7.3 Қалқанша безді тексеру тәсілдері:

1. Физикальдық теқсерістер:

а) Көру (осмотр) - мен қалқанша безінің жағдайы бұзылғандарға тәнкөріністер- науқастың мінезшің бұзылуы, көз симптомдары, саусақтар дірілдегіштенуі; бездің төс сүйегі артында өсуінде -мойын, кеуде көк тамырларының созылғандығы анықталынады.

б) Безді сипау (пальпация)

Осмотр және пальпация арқылы қалқан безінің үлкейуінің дәрежесі (степень) анықталынады:

О- степень - бездің мөлшері бүзылмаған

I - степень - Без жұтынғанда ғана анықталады (көзбен көрінбейді, қолмен ситталады)

II - степень - Без жұтынғанда анық көрінеді, Мойын өзгермеген.

III- степень - Мойын түсі өзгерген (жуан мойын)

ІҮ - степень - мойын формасы ауыр өзгерген

Ү - степень - Без ауыр өскен, мойын ауыр "ісінген", өңеш, кеңірдек қысылған -жұтынуы, тыныс алу бүзылған.

2. Лабораторлы және аспапты тексерістер:

а) Негізгі обменді тексеру ,

б) Иодтың қалқан безімен сіңірілуі

Қалыпта 131 - иодтың 2 сағатта - 5-10%, 24 сағатта - 20-30% сініріледі. Гипертиреозде сіңіру көбейеді, гипотериозде - азаяды.

в) Үйқы безінің сканированием - 131 иодтың безде орналасқан көлемін, аумағын анықтау (аденома, киста, ісік)

г) Қалқан безінің гормондарын анықтау (сывородкеде тироксинді) норма 64-128 н/моль/л/; трийодтиронинді (норма 0,9-216 н/моль/л).

д) Рентгенді тексеріс - бездің кальцификацияланған бөлшектерін эхография көрсетеді. е) Улътрадыбыстық эхография (УЗИ) ж) биопсия

з) ларингоскопия (паралич голосовых связок) и) лимфография

к) Ангиография - (подключичная немесе наружная сонная артерияға контрасты зат жіберіліп орындалады)

Науқас 29. 37 жасар әйел клиникаға келесі шағымдармен түскен. Мойынның аддынғы бетінің ісініп жуандауы. Тағам жүтынғанда осы ісіқтің түсының ауыруы, бас ауыруы.

Бұрын безгекпен, гриппен ауырған. 4 жыл бұрын гинекологиялық науқас себебінен операция жасалып, жатырдың екі ұрық жолы (трубы) байланған.

Тұрмыс жағдайы орташа. Шылым шеклейді. Суды қүдықтан алады. Ақырғы 5-6 жыл эпилепсиямен ауырады. Сондықтан жұмыс істемейді. Мойында кішкене, қозғалғыш ісіктің пайда болғаны бұдан 4 жыл бұрын анықталған. Бұл ісік мысқылданып үлкейе басталғанмен дәрігерге бір жыл бұрын ғана көрінген. Осы уақыттан бастап иод препараттарын пайдаланған. Бірақта одан көмек болмаған. Мойынның алдынғы бетінде 2 бөлшектен қүралған. диффузды /туго эластикалы/ қозғалғыш ісікшелер (2-3 см) ауырмайтын. Грефе, Мебиус симпомдары жоқ, қолдар саусақтарының, бастың қалтырауы байқалады. Пучеглазие жоқ. Негізгі алмасу + 24% (+10%). Диагноз - эутиреоидты диффузды - түйіншекті (аралас) зоб.

VIII - тарау. Сүт бездерінің00000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000 аурулары.

8 .1.Cүт бездерін тексеру тәсілдері .

000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000

1ҮТ БЕЗДЕРІН ексеру тәсілдері .0000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000000Анамнез (сұрау, анықтау) көмегімен бұрын ауырған науқастары, бездердің ауыруы, олардың қатаиуы, еміздіктерден сұйық шығуы, емшектер терісінің өзгеруі, жүктілік ерекшеліктері, саны, баланы емізу, аборт, жыныс мүшелеріне жасалған операциялар.

Физикалды Ітәсілдер - Науқас әйелді тексеруді оның /кеудесін толық шешіндіріп, қолдарын көтаріп, түсіріл, ауруды жатқызып, тұрғызып, бір/қырына жатқызып тексереді.

а) Пальпацияны еміздіктің айналасынан (ареоладан) бастап барлық аймақтарын

тексерумен аяқтайды Егер ісік байқалса - оның аумағын, қатандығын, қозғалғыштығын айырады. Бұдан соң қолтық асты, бұғана үстінің және астының лимфа бездерін тексереді -олардың аумағын, қозғалғыштығын, қатаңдығын, ауырғыштығын анықтайды.

б) Өзін өзі тексеру - сүт безінің ісіктерінің алғашқы белгілерін ерте анықтау үшін әр-бір 25 жастан асқан әйелдер етек кірі циклінің алғашқы жұмасында өз емшегін өзі сипап тексеруді үйрену қажет. Емшек еміздігінен қанды, қызғылт немесе түссіз сүйықтың шығуына көңіл бөлінеді.

Бұдан соң емшектерін айнаның алдында қолдарын көтеріп, түсіріп тексереді.

Арнайы тәсілдер:

а) Маммография - Бездерді рентгенмен тексеру. Екі проеқциямен рентгенография орындалынады.

б) Галактофорография - сүт тамырларына рентген контрасты зат еккеннен соң орындалатын рентгенография. Спиртпен аласталынған еміздік тесігі арқылы 5-6 мм. тереңдікке үші доғал жіңішке ине енгізіледі де ол арқылы 0,3-1% - 60 мл. верографин немесе урографин егіліп рентгенография орындалады.

в) Тепловидение (термография) - теловизор экранында адам денесінен шығатын жылуды бақъшау.

г) Ультрадыбысты эхография - сүт безінде пайда болған қатерлі (рак) ісікті қатерсіз ісіктерден айыру үшін қолданылады. Рақ ісігінде дыбысты күшейтетін қатаң струқтуралар анықталынады.

д) Магнитно-резонансты томография (МР-томография) - сүт безіндегі өзгерістерді және без ткандерінің жағдайын көрсетеді.

е) Морфологиялық тексеріс - пунктаттың цитологиялық тексерісі.

Сүт бездері ауруларының жіктелуі ( классификация )

I. Даму анамалиясы:

а) амастия - бір немесе екі бездің жоқтығы

б) мономастия - бір бездік

в) анизомастия - бір бездің өспегеніндегі екінші бездің үлкейюі

г) полимастия - қосымша бездер

д) микромастия - екі емшектің бір мөлшерде өспеуі

е) макромастия - бездің өсуі

ж) мастоптоз - бездердің созылып төмен түсуі

II. Жарақаттары

а) Еміздіктер жарылуы (трещина ). Баланы емізуден бұрын және кейін -40-50% спиртпен, 1:500 фурациллинмен сұртеді, метилгурацилді маймен майлайды, улътрафиолетті сәулемен қыздырады.

б) Ушиб, гематома, ложная киста. . Гематома іріңдесе, кистаға айналса - операция.

III. - Сүт бездерінің қабынуы науқастары: (неспецифические воспалительные заболевания) – маститтер..

ІҮ. - Сүт бездерінің созылмалы спецификалы науқастары:

а) Сүт бездері түберқулезінің - узловые (түйінді), язвенные (жаралы), склеротическую (қатаң) және свищевую (жылан көзді) тұрлерін бөледі. Туберкулез микобактериясы емшекке сүт тамырлары, лкмфа және гематогенді жолдарымен жайылады.

Науқасты емдеу туберкулезге қарсы жалпы емнен (специфическая) құралады.

б) Сұт бездері сифилисі.

в) Актиномикозы - первичный актиномикозде - грибок жаракатты тері арқылы, вторичный актиномикозде - лимфогенді жолмен ауруға ұшыраған қабырғалардан, плеврадан, өкпеден тарайды.

Емшек актиномикозын емдегенде оның резекциясы жасалады, актинолизаттар, пенициллин, витаминдер, иммунотерапия қолданылады.

V - Сүт бездерінің дисгармоналды дисплазиясы:

а) Мастопатия (Реклю, Шимелъбуш ауруы) - гормоналды регуляцияның бұзылуында безде қатаң ісік және гипертрофия өседі. Мастопатияны рактен айыру қиын және оның кейбіреулері ракке шабуы мұмқін. Көбінесе мастопатия 30-50 жастағы әйелдерде кездеседі.

Мастопатияның диффузды түрінде менструация алдында және ортасында емшекте ауырғыш ісік, кейде еміздіктен сұйық пайда болады.

Узелді мастопатияда ісік ауырмайды, ісік терімен, еміздікпен байланыссыз, ісіқ қозғалғыш. Лимфа бездері ісінбеген. Ісік менструалды циклге байланысты өзгермейді.

Маммограммада - қатаң тяждер, кейде безде кальций түзының жиналуы анықталады. Бүл қатаң бөлшеқтер жұмсарған (кисталар) бөлшектерімен аралас.

Мастопатияның ракке ауысуында ісік одан әрі катаяды, гяждер көлеңкесі күшейеді.

Диагнозды анықтауда бездің секторалды резекциясын жасап биопсиялы морфологиялы тексерісті орындау өте маңызды.

б) Гинекомастия - еркекгерде эндокринді бездер (жыныс бездері, гипофиз, надпочечниктер) функциясы бұзылуы әсерінен пайда болатын емшектің дисгормоналды науқасы. Жас өспірімдерде диффузды, ал ересектерде узелді түрлері кездеседі. Гормоналды емге көнбеген түрлерінде подкожная мастэктомия орындалады.

VI. Сүт бездерінің қатерсіз ісіктері:

а) Фиброаденома - 15-35 жас арасындағы әйелдерде (90%) кездесетін жеке узелді ісік. Ісік дәнекер ткандермен пролиферацияланған эпителиалды элементтерден қүралады.

Ісіқ дөңгелек, оның беті тегіс, айналасындағы ткандермен байланыссыз, ісікті басу ауырмайды.

Маммаграммада - дөңгелекше ісік анық.. Ісік өте кішкентайдан өте аумақтыға дейін.

Фиброаденома операциямен емделеді.

б) Аденома - оны фиброаденомадан айыру өте қиын. Бұл үшін гистологиялық тексеріс қажет.

в) Сүт тамырлары папилломалары - еміздіктен канды сұйықтың ағуы. Диагнозды анықтау үшін еміздіктен ағатын сүйықты және безден кесіліп алынған тканді цитологиялы және гистологиялы тексерістен өткізу қажет.

г) Липома - сүт безінің үстінде көбінесе ретроиммарлы орналасатын майлы ісік.

VII. Сүт безінің катерлі ісіктері.