Алынған мәндерді формулаға қойып, аламыз

,, (58)

мұнда — біріншіден соңғы қалыпқа келтіретін мөлшерлеуге дейін құбырлы дайындаманың бүйірлі учаскелеріне осьтік күшті ұлғайту; — біріншіден соңғы қалыпқа келтіретін мөлшерлеуге құбырлы дайындаманың шеттегі учаскелеріне негізгі күшті азайту.

204 0,48 мм өлшемдерімен жолақты қалыпқа келтіруді сынаулардың нәтижелерін қарастырамыз. Қалыпқа келтіретін орнақта бірінші қалыпқа келтіретін білікті-аунақшалы мөлшерлеуде бастапқы жолақты майыстырады, қатаң ортасы және сырты бойынша шамасы 75 Н әрбір жиектен 10,1-20,2 мм қашықтықта майыстыру күшін салады. Кейін келесі білікті және білікті-аунақшалы мөлшерлеулерде құбырлы дайындаманы бұрғылау барысында дайындаманың шеттегі учаскелеріне салынатын күшті синусоида заңы бойынша өзгертеді, 160 мм тең абсциссалар осіне (қалыпқа келтірудің ошағының ұзындығын көрсететін L = 30D), 50 мм тең ординаталар осіне (күштің шамасына сәйкес келеді Р = 250 Н) және көлденең бойынша синусоиданың жартылай толқының ұзындығына көлденең бойынша қозғалтылған координаталарға қатысты = 7° бұрышына бұрылған координаталар жүйесінде, яғни бұрылған осьпен оның қиылысуының бірінші нүктесінен 95 мм. Аталған заңдылыққа сәйкес құбырлы дайындаманың бұрғылау бұрышы 180° кезінде күш 170 Н дейін өседі, одан кейін сол заңдылық бойынша бұрғылау бұрышы 290° кезінде 80 Н дейін азаяды және соңғы (-360°) қалыпқа келтіретін калиберде 60 Н дейін жетеді.

Келесі мөлшерлеулерде бүйірлі учаскелерге салынатын күштерді де синусоида заңы бойынша өзгертеді, оған сәйкес жүктеме алдымен түседі, 180° бұрғылау кезінде 25 Н шамасына жетеді, одан кейін 290° бұрғылау бұрышында 190 Н шамасына дейін бірқалыпты өседі. Шеттегі учаскелерге жүктеменің оқыс түсуі және бүйірлі учаскелерге сондай оқыс өсуінің салдарынан жүктемені салу аймағын бүйірлі учаскелерге біртіндеп қайта таратады және әрбір жиектен 40,4-60,6 мм қашықтықта біржола бекітеді. Соңғы қалыпқа келтіретін мөлшерлеуде бүйірлі учаскелерге салынатын күштер 230 Н тең максималды шамаға дейін жетеді.

Жолақтың ені бойынша және қалыпқа келтірудің ошағының ұзындығы бойынша бірнеше нүктелерде бойлық түр өзгерулерді тензометрлермен өлшеумен және күштердің жолағына салынатын арнайы қадалық істікті месдозалармен біруақытта өлшеумен құбырды қалыпқа келтірудің ұсынылатын әдісін сынау көрсеткендей, берілген жағдайда жолақтың ені бойынша түр өзгерулердің маңызды емес түр өзгерумен құбырлы дайындаманың және қалыпқа келтіретін аспаптың күштік өзара әрекеттесуінің оптималды нұсқасы алынады.

3 Арнайы бөлім

Ойлап табу электрмен дәнекерленетін тура тігісті құбырларды өндіруге жатады, атап айтқанда жетекті емес қалыпқа келтіретін аспаппен құбыр пісірілетін орнақтарға.

Ойлап табудың мақсаты – жетекті емес қалыпқа келтіретін аспаппен орнақтарда созатын ретінде пайдаланған кезде біліктің қорын жоғарылату және оның қармайтын қабілетін сақтау. Құбыр пісірілетін орнақтың білігі дисктер түрінде білікте орнатылған секциялар мен олардың арасында орналасқан созылмалы материалдан дайындалған ендірмені қамтиды. Созылмалы материалдан орындалған ендірме бұлақтың түбінде орналасқан сақина түрінде орындалған, оның ені 0,25-0,5, ал биіктігі диаметрінен 0,50-0,70.

Конструкционды болаттан дайындалған құбыр пісірілетін орнақтың созатын біліктері кең танымал.

Алайда пісірілетін дайындама мен созатын біліктің байланыстілі бетінің үйкеліс жағдайлары күштің жеткілікті шартын құруды қамтамасыз етпейді, бұл біліктерде дайындаманың жып беруіне және пісіру үрдісінің тұрақтылығының бұзылуына әкеледі.

Төмеңгі және жоғарғы құрамдас біліктері бар пісірілетін тура тігісті пісірілетін құбырларды өндіру үшін орнақтың білікті мөлшерлеуі белгілі, олардың әрбіреуі оймакілтекті төлкеде бекітілген созылмалы материалдан бүйірлі метал секциялардың білігіне орнатылған түрде орындалған.

Жұмыс секцияларын созылғыш серпімді материалдан орындау үйкелістің байланыстілі күштерінің, және салдары ретінде, біліктердің созатын күшінің шамасының жоғарылауына әкеледі. Алайда біліктің пісірілетін дайындамамен байланыстысының орнында жылудың бөлінуі өтеді, ол жоғары жылу сыйымдылық пен кіші жылу өткізгіштікке ие жұмыс секцияларының созылғыш материалымен аккумуляцияланады. Жұмыс секцияларын қыздыру олардың пластикалық түр өзгеруі мен бұзылуына әкеледі.

Құбырэлектрпісірілетін орнақтың білігі белгілі, құрамында дисктер түрінде секцияның білігінде орнатылған және олардың арасында орналасқан созылғыш материалдан ендірмені қамтиды, сонымен бірге ендірме пісіру дайындамасының қармау бұрышы 120 - 160 тең жұмыс бетінің профиліне ұқсас жұмыс секциясының астына орындалған.

Созылғыш материалдан орындалған ендірме жоғары жылу өткізгіштікпен материалдан дисктермен байланысттың үлкен бетіне ие болған кезде біліктің сындарлы орындалуы қыздырылатын ендірме мен дисктер арасында температуралардың қажетті ауысуы қамтамасыз етіледі. Алайда ендірменің жұмыс бетінің бірқалыпты емес тозуы оны жиі алмастыруды талап етеді, алайда жекелері пайдалануы мүмкін.

Ойлап табудың мақсаты – жетекті емес қалыпқа келтіретін инструиентпен орнақтарда созатын ретінде пайдаланған кезде біліктің қорын жоғарылату және оның қармайтын қабілетін сақтау.

Қойылған мақсатқа құбырпісірілетін орнақтың білігін орындаумен қол жеткізіледі, құрамында дисктер түрінде білікке орнатылған секциялар мен олардың арасында орналасқан созылғыш материалдан ендірмені қамтиды, онда созылғыш материалдан ендірме бұлақтың т.бінде орналасқан сақина түрінде орындалған, оның ені 0,25-0,55, ал биіктігі бұлақтың диаметрінен 0,50-0,70. Ендірмені дайындау үшін созылғыш материал ретінде полиуретан алынды.

Бұлақтың диаметрінен 0,55 астам ендірменің ені кезінде жетекті емес қалыпқа келтіретін аспаппен орнақтарда созатын ретінде пайдаланылатын құбыр пісіру орнағының білігінде пісірілетін құбырлы дайындаманың көлденең тұрақтылығы жоғалады (оның майысуы), ал бұлақтың диаметрінен ендірменің ені 0,25 кем болған кезде – пісірілетін құбырлы дайындама мен білік арасындағы байланысттың ауданы жеткілікті қармайтын қабілетті қамтамасыз етпейді, бұл дайындаманың жып беруіне, салдары ретінде, технологиялық режимнің бұзылуына әкеледі.

Бұлақтың диаметрінен 0,70 астам ендірменің ені кезінде созылғыш материалдың (полиуретанның) төмен жылуөткізгіштігінің салдарынан ендірме қызады, бұл оның түр өзгеруі мен бұзылуына әкеледі, ал ендірменің биіктігі 0,50 кем болғанда – сақинаны дайындау еңбек сыйымды операция болып кетеді, және одан басқа, оның беріктілігі жеткіліксіз, бұл да ендірменің қызмет ету мерзімін төмендетеді.

Конструкциялық болаттан орындалған біліктерді және мәлімделетін техникалық шешімдерге сәйкес орындалған біліктерді сынау бойынша салыстырмалы мәліметтер кестеде келтірілген.

Полиуретанды ендірмемен біліктерді аргонды-доғалық пісіру орнағында жіңішке қабырғалы құбырларды өндірген кезде сынады (АДСТ 5 – 55).

Ойлап табудың формуласы

Құрамында дисктер түрінде секция білігіне орнатылған және олардың арасында орналасқан созылмалы материалдан орындалған ендірме бар, жетекті емес қалыпқа келтіретін аспаппен орнақтарда созатын ретінде пайдаланған кезде біліктің қорын жоғарылату және қармайтын қабілетті сақтау мақсатымен созылмалы материалдан тұратын ендірме бұлақтың диаметрінен ені 0,25-0,55 және биіктігі 0,5-0,7 бұлақ түбінде орнатылған сақина түрінде орындалғандығымен ерекшеленетін құбырды пісірілетін орнақтың білігі.

1. Кесте

Білікше	Ағынның диаметрі, мм	Өндірменің ені, мм	Өндірменің биіктігі, мм	Созылушы күш, кг	Қор, ч
1	14,7	-	-	15,0
2	14,7	-	-	25,0	630
3	14,7	5,88	8,62	46,0	1030
4	14,7	2,94	8,82	31,0	830
5	14,7	8,82	8,82	35,0	1030
6	14,7	5,88	6,61	38,0	1030
7	14,7	5,88	11,02	37,0	950

32 сурет – Полиуретанды құрсаумен мөлшерлеуленген білікті мөлшерлеу: 1 – жабынсыз білік; 2 – құрсаумен білік; 3 – құрсау; 4 – құрсаудың бекіту түйіні

4. Еңбек қорғау

1. ҚР еңбек кодексінен көшірме.

Берілген Кодекс еңбек қатынастары мен еңбек қатынастарымен тікелей байланысты басқа қатынастарды; әлеуметтік серіктестік қатынастары мен қауіпсіздік және еңбекті қорғау бойынша қатынастарды реттейді. Кодекс еңбек қатынастарының жақтарының құқықтары мен мүдделерін қорғауға, еңбек саласында құқықтар мен еркіндіктердің минималды кепілдіктерін орнатуға бағытталған.

38-бап. Еңбек шарты қолданылуының басталуы

1. Еңбек шартының қолданылуы оған тараптардың қолы қойылған күннен не шартта белгіленген күннен басталады.

2. Қызметкерді жұмысқа нақты жіберу еңбек шартына тараптардың қолы қойылғаннан кейін ғана жүзеге асырылады.

3. Жұмыс берушінің кінәсінен еңбек шарты болмаған және (немесе) тиісті үлгіде ресімделмеген жағдайда, ол Қазақстан Республикасы заңдарында белгіленген тәртіппен жауаптылықта болады. Бұл жағдайда еңбек қатынастары қызметкер жұмысқа кіріскен күннен бастап туындады деп есептеледі.