8.2. Сүт безінің қабынуы –Мастит. Mastitis.

Сүт безі 16-20 жеке сүт тамырлары бар бөлшектерден кұралады. Сүт тамырлары (выводные протоки - ductus lactifer) еміздікте ашылады. Еміздіктің айналасының терісі өте сезімтал, жұқа, (пигменттелген areola mammae аталады. Сүт бездері lig. suspensoria mammae көмегімен кеуде етінің фасциясына жабысқан. Бездер қанды a. thoracica intema және a. thoracica langa, a. intercostales-тен алады. Бездің лимфа тамырлары қолтық астының лимфабездерімен байланысты.

Мастит - көбінесе жас босанған және бала емізетін әйелдерде кездеседі. Кейде мастит жас нәрестелерде, жас өспірім үлдар мен қыздарда олардың жыныс белгілері даму қезеңінде байкалады. Бүлар арнайы емді қажет етпейді. Өте сирек мастит бойдақ және бала емізбейтін әйеддерде де байқалады.

Босанганнан соң лактациялы маститтің асептикалы (застойный) және септикалы (инфекционный) түрлерін бөледі.

Застойный мастит нәрестенің нашар емуінен емшекте сүт қалуымен байланысты. Емшектер ісінеді, терісі созылады, тері астының қан тамырлары қеңиді, емшек ауырады. Сұт тамырларында және емшек бөлшектерінде сұт жиналуы инфекцияның жайылып мастит басталуына қолайлы жағдай туғызады.

Маститтегі қабыну процессінің - серозалы, іріңді және гангренозды түрлерін бөледі.

Әлбетте, мастит босанғаннан кейінгі 5-6 жұмада басталады. Бірінші рет босанғандарда 65%, екінші рет босанғандарда 29%, бірнеше рет босанғандарда 6% шамасында кездеседі. Бұрынғы уақытта барлық жас босанған әйелдердің 13% маститпен ауыратын. Қазір санитарлы-гитиеналық жағдай жақсара қеле 0,5-2% байқалады.

Инфекция емшекке еміздіктің жарақаты (трещина, ссадина) арқылы дариды, немесе лимфагенді жолмен енеді. Кейде бала емізбейтін әйелдерде және қыздарда инфекция басқа денеде орналасқан іріңді процесстен (лимфа немесе гематогенді жолмен) фурункулден, экземадан, қотырдан жайылады. Мастит емшекті дұрыс саумағандықтан (неправильное сцеживание), молокоотсоссыз - қолмен сауу, қолдың тазалығын сақтамау т.б.

Екі қабат әйелдердің маститі сұт бездерін дұрыс кутуімен де байланысты басталады. Бездер лифчикпен көтерілмей салбыратылып үсталынса, жуылып тазартылмаса. Маститтің алдын алу үшін екі қабат әйелдер өзінің емшектерін нәрестеге емгізуге даярлауы қажет. Кұн сайын емшектерді салқын сумен жуу, одеколонмен сүрту, таза ауада ашып ұстау, ультрафиолет сәулесімен қыздыру қажет. Егер емшек еміздіктері қысқа (втянутые) болса оларды созу орындалынады. Емшекте пайда болатын гнойниктердің орналасуына қарай - ареолярлы, тері астының, без ішінде, бездің артында (ареолярные, подкожные, интрамамморные, ретромам-марные) тұрлерін бөледі.

Маститтің клиникасы – анық, алдымен емшекте сүт жиналуының салдарынан емшек ісінеді, ауырады, тері астының қан тамырлары кеңейеді. Тері созылады. Егер емшек жедел түрде сүттен босатылмаса инфекцияға қолайлы жағдай туып, емшек іріңдеп мастит басталады. Дене қызуы 39-40 көтеріледі, емшек одан әрі ауырады, ісінеді, қатайады, қызарады. Гнойник саязда (тері астында) орналасса флюктуация байқалады. Қолтық астының лимфа бездері ісінеді, ауырады (лимфаденит), теріде қызыл жолдар (лимфангоит) байқалады. Егер мұндай абсцесс операциямен емделмесе гнойник өз бетімен жарылып, ірің ағады. Бұдан кейін аурудың жалпы жағдаиы түзеледі. Бірақта науқас толық жазылмайды. Жаңа гнойниктер ашылады.

Іріңді маститті көбінесе стафилококк, стрептококк, кишечная палочкелер шақырады.

Сурет 8.1 Мастит науқасында гной-никтердің орналасатын орындары: 1. Субареольное – субареолярлы (еміздік айналасындағы) 2. Интраммарное – интраммарлы (емшек бездерінде) 3. Ретроммарное – ретроммарлы (емшек безі астында)

Диагноз қиын емес. Ол қабынудың жалпы және жеке көріністері, СОЭ шапшаңдануы, лейкоцитоз, лейкоциттер құрамының солға ауысу негізінде анықталынады.

Диагнозды ажырату қажеттілігі емшеқ емізбейтін әйелдердің емшегі ісінгенде қажет. Кейде емшек туберкулезін, актиномикозін айыру қажеттігі туады.

Бұл науқастар жедел басталмайды, басқа мүшелердің (өкленің, лимфа бездерінің) туберкулезі анықталынады. Іріңнен туберкулез микобакте-риясы, грибок (актиномицеттер) табылады.

Маститті емдеу :

Консервативті емдеу - жаңа туған нәрестелер және жас өспірімдер маститінде, застойлы маститге (бюст- галтер киу, суды аз ішу (сухоедание), антибиотиктер, сульфаниламидтер) қолданылады.

Іріңдеген маститте -іріңдікті радикалды тілікпен ашып, ірінді шығару. Одан әрі жараны хирургияның белгілі жалпы және жеке тәсілдерімен емдеу.

Ретромаммарлы маститте тілік емшек астымен (по Банденгейеру) жүргізі-леді. Ірің тазартылып жара дренаждалынады .

Науқас 27. 23 жасты босанған әйел. Шағымдары: сүт безінің ірің ағатын, ұзақ уақыт жазылмайтын ауырғыш жарасы, дене қызуының көтерілуі және жүмыс қабілетінің нашарлануы.

Нәресте емшекті нашар емуіне байланысты оң емшек ісініп ауыра бастаған, дене қызуы қөтерілген. Ісікті екі жұма бойы компресспен емдегеннен соң іріңдік жарылып одан көп мөлшерде ірің аққан. Бір айдан соң свищ бітеліп, емшек ісігі басылған. Біраз уақыт өткеннен соң - емшек терісі қызарды. Поликлиникада блокада, одан соң емханада іріңдік 3 жерден тілініп жара жуылып, тазартылып, тампонданып емделғен. 14 күннен соң жаралар іріңнен тазарып, грануляциямен толған. Науқас ұйіне шығарылған. Бірақта бір жұма өткеннен оң емшек қайта ісініп, ауырып, дене қызуы 39-40 дейін көтеріліп науқас емханаға қайта түскен.

Сурет 8.2 Маститті операциямен емдеу: Интраммарлы гнойникті ашу 2. Ретромаммарлы гнойникті ашу.
Сурет 8.3 Оң емшсктің ірінді маститінің сыртқы көрінісі

Оң емшек ісінген, оның терісі қызарған, қызған, жылтыраған. Радиалды бағытта 3 операциядан соңғы тыртықтар бар. Ол тыртықтырдан ірің шығады. Емшек ісінген оның қозғалғыштығы нашарланған, ауырғыш. Қолтық бездері ісінген, ауырғыш. НВ-67%, РОЭ-29мм., Лейкоцитоз 14000. Диагноз - Емшектің (сүт безінің) іріңдеп кабы.

ІХ-ТАРАУ. ӨКПЕНІҢ ЖӘНЕ КЕУДЕ КӨК ЕТІНІҢ ҚАБЫНУ АУРУЛАРЫ.