- •21 Билет
- •Автоматты басқару жүйесі деген не?
- •Автоматты басқару жүйесінің құрылымы
- •Автоматты реттеу жүйесінің қозғалыс теңдеуі
- •Басқару алгоритмі деген не?
- •Орнықтылық қоры жайлы түсінік
- •12.1 Сурет. Тепе теңдік күйдің үш түрі: а – орнықты; б – орнықсыз; в – бейтарап.
- •Құрылымдық схеманы парапар түрлендіру әдісін сызып көрсет
- •Автоматты реттеу жүйесі деген не?
- •Автоматты реттеу жүйесінің синтезі
- •Потенциометрлік түрлендіргіштер
- •Автоматты реттеуіш деген не?
- •Автоматты бақылау жүйешелері
- •Индуктивтілік түрлендіргіштер
- •Басқару объектісі деген не?
- •Автоматты реттеу жүйесінің синтезі
- •Сыйымдылық түрлендіргіштер
- •Автоматты басқару жүйесінің кірісі деген не?
- •Автоматты басқару жүйесінің жіктелуі
- •Тензометрлің түрлендіргіштер
- •Автоматты басқару жүйесінің шығысы деген не?
- •Автоматты жүйе элементтері
- •Сәулелену түрлендіргіштері
- •Қабылдаушы элемент деген не?
- •Аналогты-цифрлық түрлендіргіштер
- •Вискозиметрлер
- •Салыстырушы элемент деген не?
- •11.2 Сурет Буынның а)– лажс және б) – лфжс
- •Деңгей өлшеуіштер
- •Түрлендіруші элемент деген не?
- •Орнықтылық жөнінде жалпы түсінік
- •12.1 Сурет. Тепе теңдік күйдің үш түрі: а – орнықты; б – орнықсыз; в – бейтарап.
- •Салыстырушы элемент деген не?
- •Интегралдаушы буын
- •10.3 Сурет Өтпелі сипаттама
- •Электр орындаушы тетіктер
- •Атқарушы элемент деген не?
- •Гурвиц критерийі
- •Реттеу сапасының негізгі көрсеткіштері
- •Қандай байланысты негізгі байланыс дейміз?
- •Реттеу сапасының жанама бағасы
- •Пневматикалық орындаушы тетіктер
- •Қандай байланысты қосалқы байланыс дейміз?
- •13.1 Сурет Михайлов критериінің түсініктемесіне
- •3.Орнықтылық қоры туралы түсінік
- •12.1 Сурет. Тепе теңдік күйдің үш түрі: а – орнықты; б – орнықсыз; в – бейтарап.
- •Алгоритмдік құрылым дегеніміз не?
- •Басқару объектілерінің негізгі қасиеті
- •Гидравликалық орындаушы тетіктер.
- •Функционалдық құрылым дегеніміз не?
- •Найквист критерийі
- •14.1 Сурет Тұйықталмаған жүйе афжс. 1- орнықты, 2- орнықсыз жүйе
- •Реттеуіштер және реттеу заңдылықтары
- •Конструкциялық құрылым дегеніміз не?
- •Автоматтандыру схемасы
- •Өлшеу аспаптары
- •Негізгі әсер тізбегі
- •Лагорифмдік жиіліктік критерийі
- •14.2 Сурет а)-орнықсыз (1) және орнықты (2)жүйе, б)- жүйе орнықтылық шекарасында
- •Реттеуіштер
- •Потенциометрлік түрлендіргіштер
- •Автоматты басқару құрылғысы
- •Типтік динамикалық буындар
- •Температура түрлендіргіштері
Басқару алгоритмі деген не?
Басқару объектісі деп- технологиялық процесстерді жүзеге асыратын жабдықтарды айтады. Жалпы технологиялық процесстер орындалатын барлық өндіріс жабдықтары басқару объектілеріне жатады. Технологиялық процестің өзі де басқару объектісі бола алады, әр объектіде физикалық шаманың берілген мәнін тұрақтандырып, немесе оны берілген бағыттта өзгертіп отыратын басқарғыш құрылғысы болады. Технологиялық процесті берілген қызымет алгоритмі бойынша өткізу мақсатында объектіге сырттан берілетін арнайы нұсқаулар (ережелер) жиынтығын басқару алгоритмі дейді.
Орнықтылық қоры жайлы түсінік
Жүйенің орнықтылығы деп оның тепе-теңдік күйінен ауытқуына себеп болған әсерді алып тастағаннан кейін, баспатқы орнықтылық қалпына оралу қабілеттілігін айтады.
Автоматты реттеу жүйесінің статикалық тепе-теңдік күйі әртүрлі болады. Жүйенің орнықтылық режиміндегі тепе-теңдік күйі үш түрге ажыратылады (12.1 - сурет):
12.1 Сурет. Тепе теңдік күйдің үш түрі: а – орнықты; б – орнықсыз; в – бейтарап.
Тепе теңдік күйдің мүмкін болатын түрлерін алдымен беттің әртүрлі нүктелерінде орналасқан шариктің қозғалыс бағытынан қарастырайық: а) шарикті бастапқы тепе теңдік күйіне қайтарушы F күші шарик беттің қай жерінде жатса да пайда болады; б) шарик тепе-теңдік күйінен сәл ауытқыса F күші пайда болып, оны одан әрі тепе теңдік күйінен ауытқытуға тырысады; в) шарик беттің қай нүктесінде жатса да орнықты күйінде қалады.
Құрылымдық схеманы парапар түрлендіру әдісін сызып көрсет
Көп контурлы жүйелердің беріліс функциясын анықтау үшін, оларды бір контурлы жүйеге түрлендіреді. Түрлендіру барысында құрылымдық схемаларды түрлендіру ережелері қолданылады. Төменде (8.3 сурет) құрылымдық схемаларды парапар түрлендіру ережелері келтірілген
Қосу элементін жылжыту
Түйінді жылжыту
8.3 сурет. Қосу элементін және түйінді жылжыту
Қосу элементін сигналдың өту бағытымен жылжыту барысында косу элементінің кірісіне аттап өткен буынның беріліс функциясы тіркеледі, ал сигнал бағытына қарсы бағытта жылжыту барысында косу элементінің кірісіне аттап өткен буынның беріліс функциясының кері шамасы тіркеледі. Схемаларды түрлендіру барысында қосу элементін сигналдарды алу түйіні арқылы секіртуге болмайды. Түйіндерді жылжыту ережесі суретте көрсетілгендей, қосу элементін жылжыту операцияларына керісінше іске асады. Түйіндердің орнын ауыстыруға болады.
№ 23 билет
Автоматты реттеу жүйесі деген не?
Кез келген өнірісте технологиялық процесстер белгілі бір физикалық шамалармен (параметрлермен) сипатталады. Өндіріс кезінде бұл шамалар алдын ала берілген бір деңгейде ұсталып немесе белгілі бір программа бойынша өзгеріске ұшырауы тиіс. Бұл міндетті әдетте автоматты басқару жүйесі (АБЖ) немесе автоматты реттеу жүйесі (АРЖ) жүзеге асырады.
Автоматты реттеу деп- технологиялық процесстің параметрлерін алдын ала берілген заңдылықпен өзгертуді немесе берілген деңгейде ұстап тұруды айтады.
Автоматты реттеуішпен (АР) реттелетін объектінің (РО) жиынтығы автоматты реттеу жүйесін (АРЖ) құрайды.
Автоматты реттеуіш деп- реттелетін шаманы берілген мәнде ұстап отыратын немесе берілген заңдылықпен өзгертіп отыратын техникалық құрылғыны айтады.
Реттеу объектісінде технологиялық процесстің параметрлерлері реттеліп отырады.