2.1 Шмк нормаларының есептеу әдiстемесi

ШМК шамасының пайдаланылуы, бұл концентрацияларды қандай шығарынды көзi және бұл көздер уақыт бірлігіне қанша тастайтынын деген сұраққа жауап бермейдi. Бұл сферада тағы бір норматив енгізілген – ШМШ. Шектен мүмкін шығарынды – максималды бір жолғы (г/с) немесе жылдық (т/жыл) шығарынды, әр шығарынды көзіне және кәсіпорын үшін бекітіледі. Максималды бiр жолғы және жылдық ШМШ барлық зиянды заттар көздерінен ШМК-дан аспайтын зиянды заттар концентрациясын қамтамасыз ету керек. Егер ШМК қамтамасыз етілмесе, онда ШМШ орнына уақытша келісілген шығарынды есептеліп, бекітіледі. Кәсiпорынның максималды бiр жолғы шығулары алдыңғы 2-3 жылдарда оның ең үлкен орташа тәулiктiк жүктемесiмен анықталады. Бұл жағдайда шығарындылар, барлық ұйымдасқан көздің шығарындыларының суммасы сияқты анықталады. Зиянды заттардың жылдық шығарындылары берілген кезең отындық баланстың сипаттамалық құрыдымының ең үлкен отын шығыны бойынша, отынның ортақ мәнді сапасы, қазандардың орташа жылдық жүктемесі және түтіндік газадарды тазартудың орташа эксплуатациялық дәрежесі бойынша анықталады.

4 Судың термиялық тұзсыздануы. Буландырғыш дистиляттарының сапасы.Очистка (опреснение) вод с высоким солесодержанием, включая морские, а также переработка высокоминерализованных сбросных растворов в целях защиты окружающей среды и выделения ценных компонентов для повторного использования – важнейшие научно-технические проблемы. Обработка высокоминерализованных вод и растворов может осуществляться, во-первых, удалением из воды растворенных примесей, что реализуется, как правило, без фазовых переходов растворителя (воды) в парообразное или твердое состояние; во-вторых, методом извлечения из раствора молекул Н₂О, основанным на изменении их агрегатного состояния (методом дистилляции).

При нагревании водных растворов молекулы воды приобретают энергию, превышающую силы молекулярного притяжения, и выносятся в паровое пространство. Когда давление насыщенного пара Н₂О становится равным внешнему давлению, вода начинает кипеть. Ионы и молекулы растворенных веществ, содержащихся в воде и находящихся в гидратированном состоянии, не имеют такого запаса энергии и переходят в пар при невысоких давлениях в весьма незначительном количестве. Таким образом, организовав процесс кипения водных растворов, можно разделить растворитель (воду) и содержащиеся в ней примеси. Дистилляция (термическое обессоливание) реализуется в испарительных установках (рис. 7.1), в которых вода за счет получения теплоты от подводимого в нагревательную систему первичного пара превращается во вторичный пар, который затем конденсируется. Первичный пар обычно отбирается от паровой турбины. Вещества, загрязняющие воду, остаются в объеме испаряемой воды и удаляются из испарителя с отводимой (продувочной) водой. Дистиллят – конденсат вторичного пара – содержит лишь незначительное количество нелетучих примесей, поступающих в него за счет капельного уноса испаряемой воды (концентрата).

№ 13 БИЛЕТ

1Газдардың десорбция процесы кезіндегі физика-химиялық негізі. Деаэратор және декорбанизаторлардың түрлері, құрлысы және есебі.

Деаэрационные колонки атмосферного и повы­шенного давления устанавливаются непосредствен­но на деаэраторных баках, обеспечивающих необ­ходимый запас воды и надежную работу питатель­ных насосов.

Под номинальной производительностью деаэра-ционной колонки понимается расход воды, состоя­щий из суммы исходных потоков, подлежащих деа­эрации, и сконденсированного в деаэраторе пара. Указанные в каталоге-справочнике производитель­ности соответствуют для деаэраторов типа ДСА номинальной производительности деаэрационной колонки, для деаэраторов типа ДСП — расходу деаэрированной воды, отводимой из деаэраторного бака. Полезная емкость деаэраторного бака со­ставляет 85% его геометрического объема.

Деаэраторы типов ДСА и ДСП в диапазоне из­менения производительности от 30 до 120% номи­нальной нагрузки должны обеспечивать средний подогрев воды на величину от 10 до 40°С. Деаэраторы, предназначенные для блочных установок, должны обеспечивать деаэрацию воды при нагрузках

от 10 (при подогреве воды не менее чем на 70°С) до 100% номинальной производительности. Остаточная концентрация кислорода в деаэриро­ванной воде не должна быть более указанной в табл.1.Одна из основных задач при эксплуатации систем охлаждения воды состоит в предотвращении образования отложений накипи в теплообменных аппаратах. Образование накипи в этих системах обусловлено распадом бикарбоната кальция, т. е. карбонатной жесткости охлаждающей воды. Карбонат кальция представляет собой малорастворимое соединение, образующее на поверхности нагрева или охлаждения теплосилового оборудования накипь. Основная причина, вызывающая распад бикарбоната кальция, – недостаток растворенной в воде углекислоты. Это явление особенно характерно именно для систем охлаждающей воды, в которых недостаток растворенной в воде углекислоты обусловлен аэрацией воды в градирнях или брызгальных бассейнах вследствие удаления углекислоты из воды при контакте последней с атмосферным воздухом. Чтобы предотвратить распад бикарбоната кальция, необходимо поддерживать в воде минимальную концентрацию растворенной углекислоты, т. е. ее равновесную концентрацию.

2күлаулағыш жіктелуі. ЖЭС жобалау кезінде күлаулағышьарды таңдау.

3Суды фильтрлеу. Фильтрлеу процесының мехенизмі.

4Қатты отын, газ және мазуттағы ЖЭС отын шаруашылығы.Өндіру орынынан қазандық қондырғыларына қатты отын әдетте жүк көтерімділігі 60-тан 125 т дейінгі «өзіндік жүк түсіру» вагондарында темір жол көлігімен жеткізіледі. МПС нормаларына сәйкес отынмен вагондардың жүк түсірілуі мен өңделуі 2-3 сағат ішінде шығарылуы қажет. Жалпы жағдайда отын шаруашылығының құрамына келесі құрылғылар мен механизмдер кіреді:келуші отынды өлшеуге арналған құрылғы; вагондарда отынды ерітуге немесе қопсытуға арналған құрылғы;кіріспе-жүк түсіру құрылғылары; базистік және шығындық отын қоймалары; қоймадағы жұмыстарды механикаландыру үшін механизмдер; ұнтақтағыш бөлмелерге отынды жіберу механизмдері; жұмсалатын отындарды өлшеу құрылғысы; қазандардың бункеріне отынды жіберуге арналған механизмдер. Ұнтақтағыш қондырғыға отын сондай-ақ қоймадан жіберіледі. Көлік механизмдерімен отынды ұнтақтағаннан кейін таразы арқылы қазандардың бункерлеріне жіберіледі. Мазутты станцияға көбінде темір жолмен әкеледі. Егер станция қасында мұнай өндеу заводы болса, мазут өткізгіктермен (құбыр арқылы) тасымалданады. Цистернадан төгу үшін, әсіресе қыста тұтқырлық төмендету мақсатымен мазутты жылыту қажет. Жылыту температурасы М40-70С, М100-75С-тан жоғары. Цистернадағы мазутты 0,8-1МПа қысымы бар буды тікелей енгізу арқылы немесе үстінгі люк арқылы салынатын беттік жылытқыштармен жылытады. Одан басқа сәулелік жылыту және т.б. әдістер қолдану мүмкін. Жылытылған мазут арнаға төгіледі. Ол арқылы қабылдау резервуарына немесе жер асты мазут сақтағыштарға құйылады. Арналар, олардың қабырғада немесе түбінде орналасқан түтікшелік жылытқыштармен жабдықталған. Резервуардан мазут арнайы сорғыштармен қазандарға беріледі. Мазут құбырларда суып тоқтап қалмауы үшін мазут өткізгіш 2қылды(тура,кері) етіліп жасалады(үздіксіз айналым болу үшін). Мазут булары отты және өртті қауіпті болғандықтан сорғылау бөлімінің ғимаратында желдету болуы шарт. Ал электр қозғалтқыштармен жарықтандыру жарылыс қауіпсіз етіліп орындалады

№ 14 БИЛЕТ

1. Конденсатордағы жылу процесстері. Конденсатор түрлері.

2. Барабанды қазандардың сепарацисы, деңгейлік булануы мен желдетуі.

Барабаны, устройства для сепарации пара от влаги, ступенчатое испарение

Барабаны современных котлоагрегатов высокого давления с естественной циркуля­цией имеют внутренний диаметр 1600 мм, толщину стенок более 100 мм и длину до 20 м. Масса такого барабана составляет около 100 т.

Барабаны изготовляются сварными из листовой стали и имеют штуцера, к которым привариваются трубы. Тепловое расширение барабанов обеспечивается роликовыми опорами, устанавливаемыми на основных балках каркаса (рис. 14). Во время работы барабан удлиняется на 70–100 мм.

Пар, выходящий из барабана, не должен уносить с собой капли воды в пароперегре­ватель, так как при испарении воды содержащиеся в ней соли могут отлагаться в трубах, что связано с опасностью их пережога. Для уменьшения уноса воды из барабана паром внутри барабана устанавливаются сепарационные устройства, предназначенные для раз­деления (сепарации) влаги и пара. Этим условиям отвечают циклонные сепараторы, раз­мещаемые внутри барабана, так называемые внутрибарабанные циклоны, получившие широкое распространение Пароводяная смесь вводится в циклон по касательной к поверхности цилиндра; цен­тробежная сила прижимает крупные капли воды к стенкам циклона, по которым они сте­кают вниз. Благодаря поддону, расположенному под циклоном, вихревое движение не пе­редается воде, находящейся в водяном пространстве барабана, и поверхность воды остает­ся спокойной. Пар выходит из верхней части циклона и проходит через верхний дырчатый лист, улавливающий мелкие капли воды, оставшиеся в паре.

3. Қазандар оттығындағы азот тотығуын басу технологиялық әдісі.

Органикалық отынды жоғары температурада жаққан кезде отын азоты және ауасы NO ға дейін қышқылдануы мүмкін.Отын азотының қышқылдануынан пайда болған,азоттың қышқылдану бөлігі,процесстің температурасына сонымен қатар отындағы азот концентрациясына байланысты.Отындағы азот құрамы кең диапазонда өзгеріп отырады. Түтіндік газдармен азот қышқылдарының таксинді есептеуі,қышқылдану есебі арқылы жүзеге асады NO ден NO₂ ге дейін ; 2NO+O₂↔2NO₂ қазандық агрегатта тек азғантай бөлігі NO қышқылданады NO₂ге дейін,NO негізгі массасы атмосферада қышқылданады.Азот қышқылдарының шығуы қазан агрегатының жүктемесі төмен түскен кезде азаяды.Бұл тәуелділіктердің көлемдік беттері отын түрі және оттық конструкциясымен анықталады,дегенмен берілген сапалы мінездеме барлық оттық және отын түріне жарамды.

4. Барабанды қазандардағы су режимдерінің салыстырмалы сипаттамалары.Қазандық судың барлық қоспалары,газтәріздестерін қоспағанда,оларды екі топқа бөлуге болады:күрделі ерітілетін және жеңіл ерітілетін.Біріншісіне тұздар мен кальций мен магний сулы қышқылдар,ал екіншісіне тұздар мен натрий гидроокисі жатады. жатады. Ішкі қазандық суларды өңдеу әдісі ретінде қақ түзілетін заттарды шлам өндіретін және алынған шламдарды үрлеу арқылы жоюды санауға болады.Ал фосфаттау түріне келетін болсақ ,мұнда коррекциялық қосылғыштар ретінде барабандық агрегаттарда көбінесе қолданылады: төменгі қысымды қазандарда соданы,энергетикалық қазандарда қысымы 1,6МПа жоғары фосфор қышқылының тұздарын,әдетте үшнатрийфосфатын Na₃PO₄.Бу генераторларында АЭС фосфаттау әдісін бу генераторлық суда қолдануға рұқсат етілмеген ,себебі құбыр аралық саңылаулар аралығында шлам өту жолдарының бітеліп қалу қаупі бар.Кешенді сулы режім. Кешен құраушы реагенттерде кеңінен пайдаланылады,оның ішінде этилендиаминтетрауксусты қышқыл және оның тұзы.Комплексондар коррозия өнімдерімен әрекеттескен кезде басында темір комплексонаттарын түзеді,олар суда жақсы ериді,олардың термикалық нәтижесінде магнетит түзіледі.,құбырдың ішкі бетінде жіңішке тығыз қабыршақ ретінде орналасқан,құбыр металлын коррозиядан қорғайды.

№ 15 БИЛЕТ

1. Қазандық қондырғысында бу температурасын қадағалау.

Первичные пароперегреватели современных котлоагрегатов рассчитывают так, что­бы температура пара при полной нагрузке была на 15–20 °С выше номинальной. Для сни­жения температуры применяют впрыскивающие пароохладители, устанавливаемые в про­межуточных коллекторах пароперегревателя. Все впрыскивающие пароохладители (рис. 29) имеют рубашку, внутри которой разбрызгивается впрыскиваемая питательная вода или конденсат пара. Рубашка предохраняет от попадания капель воды на сильно нагретый корпус и от образования трещин. Впрыск воды в пар осуществляется через большое коли­чество отверстий малого диаметра в узком сечении сопла. В результате разности темпе­ратур трубы, подводящей воду, и защитного патрубка предусмотрена возможность сво­бодного перемещения конца трубы или установка компенсатора

В котлоагрегатах сверхкритического давления впрыскивающие пароохладители ус­танавливают в нескольких коллекторах пароперегревателя для возможности регулирова­ния не только конечной температуры первичного пара, но и его температуры в разных частях пароперегревателя.Регулирование температуры промежуточного параВ современных отечественных прямоточных котлоагрегатах получили распростра­нение теплообменники, в которых дополнительный нагрев пара промежуточного перегре­ва осуществляется первичным паром. Теплообменники выполняют выносными и устанав­ливают их на потолочном перекрытии или рядом с котлоагрегатом (ЗиО), а также встро­енными газопаровыми, устанавливаемыми внутри газохода (ТКЗ). В выносных теплооб­менниках пар промежуточного перегрева движется по U-образным трубам большого диаметра. Внутри этих труб установлены трубы малого диаметра для первичного пара.

2. Күкірт оксидінен ЖЭСсын қалдықтардан тазалау әдісі.

ЖЭО зиянды күкіртоксидінен тазалау әдістері. Адсорбциондық әдіс. Рейнлюфт процессі.Күкірт диоксиді ,оттегі және сулық булар құрамында активті көміртегі бар газ қалдықтарынан адсорбциондалады,оларда кеуектік құрылым мен бет активтілігі жақсы дамыған.Тазартылатын газдарда тозаңды бөлім концентрациясы ұзақ уақыт аралығында 2 г×м^-3 аспау керек(0⁰С та ,101,3кПа).Азот оксидтері регенерация процессі кезінде бөлініп,элементарлы азот күйіне қайта келе алады. Күкірт оксидтері өлшемі 3-30мм болатын сорбент бөліктеріне толған адсорберде жинақталады,қаныққаннан кейін олар торкөзде транспортталады,және сол жерде тозаңды бөліктер жекешеленіп жағылады.Хитачи процессі. Күкірт диоксидін сорбциялау процесі Хитачи компаниясында орындалған.Құрамында көміртегі бар адсорбент сумен шайылу арқылы қайта өндіріледі.Соңғы өнім 15%ды күкірт қышқылы алынады,оны өндірісте алдын ала шоғырланусыз пайдалануға болмайды.шоғырланған соң оларды аналогиялық өндірісте қолдануға болады.Бергбау Форшунг процесі. Бұл пароцессте күкірт диоксиді ,қышқыл құрамында активті көміртегі бар газ қалдықтарынан адсорбциоланған.Арнайы алдын ала ауамен қышқылданған көміртегіден тұратын жартылай кокс,ол әдетте орташа оқтауыш сипаттас болады.Бұл процесте 100⁰С болған кезде ғана адсорбциондалады.Адсорбентті дайындау технологиясы оған беріктілік, тозуға орнықтылық және жану кезінде температурасын жоғарлауына мүмкіндік береді.

3. Бу қазандықтарын екпіннен қорғау. Защита паровой турбины от разгона. Защита всех турбин строится так, чтобы обеспечить безопасность турбоагрегата при сбросе полной нагрузки двумя независимыми системами: основной системой регулирования и специальной системой защиты. Основное требование к любой системе защиты – максимальная надежность срабатывания. Поскольку эта система вступает в действие только после появления повышенной частоты вращения ротора, ее быстродействие должно быть выше быстродействия системы регулирования скорости. Это обусловливает и повышенные требования к надежности систем защиты. Оперативный персонал не успеет скорректировать действия защиты в случае каких-либо отказов. Поэтому в современных турбоагрегатах большой мощности ставятся два независимых датчика частоты вращения, передающих действие на один стопорный клапан. При проверке автоматов безопасности на холостом ходу турбины предварительно несколько снижают частоту вращения ротора, так чтобы усилие масла на поршень и центробежная сила бойка не могли преодолеть силу натяжения пружины. После заполнения объемов маслом медленно повышают частоту вращения ротора турбины и отмечают момент срабатывания одного, а затем другого автомата безопасности. Это дает основание пересчетом определить уровень настройки автомата безопасности. Наиболее полная проверка защиты проводится при работе турбины на полной нагрузке без отключения генератора от сети. При этом светолучевым осциллографом записываются перемещения элементов защиты и стопорных клапанов без закрытия регулирующих клапанов.

4. Техникалық сумен қамтамасыз ету. Сумен қамтамасыз ету жүйесі. Сумен қамтамасыз ету жүйесінің техника-экономикалық көрсеткіштері. Выработка энергии на паротурбинных электростанциях связана с большими расходами воды и в первую очередь на конденсацию пара в конденсаторах турбин. Удельный расход воды на КЭС в зависимости от начальных параметров составляет летом 0,125÷0,42 м3/кВт×ч, в зимний период 0,09÷0,3. Если принять расходы воды на конденсатор турбин за 100 %. До последнего времени основным источником водоснабжения ТЭС служили реки. Однако расход воды реки, т.е. её дебет в течение года меняется: равнинные реки максимум расхода имеют весной и осенью, горные в период таяния снегов. Помимо рек источниками водоснабжения могут быть озёра, моря, артезианские скважины. Системы циркуляционного водоснабжения подразделяют на прямоточные, смешанные и оборотные. Выбор источника и системы водоснабжения зависит от количества воды, потребляемой в различное время года, минимального расхода воды в реке в тот же период времени и её температуры. Прямоточная система водоснабжения применяется только в том случае, если минимальный расход воды в реке не меньше потребности в воде ТЭС. Речная вода проходит через конденсатор один раз и после этого сбрасывается в реку. Сброс производится ниже по течению, чтобы исключить подмешивание сбросной воды к свежей. Расстояние между забором и сбросом определяется уклоном русла, скоростью течения реки, силой и направлением ветров в районе сброса и забора воды.

№ 16 БИЛЕТ

1. Күкірт пен азот оксидтерінен ЖЭСсын қалдықтардан біріктірілген тазарту Отынды жаққан кезде барлық күкірт,құрамына кіретін жанармай көлемі, SO₂ и SO₃ пайда болуымен қышқылданады.Стехилометриялық жану кезінде отындағы барлық күкірт SO₂ ге дейін қышқылданады,ал концентрациясы SO₃ге дейін өте аз. Технологиялық түрде тазалау әдістерінің екі түрі ерекшеленеді.Бұл құрғақ және дымқыл.Дымқыл әдісінде заттардың сулық күкіртқышқылынан күкірттіқышқыл тұзына дейінгі ерітінділері пайдаланылады.Құрғақ әдіс қышқыл металлдары мен (Al,Mn,Fe,Na) күкіртқышқылының қосындысынан пайда болған сульфит пен и сульфаттан тұрады. Мазутты процесі және мұнайдан аз кұкіртті отын алу гидрокрекинг жолы арқылы іске асады,ол әуе бассейнін қорғау мен қазандық агрегатты қорғаудың көзқарасы бойынша күлден тозу мен қақтанудан сақтайтын ең жақсы әдіс.

2Бугенерациялаушы құбырлардың жұмыс істеу шарттары.61