9.9. Өкпе кан тамырларының тромбэмболиясы

(Тромбэмболия легочной артерии—ТЭЛА )

Бұл өте ауыр және қауіпті науқас, әртүрлі операциядан соң 0,3—3,3%—ке дейін, ал аутопсия жасалған өлгендердің арасында 0,4% кездеседі. Өте ауыр жарақаттан соң және қартайған адамдарға операция жасағанда жиі пайда болуы мүмкін. Науқас көбінесе қысқы айларда байқалады. Оған себеп витаминдер жетіспеуі және қыста адамдардың аз қозғалуы болады.

Өкпе тромбэмболиясының 85—95% нижная полая вена системасының тромбозымен байланысты (аяқ,жамбас қан тамырлары аурулары). Әсіресе осындай ауруы бар адамдарға операция жасалғаннан пайда болуы мүмкін.

Өкпе тромбэмболиясының келесі түрлерін бөледі:

1. Өкпенің ең жіңішке қан тамырларының тромбэмболиясы. Одан адам өлмейді.

2. Өкпенің бөлімшек не бөлшек сегменттік қан тамырларының тромбэмболиясы. Науқастың 6% дейіңгісін өлімте соғады.

3. Өкпенің басты артериялық қан тамыры тромбэмболиясы 60—75%—ке дейін өлімге соғады.

Созылған уакытына карай науқастың 4 түрін бөледі.

1. Өте жедел (молниеносная) 10—15 минут шамасында жүрек тоқтап, науқасты өлімге соғады.

2. Аз—қысқа уақытта (острая) алғашқы бір—екі кұн ішінде өлімге соғатын түрі

3. Аздап, мысқылдап басталып едәуір уақытқа созылатын түрі (подострая)

4. Созылмалы түрі (хроническая) көпке созылады, және оның қашан басталғаны анық емес, жалпы өкпе мен жүрек науқастарына ұқсас.

Клиникалық ағымына қарай науқастың келесі 3 түрін бөледі:

а)Дене қан тамырларының тромбозы көрінісінен басталатын түрі (41%)

б) Қан тамырлары тромбозының көріністері өкпе тромбэмболиясынан соң анықталынатын тұрі "поздняя нога"— аяқтың ауыруы кеш байқалады — 43%

в) Аяқ қан тамырлары өкпе тромбэмболиясына себеп бола тұра өзі анық көрінбейтін түрі "молчащая нога" — үнсіз аяқ — 16%.

Өкпенің тромбэмболиясының белгілері мен көріністері тромбозға ұшыраған қан тамырларының түріне,орнына байланысты. Өкпенің тромбэмболиясы әйелдерде және қартаң адамдарда жиі кездеседі.

Ауру тыныс алудың бұзылуынан, кеудеде қатты шаншудан, бет пішіні бұзылып көгеруінен, жөтелден, қан аралас қақырық шығуынан басталады.

Өкпе тромбэмболиясы белгілерін келесі синдромдарға бөлген жөн:

1. Өкпе мен кеуденің көқ етімен байланысты синдромдар (легочно -плевралъный синдром)— ентігу, дене көгеруі, кеуде шаншуы, (одышка, цианоз, боль, кашель).

2. Жүрекке байланысты - Кардиалъный синдром. Төстің астының шаншуы, тамыр соғуының жиіленіп нашарлануы, кан қысымы төмендеуі, еетің шатасуы (боль за грудиной, тахикардия, гипотония, коллапс).

3. Миға байланысты (церебральный) синдром. Естен тану, аяқ—қол қозғалмау, сезімін жоғалту, дене тырысуы (потеря сознания,гемиплегия, судороги).

4. Бүйрекке байланыстры синдром — почечный синдром — олигурия, анурия—зэр азаяды, не толық жоғалады.

5. Ішке байланысты — Абдоминальный синдром — бауырда қан айналысы нашарлауына байланысты ол ісініл, сыртқы глиссон қапшығының созылуыана байланысты іш қатты ауырады, қан қысымы жоғарылайды.

Кеудені рентгенмен тексергенде өкпенің тамырында қанның ұйығаны көрінеді, диафрагма жоғары көтеріліп оның қозғалысы нашарлайды. ЭКГ—де жүректің оң бөлшегінің жумысының нашарланғандығы анықталады.

Диагнозды анықтау үшін рентгенпульмонография, перфузиялы сканография, ангиопулъмонография пайдаланылады.

Өкпе тромбэмболиясын емдеу:

1. Қан ұюына қарсы және қайталанып тромб пайда болуына қарсы антикоагулянтты терапия, және өкпенің қан тамырларымен бронхиолдарының тарылуына — спазымасьгна қарсыжүргізіледі., Бұл үшін алдымен 30—35 мың ЕД (сөткесіне) гепарин қолданылады. 12—14 күннен соң гепариннің орнына непрямые антикоагулянттары жүмсалынады. Гепаринге қоса реополиглюкин пайдаланылады.

2. Тромбты еріту үшін фибринолизин, аспергиллин, стрептаза, урокиназа пайдаланылады.

Хирургиялық тәсілмен емдеудің түрлері:

а) Прямая эмболэктомия — тромб не эмболды операциямен aлy;

б) перфузиялы окклюзия — тромбамен жабылған қан тамырына дөрі жіберіп, тромбты еріту

в) тромбамен жабылған кан тамырын байлау

Тромбэмболияның алдын алу үшін операцияға даярлауда, операция үстінде және одан соңғы 3 күн бойьгнда профилактикалық қимылдар жүргізілуі қажет:

1. Дәрісіз тәсілдер — кинезотерапия — аяқтың еттерін қозғау, қолмен не арнайы аяқ— киіммен қысу, ауруды операциядан соң ерте аяғына түрғызу. Бұның бәрі қан айналысын жақсарту үшін қажет .

2. Тромбозды болдырмау үшін мъна шаралар орындалады :

а) қанның үюын бәсеңдендіру

б) қанның фибринолитикалы (тромбты ерітетін) күшін көтеру

в) қанның адгезивті—агрегациялық (қоюланып,үюын) процесін азайту .

Осы шарттарды орындау ұшін гепарин (прямой антикоагулянт), непрямые антикоагулянттар -фенилин; синкумар, реополиглюкин, гемодез, неокомпенсан, никотиновая кислота, аспирин, курантил, трентал; анутран, эуфилин пайдаланылады.

Х-ТАРАУ. КАН ТАМЫРЛАРЫНЬЩ АУРУЛАРЫ.