Шап каналының анатомиясы.

Каналдың ұзындығы 4-5 см. Ол жоғарыдан-төмен, арттан-алға, сырттан-ішке бағытталып іштің алдыңғы бетін тесіп өтеді. Еркектерде шап каналы арқылы ұрық жолдары, қан, нерв тамырлары және ұрықты көтеруші еттер өтеді. Барлық аталған мүшелер фасциямен (fascia spermatica externa) жабылып ұрықжолын (семенной канатик - funiculus spermaticus) құрады.

Әйелдерде шап каналынан жатырдың жұмыр сіңірі өтеді.

Шап каналының алдынғы бетін іштің сыртқы қиғаш еті құрады. Төменде апоневроздің жоғарғы және төменгі аяқтары шап сүйегімен байланып жарықтың жоғарғы (сыртқы) тесігін береді.

Шап қаналының төрт қабырғасы бар: алдынғы-сыртқы қиғаш етінің апонерозы, артқы -көлденең фасция, жоғарғы - ішкі қиғаш ет және көлденең ет, төменгі - шап сіңірі.

Шап каналының терең тесігі шаптың тысқары (шеткі) ойшығында (fossae inguinalis lateralis) орналасқан. Кіндіктің орталық қыртысы төс шеміршегінен басталып кіндікке жетеді де ішпердені екі бөлшекте - оңға және солға бөледі.

Орталық қыртыстың екі жанында екі қосымша орталық кіндік қыртыстары, олардан шеткері тағыда екі латералды кіндік қыртыстары бар. Осы аталынған үш қыртыстар (краңдар) арасында ішперденің ойшықтары орналасады.

Орталық және ортанғы қыртыстар арасында қуықтан жоғарыда fassae super vesicales, ортанғы және сыртқы қыртыстар арасында fassea inguinales mediales, шеткі қыртыстан тысқары - f. inguinales laterales орналаскан. Сыртқы ойшықта шап каналының терең тесігі -antilus inguinales profundus орналасқан. Бұл жерден ұрық жолы өтеді және шаптың (қисық) қиғаш жарығы осы жерден басталады.

Сонымен, қорыта айтқанда анатомиямен эмбрионологияны білу жарық науқасы басталуына қажетті ерекшеліктердің маңызының зор екендігін анықтайды.

Шап жарығының түрлері .

а/ Сыртқы,қиғаш,түзу емес (hernia inguinalis obligua, extema,indirecta) жарықтар -науқастың ең жиі кездесетін, туа және кейінде пайда болатын, бір адамның екі шабында, көбінесе бір шабында басталатын түрі. Жарық шап каналының бағытымен жоғарыдан, арттан сырттан, төменге, алға, ішке бағытталған. Ұрық жолы каналындағы брюшина бұтағы бітелмесе іштей жарық қездеседі. Бұл сәтте ұрық жарық қабының ішінде.

Кейін басталған шап жарығында жарық қапшығы жанадан пайда болады, ұрық қапшықтан тысқары орналасады.

Басталу кезіне сай жарықтың келесі түрлерін бөледі - егер шап каналының сыртқы тесігі кеңіп, ол саусақтың ұшын ғана кіргізсе және жөтел синдромы анықталынса шап каналынын созылуы (кеңейуі) аталады (dilatatio canalis inguinalis).

Жөтелгенде, күшенгенде шапта жұмсақ "ісіктің" пайда болуын жаңа басталған қиғаш жарық (hernia inguinflis obligua incipiens) атайды.

Егер шап қаналы кең созылса және жарықпен толы болса (бірақта жарық ұмаға жетпесе) жартылай шап жарығы аталады (h. inguinalis obligua incompleta).

Егер жарық ұмаға енсе – бұны ұма жарығы (h. inguinalis scrotalis) атайды.

Өте аумақты, ұманы толық толтыратын жарықтар (колоссальная) hernia ingunalis scrotalis permagna аталады.

б/ Ішкі түзу,тік шап жарығы - hernia inguinalis directa, interna барлық жарық науқастарының 5-10% -не жетеді. Бұл жарықтардың бағыты (шығар жолы) тік, түзу, жоғарыдан, төмен. Олар ішкі (медиалды) шап ойшығында пайда болады. Көбінесе қартайған ер адамдарда кездеседі және шаптың екі бетінде де қатар байқалады, еш уақытта ұмаға жетпейді және іштей пайда болмайды. Ұрық жолдары жарық қапшығынын сыртында және артында орналасады. Тік жарықтың ішіне ащы ішек, шарбы майы немесе қуық енеді.

Шап жрығының көріністері :

a/ Субъективті көріністер - шап тұсының ауыруынын ұрыққа, белге шабуы, кейде ас қорытудың бұзылуы, зәр шығуының қиындануы. Науқастың жұмыс қабілетінің нашарлануы.

Шаптың қиғаш және тік жарықтарының айырмашылықтары:

І – анатомиялық айырмашылықтары:

Қиғаш жарық	Тік жарық
1. Брюшинаның шеткі ойшығынан шығады.	1. Аталған ойшықтан ішкері шығады.
2. Шап каналының жолымен шығады.	2. Шап каналын көлденең кесіп өтетін тік бағытпен шығады.
3. Ұрық жолы жарық қапшығынан ортаға қарай (медиально) орналасады.	3. Ұрық жолы жарық қапшығынан сыртқары (латериально) орналасады.

ІІ - Клиникалық айырмашылықгары:

1 . Ісік, төмпештік сопақша және шап каналымен бағыттас.	1. Ісік, төмпешік домалақша және ол шап сіңірінен жоғары орналасқан.
2. Шап каналынан өткеннен соң төмпешік ұма ішіне енеді.	2. Ешқашанда ұмаға енбейді.
3. Көбінесе орта жастағы адамдарда кездеседі.	3. Көбенесе қартаң адамдарда кездеседі.
4. Көбінесе жеке, бір шапта басталады.	4. Көбінесе екі шапта қоса кезеседі.
5. Іштей пайда болуы мүмкін.	5. Тек қана жүре пайда болады.
6. Науқастың алғашқы кезеңінде жөтел синдромы каналдың терең тесігі тұсында ғана сезіледі.	6. Алғашқы кезеңнен бастап жөтел синдромы каналдың сыртқы тесігінде сезіледі.

б/ Объективті көріністер - ұмаға енетін, немесе енбейтін шап ісіктері. Бұл ісіктердің күшенгенде, жөтелгенде аумағының өзгеруі. Ісікті перкуссиямен тексергенде тимпонитті дыбыс шығуы, ісіктің жұмсақтығы және оны қолмен басып тексергенде ауырмауы, кейде ісіктің дыбыс беруі және қозғалуы (кишечная перистальтика).

Шап жарығының диагнозын анықтау қиын емес. Тек қана өте семіз адамдардың жаңа басталған кішкене жарығын анықтау қиындық беруі мүмкін.

Әр қашан екі шап тұсын салыстыра тексеру және "ісікпен" ұрық жолының орналасқан орнын анықтау қажет. Бұдан соң ісіктің түрін, орнын, аумағын, оның ауруды жатқызғанда, тұрғызғандағы өзгерісін, шап каналдарының ерекшелігін , жөтел синдромын анықтайды.

Ең ақырында жарықтың түрін анықтауға кіріседі - қандай жарық - тік немесе қиғаш жарық па - іштей немесе кейін пайда болған ба?

Диагнозды ажырату (Дифференциаьный диагноз –)

1) Ең бірінші шап жарығын сан жарығынан айыру қажет. Бұл үшін жарықтың шыкқан орнын анықтау керек, жарық пупарт байламынан жоғары, немесе темен орналасқан ба? Егер жарық пупарт байламынан жоғарыдан шықса - шап жарығы.

2) Ұрық водянкасы - қабыну процессі салдарынан ұрық қапшығына су жиналуына байланысты ұрық ісініп үлкейеді. Бұны жарықтан айыруда ұрықты саусақпен тексерудің маңызы зор. Водянкеде "ісіктің" аумағы, түрі анық және олар өзгермейді, консистенциясы тығыз эластикалы -желдетілғен резенке тобына ұқсас.

Жарық "ісігі" жұмсақ.

Ұрық водянкесінде перкуссия жуан дыбыс берсе, жарық тимпонитті дыбыс береді.

Ұрыққа жиналатын су таза болатындықтан ол жарық сәулені жақсы өткізеді. Бұны симптом просвечивания деп атайды. Симптомды анықтау үшін электр лампасын ісінген ұрыққа (ұмаға) қарсы қояды да одан өткен жарықты стетоскоп арқылы көреді. Жарықта просвечивания симптомы жоқ. Өйткені жарық қапшығындағы ішек немесе шарбы майы жарық сәулесін өткізбейді. Диагноздың қиындануы ұрықтың ауыспалы (сообщающаяся) водянкасында байқалады. Бұл сәтте науқасты шалқасынан жатқызып, оның ұмасын жоғары көтерсе "ісік" жоғалады. Науқас түрегелгенде "ісік" қайта пайда болады.

Жарық "ісігі" алдымен жоғарыда шап каналы тұсында пайда болады да одан соң үлкейе келе ұмаға енеді. Водянкеде керісінше алдымен су ("ісік") төменде жиналады да "ісік" төменнен жоғарыға жайылады.

3) Ұрық бауының липомасы (майлы ісігі) айналасындағы ткандерге жайылмаған кішкене мөлшерлі жұмсақ ісік. Бұл ісіктің аумағы қолмен басқанда ауруды тұрғызып-жатқызғанда өзгерілмейді. Ісік ішпен қатынаспайды.

4) Лимфадениет -шаптың лимфа бездерінің қабынып ісінуінің жарықтан ерекшеліктері лимфаденит ісігі өзгермейді, ішке енбейді, шап каналы кеңімеген, жөтел синдромы жоқ. Денеде қабынудың сыртқы көріністері - қызару, қызу, ауыру байкалады.

5) Суық (натечные) абсцесстерде шап каналы бұзылмаған, ісік ішке енбейді, жөтел синдромы жоқ. Бірақта флюктуация синдромы анық. Суық абсцесстер омыртқа түберкулезі салдарынан басталады. Сондықтан анамнезбен, рентгенмен тексерудің маңызы зор.

Жарықпен ауыратындарды емдеу - Жарықтың тек операциямен емделетіндігі жоғарыда айтылды.

Көне заманнан бері операцияның көптеген тәсілдері ұсынылды. Олардың қейбіреулері қазіргі уақытта қолданылмайды.

Мәселен, инъекциялы (склерозирующие) операциялар. Бұл үшін жарық қапшығының ішіне спирт, хлористое железо, йод ерітіндісі егілетін. Аталған препараттар асептикалы қабыну шақырып, оның әсерінен жарық қапшығы жабысып, қуыс бітеледі деп есептеледі. Тәсіл науқас өміріне өте қатерлі асқыныстар береді. Егер препараттар қапшық ішіне емес іш қуысына егілсе, инемен ішек тесілсе ауыр перитонитке ұшыратады. Бұнымен қатар инъекцияларды қайталап орындау қажет. Аталған жағдайлар инъекциялы (склерозирующее) тәсілден аулақ болуды талап етеді.

Операциямен емдеу - Гиппократ дәуірінен белгілі. Сол көне заманның өзінде жарық қапшығының мойнын байлау және қапшықты кесіп алып тастаудың қажеттілігі анықталынғанды. Бірақта бұндай операциялар аурудың өлімімен аяқталатын. Өйткені олар жансыздандырусыз, асептика және антисептика қағидаларынсыз орындалынатындақтан шок, жараның асқынып іріндеуі т.б. асқыныстарға ұшырататын.

Шап жарығын операциямен емдеудің 3 кезеңін бөлуге болады:

1. Алғашқы кезең. І871-І900 жылдар арасында. Бұл кезеңде белгілі классикалық /негізгі/ операциялар ұсынылады. Ол операциялардың ерекшелігі шап каналының пластикасында шап аймағының барлық тканьдері пайдаланылатын.

2. Екінші кезең I900-I940 жылдарда - oпeрация тәсілдерінің кейбірулерін жеңілдетіп, ал кейбіреулерінің орындалу техникасын күрделендіріп, операцияның түрін науқастың жағдайымен,жарықтың түрімен байланысты шешу насихаттанған.

3. Қазіргі уақытта 1940-1990 жж. арасында жарықты операциямен емдеуде науқастың патогенезімен және хирургиялық анатомия ерекшелігімен санасудың қажеттігі талап етіледі. ХХ-ғасырға дейін шап жарығын операциямен емдеу тек қысылған /ущемление/, орнына түспейтін, бандажбен басылғанда орнынан шығып кететін жарық түрлерінде орындалатын.

Операцияны жарықтың каналын ашпай, жарық қапшығын каналдың сыртқы тесігі тұсында байлайтын /Kocher, Nussbaum, Marcy / тәсілдер 17-39% - дейін рецидив беретін.

Ең бірінші болып Riesel, 1887 ж. шап каналын тіліп ашуды орындап, шап қапшығын толығымен алып тастауға және жарық қақпасын мышечно-апоневрозды қабырғаны ұрық жолынан жоғарыда шап сіңіріне тігу /А.А.Бобров, L. Championnier/ орындалады. Ferrary екі қабатты тігінді-ішкі және көлденең еттің шетін шап сіңіріне, ал оның үстінде сыртқы қиғаш ет апоневрозының жиектерін бір-біріне тігуді орындаған.

Wolffler, Girard - сыртқы қиғаш ет апоневрозын екі қабаттандырып /дубликатурой/ тігуді орындаған.

1888 ж. Bassini 251 науқасты операциямен емдеп, олардан 2,8% жарық рецидивін кездестірген. Жарық қақпасын ұрық жолының асты және көлденең еттерді көлденең фасциямен қоса шап сіңіріне тігумен жабада. Жараның ең бірінші ішкі тігінін орындауға автор зор маңыз берген. Бұл үшін тік еттің сіңірін шат сүйегінің қапшығына тігеді. Сыртқы қиғаш өттің сіңірін ұрық тамырының үстінен жиегін жиегіне тігеді. Бұл операцияны Бассини жарық каналының артқы қабырғасының артрофиясы және жарық қақпасының кеңеюінде қолдану қажет санаған.

1889 ж. Marcy шап каналының қиғаштық бағытын қалыптастыру үшін көлдөнең фасцияны кетгут жібімен канатиктің іштен шығатын тесігіне дейін тігуді, одан соң ұрық тамырының үстімен еттермен апоневрозды шап шіңіріне тігуді ұсынған.

Halsted, Postempsky, М.С.Субботин, В.А.Красинцев іш бетінің еттерін және сыртқы қиғаш еттің апоневрозын қосып ұрық жолының астында шап сіңіріне тігетін.

Andrews - тілінген сыртқы қиғаш ет апоневрозының ішкі бөлшегін және онымен қоса оның астындағы еттерді ұрық жолының астымен шап сіңіріне тігіп, ал апоневроздың сыртқы бөлшегін ұрық жолының үстінде тігуді қолданған.

Өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап екінші топты операциялардың кемістіктері анықтала бастаған. Грыжесечение операциясының қатері азая келе, жарықты операциямен емдеу жиілене бастайды.

Karewsky, В.И.Разумовский, С.Л.Тимофеев балаларда, ал Lameris және Mermingas ересектерде тек жарық қапшығын кесіп алып тастаумен операцияны пластикасыз аяқтаған.

Merrey, Chiene, Mores, А.В.Мартынов,А.А.Немилов -Жарық қапшығын алып тастауды және сыртқы қиғаш ет апоневрозын ұрық жолының үстінен екі қабаттап /дубликатурой/ тігуді қолданған.

С.И.Спосокукоцкий, Girard операциясын аз ғана өзгертіп-еттерге қоса апоневроздың ішкі /медиалды/ бөлшегін бірге шап сіңіріне тіккен.

Г.С.Топровер және М.А.Кимборовекий бұл үшін ерекше тігінді ұсынған. Жарық қақпасының пластикасын канатиктың үстінде орындайтын тәсілдерге А.Н.Тимофеев және Я.Л.Леви операциялары жатады. Бұл авторлар сыртқы қиғаш ет апоневрозының сыртқы бөлшегін канатиктің үстімен көлденең етке тігеді.

Сонымен, аталынған операцияларды 2 топқа: жарық қақпасын ұрық жолының астында /Andrews, Bassini, Marcy, Postempsky/ және ұрық жолының алдында /үстінде/ Ferrary, Girard, Championnier тігу ұсынылған

Шап жарығының пайда болуында жене оның ескірген түрінде ең алдымен жарықтың терең тесігі /жарық қақпасы/ кеңейеді, тек одан соң шап каналының алдыңғы қабырғасы созылып жұқарады. Осы себептен шаптың қиғаш жарықтарын жарық каналының алдыңғы бетін бекітумен орындалатын операциялар жарықтың қайталануынан /рецидив / сақтандыра алмайды. Сондықтан, шаптың тік жарықтарын Бассини тәсілімен емдеуден соңғы рецидив 20% жететін-ді. Операция нәтижесін жақсарту ниетімен P.P.Вреден жарықтың артқы қабырғасын іштің тік етінің апоневрозынан алынған лоскутпен бекіткен..

А.П.Крымов, Г.П.Ковтунович, Stetten канатиктің астымен сыртқы қиғаш ет апоневрозының дубликатурасын қолданған.

Н.И.Кукуджанов, Girard артқы қабырғаның пластикасында ішкі қиғаш және көлденең еттердің біріккен сіңірін /шап сіңіріне емес, одан мықты/ Купер байламына тігуді ұсынған.

Wangensteen артқы қабырғаны бекіту үшін жамбастың жалпақ сіңірінен даярланған лоскутты пайдаланған.

Аталған операциялардың жеңіл түрлері жиі қолданылатындығынан жарықтың рецидивті 23 - 42,5% - ке жететін. Осы себептен 60-жылдардан бастап жарықтың ауыр түрлеріне шап каналының артқы қабырғасын бекітуге негізделген оперециялардың жаңа тәсілдері ұсынылады. /И.И.Булынин, В.И.Кузнецов, К.С.Токуев, Н.Н-Каншин т.б.

Дегенмен, шап каналының артқы қабырғасын бекіту жарықтың ауыр түрінде, ал жеңіл түрлерін – каналдың алдыңғы қабырғасын бекітуді қазіргі мамандардың көпшілігі қолдайды.

Қазірде пайдаланылатын бірнеше қабатты пластиканың ерекшелігі - пайдаланылатын тканьдердін әрбір қабатын тігумен бірнеше қабатты тігін салу.

Mac Way 194I ж. рецидивті және ауыр қиғаш және тік жарықтарды емдегенде көлденең еттің сіңірін Купер байламына тігуді, ал сыртқы қиғаш ет апоневрозын канатиктің үстімен дубликатуралап тігуді ұсынған.

Dyson, Piere, Read - жарық қапшығы пластикасын көлденең, предбрюшинді жолмен орындауды ұсынған. Жарық қапшығын алып тастаған соң жарықтың артқы қабырғасын бекіту үшін көлденең еттің сіңірің Купер байламына немесе подвздошнолонды тажге тігеді..

Жарықтын артқы қабырғасының нашарлануы зор болған сайын орындалатын операция техникасы қиындай түседі.

Егер жарықтың терең тесігінің көлемі 2 см. аспаса, бұны жарықтың жеңіл түрі деп атайды. Бұл 30-40 кездеседі. Тесік 3,5 см. аспаса 3744% переходты, ал одан кенісе, 22-24% - ауыр, асқынған с выпрямленным ка­налом - жарықтар саналады.

Жеңіл жарықта операцияның бapлық түрі - /пластика передней или задней стенки/ нәтижелі. Переходная және ауыр грыжада - каналдын алдыңғы қабырғасының пластикасы нәтижесіз, сондықтан, тек каналдың артқы қабырғасын бекіту жене терең тесікті тарылту қолданылады.

Жарықтың пайда болуына. және оны емдегенде жарық каналының артқы қабырғасының жағдайы шешуші маңыз атқаратындығы көптен белгілі. Бірақ та осы уақытқа дейін хирургтердің көпшілігі бұнымен санаспай келеді. Анығында, шап каналының артқы қабырғасының нашарлануы, көлденең фасцияның созылуы, жарықтың терең тесігінің кеңеюі жарық патогенезінің негізі болады.

Қазіргі уакытта грыжесечение операциясын А.В.Вишневскийдің жергілікті инфильтратты жансыздандыру тәсілі көмегімен немесе жалпы наркозбен орындайды. Грыжесечение операциясының барлық белгілі тәсілдерін екі топқа (шап каналын ашып және ашпай орындалатын) бөледі. Көбінесе каналды ашып орындалатын тәсілдер пайдаланылады.

Бұл үшін қажетті анестезиядан соң шаптың терісі, тері астының клечаткасы, фасция, пупарт сіңіріне қатар және одан 2 см. жоғары жерде 8-10 см. ұзындықта тілінеді. Жарық каналының сыртқы тесігінен енгізілген жолобты темір зонд арқылы каналдың алдынғы беті тілініп ашылады. Жараның төменгі шетінен жарық қапшығы табылады да оны фасциядан және кремастор етінен, жалпы влагалищті қапшықтан тазартып босатады.

Тазартылған қапшықтын, түбі кесіледі, қапшық ішіндегі мүше ішке енгізіледі. Қапшық ішіне енгізілген саусақ және туффер көмегімен қапшық мойнына дейін тазартылып босатылады. Қапшық мойын тұсында жібек жібімен байланады да оның денесі мен түбі толық кесіп алынады. Жарадан қан ағуы мұқиат тоқтатылады. Бұдан соң ашылған жарық каналын белгілі бір тәсілмен қайта құрастырады.

Бассини (Bassini, 1888 ж.) - жарық қапшығы мүмкіндігінше жоғарыда алынады. Ұрық жолы кеңінен ашылып, ол жараның бір жанына көтеріліп тартынады да терең тігін аталатын тігіндер салынады.. Бұл тігінге жоғарыда ткандердің үш қабаты (қиғаш және көлденең еттер, көлденең фасция) коса алынады. Кейде шеткі 1-2 тігінге тік еттің шеті де қоса алынып олар шап төмпешігіне (лонный бугорок) тігіледі. Бұдан соң аталған ткандер шап сіңіріне тігіледі. Ұрық жолы тігілген ткандер үстіне жатқызылады да оның үстінен сыртқы қиғаш еттің апоневрозы тігіледі.

Мартынов тәсілі - жарық қапшығын алып тастағаннан соң жіңішке жібек жібімен сыртқы қиғаш еттің апоневрозының жоғарғы бөлшегін шап сіңіріне тігеді. Апоневроздың төменгі бөлшегін жоғарғы бөлшек үстімен онша қатты созбай апоневрозге тігеді. Еттер тігіске алынбайды. Шеткі тігінді салғанда шап каналының сыртқы тесігін тарылтып алмауды бақылайды.

Жирар тәсіліі - жарық қапшығын тазартады, босатады, байлайды, кесіп алады. Ішкі қиғаш және көлденең еттер шетін ұрық жолының үстімен шап сіңіріне тігеді. Бұдан соң сыртқы қиғаш ет апоневрозының жоғарғы бөлшегі жекелендіріп шап сіңіріне тігіледі. Апоневроздың төменгі бөлшегі жоғарғы бөлшегі үстімен (дубликатура) тігіледі.

Жирар-Спасокукоцкий тәсілі - Жирар тәсілінен айырмашылығы қиғаш және көлденең еттердің шеті апоневроздың жоғарғы бөлшегімен жекеленбей бірақ тігінмен қоса тігіледі. Ол екі қатар тігінмен шап сіңірін жарақаттандырудан сақтайды.

Кимбаровский тәсілі (1928 ж) - Тігін ұрық жолының алдымен салынады. Тігінге сыртқы қиғаш ет апоневрозының жоғарғы бөлшегіне қоса ішкі қиғаш көлденең еттің /сыртқы/ жиегі қоса алынып олар шап сіңіріне тігіледі.

Кукуджанов тәсілі (1949) - Сыртқы қиғаш еттің апоневрозын тіліп ұрық жолын алға және төмен тартады да жарық қапшығы босатылып ол мүмкіндігінше жоғарыда байланып алынып тасталады. Жарық қапшығының мойны өте кең болса оны үзіліссіз тігінмен тігеді. Көлденең фасция жеке тігіледі. Көлденең ет подвдошный тракт және қасаға жалғамаға тігіледі де шап каналының түбі бекітіледі. Тік бұлшық еттің сіңірін шап сіңіріне (верхняя лонная связка) тігіп ішкі қиғаш ет төмендетіледі. Бұл кеңіген паховый промежутокті тарылтады және шап каналының артқы бетін күшейтеді. Ұрық жолы тігіндер үстіне орналасады.

Сыртқы қиғаш ет апоневрозын дубликатурлы тәсілмен тігеді.

Қазіргі уақытта шап қаналы пластикасының 130 - дан астам тәсілдері белгілі. Әр түрлі себептермен олардың көпшілігі қолданылмайды.Ең жиі қолданылатын және жақсы нәтиже беретін тәсілдерді жоғарыда атадық.

Шап каналын ашпай орындалатын грыжесечение операциялары- Бұл тәсілдерде тері және тері астының клетчаткасы, сыртқы фасция тілініп, шап сіңірі, және сыртқы қиғаш ет апоневрозы (шап каналының алдынғы беті және жарықтың сыртқы тесігі) толық ашылады.

Бүдан соң Ру (Roux, 1892 ж.) тәсілі бойынша тілінбеген сыртқы қиғаш ет апоневрозын қыртыстандырып (складка) тігеді. Тігінге апоневрозге қоса шап сіңірі де алынады.

Оппель (1919ж) - Ру тәсілін азғана өзгертті. Ол тігінге апоневрозге қоса ішқі қиғаш етті де қамтиды және жарықтын сыртқы тесігін шынашақ ұшын өткізетіндей етіп тарылтады.

Кохер тәсілі - шап каналының сыртқы тесігіне дейін жарық қапшығы тазартылады да корнцанг көмегімен қапшық шап каналына енгізіледі. Каналға енгізілген корнцангтың ұшы тұсында апоневроз тесіліп ол тесік арқылы жарық қапшығы шығарылады. Қапшықтың мойны байланғаннан соң ол кесіліп алынады. Бұдан соң каналдың алдынғы беті Руша тігіледі.

Қацталанған шап жарықтарын операциямен емдеу - қиын және шап каналын қосымша пластикалық тәсілдермен бекітуді талап етеді. Бұл үшін фасция, апоневроз, тері, брюшина, синтетикалық материалдар пайдаланылады.

Операция үстінде кездесуі мүмкін асқыныстар - жарық қапшығын тазартқанда ұрық жолының, жарық қапшығы ішіндегі мүшенің жарақаттануы мүмкін. Бұның алдын алу үшін алдымен қапшықты тіліп, оның ішіндегі мүшені көзбен көріп, саусакпен қорғап отырып қапшықты толық тазартады.

Шап сіңіріне тігіндер салған сәтте жамбас қан тамырларының жарақаттануынан немесе тігінге түсуінен мұқият сақтану қажет.

Жарадан аққан қанды өте сапалы тоқтату қажет. Өйткені операциядан соңғы гематома жарықтың қайталануының көп себептерінің бірі болады. Шаптың тік жарықтарына операция жасағанда (скользящая грыжа) қуықтың жарақаттануы мүмкін.

Сурет N 1.2. Жарық элементтері. /. Ішек 2. Брюшина 3. Іш қабырғасы 4 Жорық қакпасы 5. Жарық қапшығы 6. Жарық оболочкалары 7. Жарық қапшығы іші

Сурет N 1.3. Шап жapығының пайда болуы. а/ брюшинаның влагалщті бұтағының толық бітелуі (норма-қалыпта) б/ влагалищті бұтақ бітелмеген - туа шап жарығы в/ жүре пайда болған қиғаш шап жарығы г/жүре пайда болған тік шап жарығы.

Сурет N1.4. Жарықтың (пристеночная) жартылай қысылуы

Операциядан кейін кездесуі мүмкін асқыныстар - жараның іріңдеуі. Бұның алдын алуда асептика, антисептика шарттарын сақтаудың, сапалы гемостаздың маңызы зор.

- Гипостатикалық пневмония - операциядан соң ұзақ уақыт төсек тартып жатқызылған ауруларда жиі кездеседі.

- Зәр шығарудың қиындануы. Катетеризацияны қолдануға мәжбүр етеді. Ал ол цистит науқасына соғуы мүмкш.

- Іш – қарын парезі.

Аталынған операциядан кейінгі асқыныстардың алдын алу үшін ауруды төсекте қозғалусыз ұзақ ұстамай ерте аяғына тұрғызу қажет.

7 тәуліктен соң операциядан кейінгі тігін жіптері алынады да 8 тәуліктен соң ауру үйіне босатылады. 1,5-2 ай бойы қара (ауыр) жұмыстан босатылады. Қайталанып жасалынған операциядан соң ауыр жұмысқа кірісу уақыты 2-3 жұмаға ұзартылады.

Аталған операциялардың еш біреуі жарық қайталануынан толық қорғай алмайды. Операциядан соңғы рецидив 2-20% арасында байқалады. Ең нәтижелі тәсілдер болып шап каналының артқы бетін бекітетін операциялар саналады.

Әр қашан операция тәсілін жарықтың түрімен (косой, прямой, рецидивный) санаса отырып шешеді.

Жарық рецидивінің негізгі себептері - анатомиялық жағдайлар және операцияны орындаудағы техникалық қателіктер, ауруды ерте ауыр жұмысқа шығару.

Сурет N1.5. Жарықтың орнына жалған түсірілуі (мнимое вправление) а/ Жарық капшығы және қысылған мүше предбрюшилді аймаққа ығысқан д/ Париеталды ішперденің жарық қапшығы-мойыны тұсында жыртылуы салдарынан қысылған ішектің, қысушы кольцоның іш куысына еніп кетуі.

Науқас 1. 18 жаста. Шағымы - қозғалу, жүру қиындануы. Бұл құбылыстардың ауыр жұмыста күшейуі және оң шап тұсында төмпешік (ісік) пайда болуы. Бұл ісік бұдан екі жыл бұрын ауыр атлетикамен шұғылдану әсерінен пайда болған . Алғашқыда ісік кішкене, жаңғақ ұлкендігіндей және қатан болатын.

Биыл медициналық тексерісте оң шаптың жарығы анықталынды.Ақырғы уақытта жарықтың аумағы үлкейіп тауық жұмыртқасындай мөлшерге жетті. Ісік жұмсарды. Оның айналасы тіпті азғана әсерден - жөтелгенде, күшенгенде ауыратын болды. Сондықтан бұл жігіт поликлиникаға барып, одан біздің клиникаға жатқызылды. Ауруды аяғына түрғызып қарағанда оның шап тұсында сопақша келген ісік (төмпешік) пайда болады. Бұл ісік жұмсақ, ауруды жатқызғанда ісік ішке еніп жоғалып кетеді. Жөтел симптомы анық Шап тесігі (сақинасы) сауақты өткізеді. Ісік ұрық жолынан сыртқары шығады. Ұрық безі өзгермеген.

Аурудың шағымының, шапта жұмсақ ісіктің пайда болуының, ол ісіктің жатқанда жоғалуы, шап тесігінің кеңейуі және жөтел симптомының анықталынуы ісіктің ұрық жолынан тысқары шығуы негізінде келесі диагноз қойылады. - Оң шаптың кейін пайда болған қиғаш , (приобретенная), орнына түскіш (вправимая) жарығы.