін дұрыс іс-әрекеттер 2) Ойға қонымды іс-әрекеттер 3) Бұл тәжірибелі яғни үнемдейтін ресурстар,экономды іс-әрекеттер 4) әкімшілік талаптар және т.б. ұжымдық әдеттер мен іс-әрекеттер 5)Бұл адал іс-әрекеттер

Гоббс, Мандевиль, А.Смит, Гельвеций, Н.Г.Чернышевскийлер эгоизм экономикалық және саяси іс-әрекеттің мотиві болатынын көрсетті. Эгоизм тұлғаның әлеуметтік сапасы ретінде негізінде пайда жататын қоғамдық қарым-қатынастардың сипатымен шартталады. Есті эгоизмнің концепциясы бір немесе басқа қоғамдастыққа яғни «қоғамдық келісім» сияқты жүйеге енетін индивид туралы айтылатыны жорамалданады. Шынайы қоғамда әр түрлі топтар өмір сүреді. Сонда да автономды тұлға басқа адамдардан әлеуметтік, психологиялық, адамгершілік жағынан жат болып келеді.Қиын сұрақ туындайды: мүмкін мотивтер саналы болса, одан қалса саналы эгоист блса керекн Типтік мысал қоғамдық көліктегі билетсіз жолақы. Бұл жағдай басқа адамдардың күшінің нәтижесін пайдаланып, айырбасқа ештене бермейді. Бірақ билетміз жолақы –мұндай жағдайдың типтік оқиғасы. Сондықтан моральді –құқықтық философияда бұл жағдай жолақысыздың мәселесі деп аталады.Сонда да бір немесе бірнеше адамның жолақы төлемеуі тікелей қоғамға әсер етеді және кооперацияның қарым-қатынасын бұзады.

18. Этикета ұғымы мен қағидалары

Формальдықтар мен шеттетпелерден еркін этикет оңайлатады және күнделікті өмірді ұнамды және жағымды қылдырады. Ережелер мынадай адамгершілік категорияларына негізделген: сыпайылық, тактикалық, реттілік, бірізділік. Этикет ережелерін меңгеру такт (басқа адамдардың көңілімен жеке психологиялық ерекшеліктердің есебінде сөйлеу және әрекет жасауды білу)сезімін дамытуға көмектеседі, өзіндік жетістікті сақтау мен басқаларды құрметтей білуге үйретеді.

Этиканың бөлінбес бөлігі- реттілік: этикет адамға жақсылық әкелмейтін іс-әрекеттерден сақтануға көмектеседі: ұрлық, алдау, өтірік айту,т.б.

Этикет ережелерін ұстанған адам ашылмаушылықты жойып, іскерлік серіктестікті ренжітіп алмауға және өзіндік абырой мен фирма престижін төкпеуге мүмкіндік береді.

Басқа мемлекеттердің өкілдерімен сөйлесу этикетке ерекше назарды талап етеді.

Мемлекеттер арасындағы жемісті және пайдалы қарым-қатынастар егемендік, теңдік, аумақтық бүтіндік,ішкі істерге араласпауды сыйлау принциптеріне негізделген.Бұл ережелерді ұстану үшін дипломатиялық протокол пайда болды.

Дипломатиялық протокол бұл халықаралық қоғамда ұсталатын дәстүрлер мен шарттардың, ережелердің жиынтығы.Дипломатиялық протоколдан кері шегіну немесе оның нормаларын бұзу жіберілмейді.

Дипломатиялық протокол шетел мелмекеттері мен үкіметтерінің, делегациялардың, өкілдіктерінің,барлық ресми кзездесулердің басқарушыларының күтіп алу ретін анықтайды. Іскерлік протокол кездесулер реті мен делегациялардың жиылысын, әңгімелесуді өткізу, келіссөздер мен қарсы алуды, іскерлік жазбаларды жүргізу,келісімдерге қол қою және т.б. қарастырады. Іскерлік протокол дипломатиялық сияқты қатаң емес және оңай ережелері бар.