2 Аэротүсіріске тапсырманы есептеу

2.1 Аэротүсіріске тапсырманы есептеуді орындау.

Курстық жұмыста мыналарды есептеу қажет:

• аэротүсіріс учаскесінің орта жазықтықтың биіктік белгісі А_орт және осы жазықтықтан жер бедерінің максималды ауытқуы h_max;

• суретке түсіру абсолюттік биіктігі H_абс және орта жазықтықтың суретке түсіру биіктігі H_орт. ;

• бойлық P_x және көлденең Р_у қайта беттесулері (%);

• аэросурет масштабындағы суретке түсіру базистері в_x , в_у және жергілікті жердегі суретке түсіру базистері B_x пен В_у ;

• бағытжолында (n) және түсірілетін учаскесінде суреттердің саны;

• учаскедегі бағытжолдар саны N;

• бір суретке түсірілетін территорияның ауданы S;

• экспозицияның максималды шекті уақыты r;

• экспозициялардың арасындағы уақыт аралығы t.

2.2 Т жобалау үшін бастапқы берілгендер

1:m масштабтағы топографиялық картаның бір бетінде бейнеленген ауданына аэротүсіріске тапсырманы есептеуін жүргізу.

Шартты белгілер:

l: m – аэротүсірістің масштабы;

f_k – фокустық ара қашықтық;

V – ұшқыштың түсіру жылдамдығы;

1-кесте – Аэросуретті геометриялық талдау үшін бастапқы берілгендер

Вариант №	Сурет масштабы, 1:mс	Карта масштабы, 1:mк	fk, мм	V, км/ч
1	1: 25 000	1: 100 000	200	300
2	1: 12 000	1: 50 000	200	350
3	1: 8 000	1: 25 000	100	370
4	1: 25 000	1: 100 000	200	400
5	1: 12 000	1: 50 000	200	450
6	1: 8 000	1: 25 000	100	200
7	1: 25 000	1: 100 000	200	370
8	1: 12 000	1: 50 000	200	300
9	1: 8 000	1: 25 000	70	350
10	1: 25 000	1: 100 000	230	450
11	1: 25 000	1: 100 000	350	300
12	1: 12 000	1: 50 000	200	360
13	1: 8 000	1: 25 000	70	320
14	1: 25 000	1: 100 000	350	400

3 Жұмысты орындау тәртібі

Жер учаскесіне физика-географиялық сипаттама

Жер учаскесіне номенклатурасы У-34-37-В (снов) 1: 50 000 масштабтағы карта бар.

Жер бедері

Учаскенің жер бедері негізінен жазық болып келеді. Ал батысы таулы. Онда Зеленая, Лысая таулары бар.

Жер учаскесінің ең биік нүктесі картаның солтүстік-шығысында орналасқан нүкте – 293,4 м. Зеленая тауы. Ең төменгі нүктесі картаның оңтүстік-шығысында орналасқан нүкте – 107,8 м. Соть өзенінің оңтүстік- шығыс жағалауы.

Гидрография

Учаскенің батысынан оңтүстік-шығысына қарай Соть өзені ағып жатыр. Ені 285 м, тереңдігі 4,8 м, П- грунт сипаты - құмды. Ағу жылдамдығы батыстан оңтүстік-шығысқа қарай - 0,1 м/с. Соть өзенінің солтүстігінде Щучье, Камышевое көлдері бар.

Соть өзенінің солтүстік жағы салалары: Тихая, Нера, Трусовка және Соленая өзендері. Өзендердің жағасы өтімді саздар, саз тереңдіктері – 0,8 м; 0,5 м; 0,3м.

Соть өзенінің оңтүстігіндегі салалары: Андога, Голубая және тағы да басқа. Ені 50 м, тереңдігі 1,4 м, П- грунты сипаты- құмды.

Соть өзенінің шығысында және солтуүстік- шығысында- Ясное, Вольное көлдері орналасқан.

Өсімдік жамылғысы

Учаскенің солтүстік- шығысы мен оңтүстік- батысы орманды болып келеді. Шығысындағы орман аралас – қайың мен қылқанжапырақтылар. Ағаштардың орташа биіктігі – 20 м, діңгектерінің орташа жуандығы -0,25 м, ағаштардың бір- бірінен қашықтығы -5 м.

Солтүстік-шығысындағы орман – емен орманы. Ағаштардың орташа биіктігі – 15 м, діңгектердің орташа жуандығы – 0,20 м, ағаштардың бір- бірінен қашықтығы- 4 м.

Оңтүстігі мен оңтүстік-шығысының орманы да аралас қайың мен қылқанжапырақтылар. Ағаштардың орташа биіктігі – 15,16 м, діңгектерінің орташа жуандығы – 0,30; 0,25м, ағаштардың бір- бірінен орташа қашықтығы –4 м.

Жол торабы

Елді- мекендер арасында грунтты және дала жолдары бар.

Шоссе бағыттары: Лукино, Заречье, Комитино елді- мекендері арқылы өтеді.

Елді- мекендер

Учаскенің солтүстігінде - Лукино, Щербаково, Натальнко, Куноково, Ясное, Горки, Борисово, Заречье, Дворики елді- мекендері.

Ал учаскенің оңтүстігінде – Ивановка, Демидово, Быкова, Окунево, Дубровка, Новоселки, Дубасово, Волково, Михалино елді- мекендері.

Осы елді- мекендердің тұрғындарының орташа саны 200-500 адам.

Топографа-геодезиялық зерттелуі

Берілген жер учаскеде 9 триангуляция пунктері орналасқан. Олар:

• 211,4 Долгая тауы;

• 217,5;

• 259,4 Зеленая тауы;

• 167,7;

• 164,7;

• 194,9;

• 233,5;

• 212,8 Михалинская тауы;

• 198,4.

Әр бір геодезиялық пункт 5,4 км² ауданды камтиды.

3.1 Аэротүсіріс учаскесінің орта жазықтықтың биіктік белгісін А_орт анықтау

Топографиялық карта бойынша жер бетіндегі ең биік (А_max) және ең төмен (А_min) орналасқан нүктелердің биіктік белгілерін (1-сурет) анықтайды. Содан соң түсіру учаскесінің орта жазықтықтың биіктік белгісін мына формула арқылы есептейді:

м (1)

h_max

А_орт A_max

А_min

Деңгейлік беті

(Балттық теңізі)

1- сурет - Жер бедерінің максималды ауытқуын анықтау

Учаскедегі жер бедерінің орта жазықтықтан максималды ауытқуын h_max төмендегі формула бойынша анықтайды:

H_max = A_max – А_орт =293,4-107,8=185,6м (2)

3.2 Суретке түсіру биіктіктерін Н_орт және Н_абс есептеу

Учаскедегі орта жазықтықтың суретке түсіру биіктігі H_орт. (2-сурет) формула бойынша анықталады:

Н_орт = f_{к *} m_С =200мм*12000=2400м (3)

мұңдағы f _к - аэрофототүсіру камераның фокустық қашықтығы;

1: m_с – аэротүсіру масштабы.

S- суретке түсіру нүктесі

f _к

аэросурет

H_орт H_абс (позитив)

Балттық теңізінің деңгейі

2 - сурет Суретке түсіру биіктігін анықтау

Теңізінің деңгейі суретке түсіру биіктігін Набс мына формула бойынша есептеледі:

Н_абс=Н_орт + А_орт =2400+200,6=2600,6м (4)

3.3 Аэросуреттердің қайта беттесулерін анықтау

Суреттердің бойлық Р_x және көлденең Р_y қайта беттесулерін (3-сурет) процентпен төмендегі формулалар арқылы есептейді:

Р_x =62+50 h_max/Н_орт =62+50*185,6/2400=65,9% (5)

Р_у= 32+50 h_max/Н_орт,=32+50*185,6/2400=35,9%

мұңдағы Р_x – бойлық қайта беттесуі, %;

Р_у – көлденең қайта беттесуі, %;

h_max - жер бедерінің орта жазықтықтан максималды ауытқуы;

Н_орт – суретке түсіру биіктігі.

Р_у

Рх

3-сурет – Аэросуреттердің қайта беттесулері

3.4 Аэросуреттің масштабындағы суретке түсіру базистерін в_x , в_у және жергілікті жердегі суретке түсіру базистерін B_x пен В_у (4-сурет) есептеу.

S₁ В S₂

4-сурет

Бағытжолдың бойымен орналасқан суретке түсіру орталықтары арасындағы қашықтықты В_Х деп, ал бағытжолдары арасындағы қашықтықты В_у деп белгілейді.

Аэросурет масштабындағы суретке түсіру базистерінің есептеулерін мына формулалар бойынша жүргізеді:

(6)

мұңдағы l - аэросурет қабырғасының ұзындығы, 180 мм-ге тең;

в_х

5-сурет - Аэросурет масштабындағы суретке түсіру базисі

Жергілікті жердегі суретке түсіру базистерінің шамаларын формулалар бойынша есептейді:

Вх=в_х*m_С,=61,4*12000=736800мм=736,8м (7)

Ву=в_у*m_С,=115,4*12000=1384800мм=1384,8м

мұңдағы m_С - аэросурет масштабының бөлімі;

в_х - аэросурет масштабындағы суретке түсірудің бойлық базисі (5-сурет);

в_у - аэросурет масштабындағы суретке түсірудің көлденең базисі.

3.5 Аэротүсіріс бағатжолының жергілікті жердегі L_M және масштабы 1:m_K топографиялық картадағы L_K ені:

жергілікті жердегі L_M= _y*m_c =18/*12000=216000мм=2160м (8)

картадағы L_К= ( _y*m_c)/m_k =18*12000/50000=43,2мм

3.6 Учаскедегі бағытжолдардың саны:

(9)

мұңдағы L_у – меридиан бойынша учаскенің ұзындығы.

3.7 Бағытжолдағы суреттер саны:

, (10)

мұңдағы L_x – параллель бойынша учаскенің ұзындығы.

3.8 Аэротүсіріс учаскесіндегі суреттер саны:

К=N*n =144*24=336 (11)

3.9 Бір суретке түсірілетін территорияның ауданы:

_С =(0,18) ²*(12000)²=0,0324*144000000=4665600м² (12)

3.10 Экспозицияның максималды шекті уақыты:

(13)

мұңдағы δ - төзу уақытындағы майлау шамасы (δ =0,02 мм);

V – ұшқыш сапарының жылдамдығы.

3.11 Экспозициялар арасындағы уақыт аралығы:

(14)

Аэротүсірістің негізгі параметрлерін есептегеннен кейін калькаға барлық бағытжолдардың орналасуы, бірінші бағытжолындағы суреттердің орналасуы, олардың бас нүктелері, геодезиялық пункттер көрсетіледі.