1.6. Іш жарықгарының (сыртқы жарықгардың) асқыныстары.

1. Жарықтың қысылуы (ущемление) өте қатерлі, жедел операцияны қолдануды қажет ететін жағдай. Жарық қабына енетін мүшелер жарық қақпасында, қапшық мойнында, кейде жарық қапшытының тыртықтанған бөлшегінде қысылады.

Қысылым қөбінесе орта жастағы және қартайғандарда қездеседі. Аумағы кішкене, жарық қапшығының мойны тар және тыртықтанған жарықтар жиі қысылады. Ущемлениенің пайда болуы жарықтың қанша уақыттан орын алуымен байланыссыз. Ущемление жарықтың алғашқы кезеңінде де байқалуы мүмкін. Ущемлениеге іштің барлық мүшелері ұшырауы мүмкін, бірақта көбінесе ащы ішек және шарбы майы ұшырайды. Пайда болу механизміне байланысты ущемлениенің келесі түрлерін бөледі:

Эластикалы қысылу - жөтелдің, ауыр жүк көтерудің, күшенудің салдарынан іштегі қысымның жоғарылануынан жарық қақпасы созылып, ол арқылы жарық қабына әдеттегіден көп іш мүшелері шығып, олар сырттан қысылады.

Нәжісті қысылу) - көбінесе қартайған ауруларда байқалады. Жарық қапшығына енген ішектін жоғарғы (приводящая петля) бөлшегінде нәжістің көп жиналуы салдарынан ішектің төменгі (отводящая петля) бөлшегі қысылады.

Бұдан әрі жарық қақпасының жарыққа енген мүшені қысуы кұшейіп каловое ущемлениеге эластическое ущемление қосылып (смешанное) аралас ущемлениеге айналады.

Кысылған мүшеде қан және лимфа айналысы нашарлайды. Венозды застой салдарынан ішек қабырғаларына, ішіне, жарық қапшығы ішіне транссудация дамиды (грыжевая вода).

Ішек көгереді, ішек шіруі оның клегейлі қабығынан басталады. Ең ауыр өзгеріс странгуляциялы борозда тұсында байқалады. Уақыт өте келе қысылған ішектің гангренасы басталып, ішекке көкшіл-қара түсті көптеген субсерозды қан құйылуы байқалады.

Ішек босансыған, оның қозғалысы жоқ, ішек брыжейкасының тамыры соғуы тоқтаған, жарық суы қойыртпақтанған, оған қан араласқан, иісі сасық, ішек шіріп тесілсе каловый перитонит және флегмона басталады. Ішек түйілуі (странгуляциялы) клиникасы анық - іштің қатты тұрақты ауыруына толғақша (схваткообразная) ауыруы қосылады, жел және дәрет шығуы тоқтайды, құсық. Одан әрі жарық бетінің терісі қызарады (флегмона).

Бұл аталған сыртқы ущемлениеден, өзгеше жарықтың ішкі (терең) тесігінде басталуы мүмкін. Сондықтан жарықтың сыртқы ісігі байқалмаса сыртқы тесікке қоса ішкі тесікті саусақпен тексеру қажет. Жарықтың ішқі ущемлениесінде шап каналына енгізілген саусақпен кішкене, қатты ауырғыш төмпешік терең тесікте анықталынады.

Түйілген, қысылған жарық тек жедел операциямен емделеді. Қысу кольцосын тілуден бұрын жарық қапшығын ашып, қысылған мұшенің ішке еніп кетуіне жол берілмейді. Операцияны орындаудың қелесі кезеңдері бар:

I - Жұмсақ ткандерді апоневрозге дейін тіліп, жарық қапшығын ашады,

II - Жарық қапшығын жарып, жарық суын құрғатады. Қысылған мүшені ішке енгізбей ұстайды.

III - Қысатын жарық каналының терең тесігін, зор мұқиатпен оған жабысқан ішекті кесіп алмай тілу.

ІҮ - Қысылған мүшенің жағдайын анықтау. Бұл өте жауапты кезең. Ішектің тірілігін оның қан айналысы негізінде, ішектің түсінің түзелуі, странгуляция бороздасының жоғалуы, субсерозды гематомалар жоқтығы, ішек қозғалысы (перистальтика) жақсаруы анықталады.

Ү - Өлі ішектің резекциясы. Өзгерген серозаның шетінен жоғарғы бағытта (приводящяя петля) 30-40 см. және төменде (отводящяя петля) - 10 см. қашықтықта орындалынады.

Жылжымалы жарықта қысылған, ішпердемен жабылмаған мүшелердің жағдайы анықталынып, соқыршек некрозы анықталынса правостороняя гемиколэктомия жасалып, еюно трансверзостомия орындалады. Қуық некрозінде оның резекциясы және эпицистостома орындалады.

ҮІ- Жарық каналымен қақпа-сының пластикасы. Қысылған жарық флегмона-сында операцияны орталық лапаротомиядан бастайды. Некрозденген ішектің резекциясынан соң флегмонаның хирургиялық обработкасы орындалып, жарық қаналы пластикасы жасалынбайды. Комплексті емдеу тәсілдеріне жалпы және жеке антибактериалды терапия кіреді. Прогноз(нәтижесі) - ішектің қысылу уақытымен байланысты. Алғашқы 6 сағатта өлім 1,1%, 6-24 сағат-та - 2,1%, 24 сағаттан кейін - 8,2% жетеді.

Суреттер 1.6. а – Жарықтың эластикалық қысылуы б - Жарықтың нөжесті қысылуы

Ішек резекциясынан соңғы өлім - 16%, ал жарық флегмонасынан соң -24% жетеді.

Қысылған жарықты аурудың өзі немесе басқа адамның күшпен ішке енгізудің асқыныстары: жарық қапшығы және оның ішіндегі мүше іштің бетіне жабысқан болса күшпен енгізілген жарық қапшығы немесе оның ішіндегі мүше жыртылуы, жалған орнына түсіруі мүмкін.

Сурет N 1.7. Жарықтың ретроградты қысылуы

Сурет 1.8. Өңеш тесігінің жарығының түрлері а) скользящие (аксиальные) жарықтар 1. Кардиофундалды 2. Карынның толык (тотальная желудочная) 3. Қысқа өңеш б/ өңешпен қатар жарықтар (параэзофагеалды): 4. Фундалды 5. Антральды

Жарық науқастары туралы арнайы әдебиеттер:

1. Воскресенский Н.В., Горелик С.Л. - Хирургия грыж брюшной стенки. М., Медицина, 1965

2. Крамаренко Ю.Ю - Внутренние брюшные грыжи и кишечная непроходимость. М., медгиз, 1956.

3. крымов А.П. - Брюшные грыжи М., 1950

4. Кукуджанов Н.И.- Паховые грыжи. М., 1969.

5. Лобачев С.В., Виноградов О.И. -Ущемленные грыжи и их лечение. М., 1958.

6. Тихов П.И.-Брюшные грыжи. Томск, 1914.

7. Тоскин К.Д., Жебровский .В.В. - Грыжи брюшной полости. М., Медицина, 1990.

8. Искендерли В.А. - Хирургическое лечение бедренных грыж, 1966.

9. Иоффе И.Л. - Оперативное лечение паховых грыж. М., Медицина, 1968

II- тарау. АСҚАЗАН ЖӘНЕ УЛТАБАР ІШЕГІНІҢ АУРУЛАРЫ