- •«Сумен қамтамасыз ету, канализация және жылулық жүйелер негіздері» пәннінің оқу-әдістемелік кешені
- •5В052400 «Технологиялық машиналар мен жабдықтар»
- •Мазмұны
- •1 Глоссарий
- •2 Дәріс сабақтарының тақырыптары және олардың қысқаша мазмұны
- •Өзін -өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •Өзін-өзі тексеру сұрақтары.
- •14. Практикалық сабақтардың атауы және олардың қысқаша мазмұны.
- •2 Тақырып. Тепе-теңдіктің дифференциал теңдеуі. Қысым күші.
- •3 Тақырып. Бернулли теңдеуі.
- •4 Тақырып. Гидродинамикалық ұқсастық. Сұйықтың қозғалыс режимдері.
- •5 Тақырып. Гидравликалық кедергі.
- •6 Тақырып. Құбырөткізгіштердің гидравликалық есебі.
- •7 Тақырып. Құбырдағы сұйықтың қалыптаспаған қозғалысы.
- •8 Тақырып. Тамшылы сұйықтардың ағуы.
- •4 Студенттің өздік жұмысы
- •1 Есеп.
- •2 Есеп.
- •3 Есеп.
- •5 Есеп.
- •7 Есеп.
- •24 Есеп.
- •26 Есеп.
- •27 Есеп.
- •29 Есеп.
- •34 Есеп.
- •35 Есеп.
- •Қосымша
- •1. Кейбір сұйықтардың тығыздығы мен кинематикалық тұтқырлығының орташа мәндері
- •2. Сұйық және қатты денелердің серпімділік модулінің орташа мәні
- •3. Қаныққан су буының қысымы рп
- •4. Эквивалентті бұдырлықтың мәні э
- •5. Жергілікті кедергі коэффициенттерінің мәні
1 Есеп.
Автоклав көлемі 50,0 л сумен толтырылған және саңылаусыз, бітеліп жабылған. Сұйықтың температуралық үлкею коэффициенті Т, оның қатаңдық модулі Е. Сұйықтан температурасы Т шамаға дейін өскен кездегі автоклавтағы қысымның жоғарылауын анықтаңыз. Автоклав көлемінің өзгеруін елемеуге болады.
2 Есеп.
|
Көлбеу жазықтыққа = 100 бұрышпен орналасқан тікбұрышты пластинаның (ахbхс), егер пластина мен жазықтық арасында қалыңдығы май қабаты болса, бірқалыпты сырғанау жылдамдығын w анықтау керек. Майдың температурасы 40 0С, пластина материалының тығыздығы м. |
3 Есеп.
|
Екі поршеннан тұратын жүйе штокпен жалғасқан, және тепе-теңдікте тұр. Пружинаны қысатын күшті анықтау керек. Поршендар арасында және ыдыста 200С температурада сұйық Ж бар. Үлкен және кіші поршендардың диаметрлері D және d бір –біріне сәйкес тең. Ыдыстағы сұйықтың деңгейі Н жоғары Ыдыстағы сұйықтың бос бетінде артықша қысым р0 бар. |
4 есеп.
|
Сұйықпен
толтырылған ыдысқа екі плунжер
қойылған. Плунжерлердің диаметрлері
|
5 Есеп.
|
Поршен
мультипликаторының тепе-тең кезінде
деңгейлерайырмашылығын анықтау керек,
егер поршендиаметрлерінің қатынасы
|
6 есеп.
|
Ені болатын тікбұрышты вертикаль қабырға биіктігі су ағысын ұстап қалады. Қабырғаға әсер ететін толық қысым күшін және құлау моментін анықтау керек. Қысым эпюрін тұрғызу керек. |
7 Есеп.
|
Бассейіннен диаметрі d құбыр бойыншаклапан арқылы су ағады. Салмағы G клапанды көтеруге қажетті күшті анықтаңыз, егер бос (тәуелсіз) беттен клапан центріне дейінгі су бағанасының биіктігі Н. Рычагтың конструктивті өлшемдері а, b, тең. Рычагтың салмағын және үштіректер үйкелісін ескермеуге болады. |
||||
8 есеп. |
|||||
|
Цилиндр пішінді ыдыс жартылайсфералы қақпақпен аяқталады және үстіне дейін тығыздығы болатын сұйықпен толтырылған. Цистерна диаметрі D, цилиндрлік бөлімінің биіктігі Н. Манометр М манометрлік қысымды көрсетеді рм. Жартылайсфераны цилиндрден А – А қимасы бойынша бөліп тұратын вертикаль күшті және цистернаны 1 – 1 қимасы бойынша бөліп тұратын горизонталь күшті анықтау керек. Қақпақтағы ауырлық күшін ескермеуге болады. |
||||
9 есеп. |
|||||
|
Ұзындығы 3l және ені b призмалық ыдыс екі бөлімге бөлінген, және h1 және h2 биіктікке дейін сұйықпен Ж толтырылған, бірқалыпты үдемелі а түрде горизонталь қозғалады. Табу керек: 1) Сұйықтың қосынды қысымын анықтау керек. 2) Осы күш нолге тең болған кездегі үдеуді анықтау керек. |
||||
10 есеп. |
|||||
|
Диаметрі
Берілген айналыста сұйықтың қанша көлемі ыдыста қалып қоятынын анықтаңыз, егер ойық диаметрі d тең болса. |
||||
11 есеп. |
|||||
|
Ашық цилиндрлік ыдыс сұйықпен Ж, 0,5Н биіктікке дейін толтырылған. Ыдыс диаметрі D, сұйықтың температурасы 200С. Анықтау керек: 1) Ыдыс шеттеріне дейін көтерілетін ыдыстың айналыс санын; 2) Сұйықтың бастапқы көлемінің жартысы ғана қалатын ыдыстың айналыс санын.
|
||||
12 есеп. |
|||||
|
Поршен штогын бір орнында ұстауға жұмсалған күштің шамасы мен бағытын анықтау керек. Поршеннің оң жағында ауа, ал сол жағында резервуар бар. Құбырдың ашық жағы – сұйыққа батырылған. Пружиналы манометр көрсеткіші – . |
||||
13 есеп. |
|||||
|
Резервуардан
атмосфераға диаметрі
|
||||
14 есеп.
Шығыны
бар сұйықты
беретін құбырөткізгіш диаметрін анықтау
керек. Ламинарлы
режим. Сұйық
температурасы
.
15 есеп.
Критикалық орташа жылдамдықты анықтау керек. Бұл кездегі диаметрі құбырөткізгіштен өтетін сұйық қозғалысы ламинарлыдан турбуленттіге өтеді. Сұйық температурасы .
16 есеп.
Диаметрі
горизонталь құбырөткізгіш бойынша
сұйықтың ламинарлы қозғалысы кезіндегі
шығын
тең,
ұзындығы
бөліміндегі пьезометрлік биіктіктің
құлауы (түсуі)
құрайды. Сорылатын сұйықтың кинематикалық
және динамикалық тұтқырлық
коэффициенттерінанықтау керек.
17 есеп.
Диаметрі d және ұзындығы берілген құбырөткізгіш бойынша қысым р әсерінен сұйық Ж беріледі.Сұйық температурасы 20 0С.Құбырөткізгіш бойынша ағу режимін анықтау керек.
Нұсқау. Re санының мәнін және Пуазейл заңын қолданып шығарылады.
18 есеп.
10 0С температурадағы сұйықтың Ж, ұзындығы l құбырөткізгіш бойынша ағу режимін анықтау керек. Ол қысым төмендегенде р шығынды Vc, м3/с қамтамасыз ету керек.
Нұсқау. Re санының мәнін және Пуазейл заңын қолданып шығарылады, ондағы d ескермеуге болады және осы режимдағы қысымның төмендеуін анықтау керек, оны берілген төмендеумен салыстыру керек.
19 есеп. |
|
|
Диаметрі d және ұзындығы l құбырөткізгіш бойынша сұйық Ж қозғалады. Ламинарлық режимнен турбулентткке ауысқандағы тегеуріні неге тең? Тегеуріннің жергілікті кедергілерін ескермеуге болады. Сұйықтың температурасы . Нұсқау. Ламинарлық режимдегі үйкеліс шығынының формуласын пайдалан (Пуазейл формуласы).
|
20 есеп. |
|
|
Температурасы Т сұйық Ж материалдан М жасалған құбырөткізгіш арқылы резервуардан тұрақты деңгейде атмосфераға шығарылып отырады. Құбырөткізгіштің диаметрі d, құбырөткізгіштің көлбеу және көлденең бөлігінің ұзындығы бірдей l. |
Горизонталь бөлімнің деңгейі h1. Көлбеу бөлімнің биіктігі h2. Кранның гидравликалық кедергі коэффициенті тең.
Құбырөткізгіш бойынша ағатын сұйық шығынын және ағыс және пьезометрлік сызықтарды тұрғызу керек.
21 есеп. |
|
|
Резервуардан атмосфераға сұйық Ж тегеурінмен диаметрі , ұзындығы құбыр бойынша ағады.
Құбырдың
аяқ жағына кедергі коэффициенті
|
22 есеп. |
||
|
Құбырөткізгіштің
кенеттен үлкеюі кезінде, құбырдың
үлкен диаметріндегі сұйық жылдамдығы
тең. Құбыр диаметрлерінің қатынасы
|
|
23 есеп. Екі резервуарды қосатын құбыр бойымен пьезометрлік сызықты тұрғызу керек және су шығынын анықтау керек. |
||
|
Резервуардағы
сұйық деңгейлері
және
,
құбыр бөлімдерінің диаметрі
Есептеген кезде жергілікті кедергінің тегеурін шығынын анықтау керек. Үйкеліске кеткен тегеурін шығынын ескермеуге болады.
|
|
