6.4. Өңеш ауруларын басқа науқастардан айыру.

Эзофагология клиникалық гастроэнтерологияның бір бөлігі саналады. Өйткені өңешпен қарын кардиясының жағдайы мен қызметі тығыз байланысты.

Қыжылдау, кекіру, лоқсу сияқты симптомдар қарын жағдайымен ғана емес өңеш патологиясында да байкалады. Эзофагиттер өңеш язвасымен, диафрагманың өңеш өтетін тесігі жарығымен қоса байқалады.

Өңештің әр түрлі науқастарының симптомдары өзара ұқсас. Бұл диагнозды қиындатады. Сондықтан өте мухиат анықталынған анамнезге қоса рентгендік, радиотелеметриялық, эзофагоскопиялық, зондтау тексерістер орындалуы қажет.

Мысалы дисфагия. жұтынудың немесе тағамның өңештен өтуінің қиъгндауы эзофагитте, өңеш ісігінде, өңешті сырттан қысатын абсцессте, орта аневризмасында, средостениеге бос ауа жиналғанда, диафрагма жарығында т.б. байқал

Жедел эзофагитте төс сұйегі артының "қүйуі", өңештің бойының күшті ауыруы және оның тағам жұтқанда күшейуі, ауыру мойынға, арқаға шабады.

Эзофагоскопияда өңеш клегейлі қапшығының ісінгені, қызарғаны, сілекеймен жабылғандығы (катаралды эзофагитте); сілекейлі-іріңді қабыршақпен жабылғандығы (эррозивті) немесе қанағыштығы (геморрагиялы) анықталынады.

Созылмалы эзофагит - аталынған себептердің жиі және ұзақ уақыт әсер көрсетуінде (арақ, темекі, немесе суық тағам), мүрын - жүгқыншақ, өкпе, бронхтың ұзақка созылмалы науқастары, коллагеноз, актиномикоз, порталды гипертензия, авитаминоз, темір жетімсіздігі (синдром Пламмер-Винсона)

Пептикалы эзофагит - рефлюкс-эзофагит Бүның негізгі себебі қарын-өңеш рефлюксі, яғный қарынның немесе ұлытабар ішегінің қышқылды сұйығының қері қарай өңешқе ағуы. Рефлкжс - эзофагит қөбінесе қарын, ішек язвасын, ғастродуоденитті, холециститті асқындырады. Дегенмен, ол диафрагманың өңеш тесіғі жарығында басталады.

Науқас З түрлі синдромдар береді:

1. Псевдокоронарлы - төс сүйегі арты және жүреқ аймағы қатты ауырады, ауыру екі жауырын арасына, сол иыққа шабады.Стеноқардиядан ерекшелігі - аүрудың жатқанында және тағам қабылдғаннан соң ауырудың күшеуі, сода (сілте ерітіндісі) қабылдағаннан кейін басылуы және ЭКГ өзгермендігі болады.

2. Геморрагиялы - анемиялы синдром - анық немесе жасырын қан жоғалту.

3. Ауырсыну - диспепсиалы синдром - эпигастралды аймақтың қатты ауыруы, әсіресе тағам қыбалдағаннан соң, изжога, отрыжка, срыгивание, икота.

Өңеш туберкулезы! - Өкпенің, жұтқыншақтың, өкпе лимфабездерінің, омыртқаның асқынған түберкулезінде байқалады. Науқастың негізгі белгісі - дисфагия.

Өңеш сифилисіі - Өте сирек сифилис науқасының ұшінші кезеңінде гуммозды тұйіншектер түрінде байқалады. Клиникасында түрақты дисфагия анықталады. Бүнымен қатар сифилистің басқа мүшелерде беретін өзгерістерінің /аортаның, орталық нерв жүйесінің, қөз қарашықтарының сәулеге реакция бермеуі, анизокария - Аргайл-Робертсон синдромы, тізе рефлекстерінің жоқтығы, перетонзилит, таңдайдың және жүтқыншақтың зақымдануы, Вассерман реақциясы.

Өңеш кандидомикозы - Үзаққа созылған ауыр науқастан жүдеген және ұзақ уақыт антибиотиктермен емделген (тетрациклин, левемицетин, пенициллин) дерде кездеседі.

Өңеш актиномикозы - Организмге енген грибоктің айналасында оны басқа сау тқанъдерден ерекшелейтін спецификалы инфекциялы гранулема пайда болады.

Диагнозды анықтауда эзофагоскопияның және язва немесе свищтен шығатын заттың микроскопиялық тексерісінің (грибоктың табылуы) маңызы зор.

Өңештің аллергиялық және дәрілік зақымданулары - ақырғы жылдары жиіленіп отыр. Бүған себеп әр түрлі дәрілерді жиі қолдану, тамақпен, дәрімен, бактериялармен организмге көптеген аллергендер даруы.

Клиникалық көрінісі - дисфагия, жұтқыншақтың ауыруы, төс сүйек артының. Бортпелер, эрозиялар, ерінде, езуде, стоматит, гингибит, глоссит.

Өңеш патологиялық бұзылысқа көптеген басқа науқастар (медиастинит, коллагенез, қан науқастары, жүрек-тамыр науқастары) салдарынан да ұшырайды.

Системалы склеродерммия - Теріні, буындарды, нерв және эндокринді жүйелерді, ішкі мүшелерді (жұрек, тамыр, өкпе, ішек-қарын, бүйрек, бауыр, көк бауыр) зақымдандырады. ;

Склеродермия көбінесе кальцинозбен қосалқыланып шел майында, сіңірлерде, буын қапшығында кальций тұздары байланады.

Ішек-қарын склеродермиясында жүтыну бұзылады, қыжыл, іштің жоғарғы бөлшегінде (голодные боли) ауыру, моторлы және секреторлы бұзылыстар. Тіпте ішек-қарын түйілуі (непроходимость), ас қорыту мүшелерінің секрециялық аппараттарының атрофия сы байқалады.

Склеродермияда бет терісімен көз пішіндері бұзылады - бет маскаша қатып қалады, ауыз тарылады, мүрын ұшкірленеді, еріндер жұқарады, көз аламасының қозғалуы нашарланады, қолдың саусақтары cуыққа сезімталданады, олар көкшіл немесе бозғылт, онемение, зуд, поқалывание. Рентгенмен теқсергенде өңештің болмашы қеңігендігі, тонусының бәсеңдігі, пепсикалы язвасы, диа-фрагманың өңеш өтетін тесігінің кеңейуі байқалады.

Ревматойдты,диссеминациялы қызыл волчанкадағы- өңештің өзгерістері - дисфагия, өңештің ауыруы байқалады.

Бірақта волчанкаға тән көріністер - буындар ауырғыштығы, қозғалыс-тары нашарлануы, деформациялануы. Аяқ-қол еттерінің атрофиясы, Фелти синдромы (полиартрит, спленоме-галия, лейқопения,, анемия, тері питментациясы), анкилозданғыш спондилоартрит (Бехтерев науқасы), Рейтер синдромы (полиартрит, уретрит, коньюктивит).

Сурет 6.1 Добромыслов Торектің көп этапты операциясы. Тоқ ішектең жасанды өңеш даярлау. а - операция жолы б - өңеш резекциясы в - тоқ ішектен трансплантант даярлау г – эзофагопластика

Қызыл волчанкада ультрафиолетті сәулеге, қан құюға сезімталдық күшейеді. Науқас ауыр жүдейді, шашы түседі, гипергаммаглобули-немия және гипопротеинемия, қанда немесе сүйек миында Харгейвстің волчанқалық клеткалары және лейкоциттердің резетка түсті жиынтықтары. Диагноз үшін зақымданған терімен буыннан алынған биопсиялық материалды тексерудің маңызы зор.

Кардияның ахалазиясы - қардиаспазм, өңештің иойопатиялық кеңейуі, френоспазм, мегаэзофагус, долихоэзофагус т.б. өңештің нерв-бүлшық ет аппараттарының науқасы. Бүл науқаста тағамды жұтқанда кардияның физиологиялық ашылуы бүзылады да өңештің тарылған орнынан жоғарғы бөлшегі созылып кеңейеді. Онда 2-3 л. дейін тагам жиналуы мүмкін. Бұл науқас 100 мың адамның 0,6-2-де кездеседі. Клиникасында төстің артының ауыруы, дисфагия және регургитация, құсық. Құсықта қарын қүсығына тән қышқыл иісі жоқ. Диагноз үшін өте маңзды эзофагоскопия және рентгенді тексерістер, барий ұзақ уақыт қарынга жетпей, кеңіген өңеште сақталады.

Өңеш дивертикулы - Өңештің клегейлі қабатының кейде барлық қабаттарының шектелген азғана бөлшегінің қапшықша кеңейін томпайуы. Дивертикулдың туа және кейін пайда болатын, ақиқат (истинные) және жалған (ложные) түрлері белгілі.

Сурет 6.2 Өңештен қан ағуында Блекмор зондын қолдану а – зондтың қарынды манжеткасын желдендіру б – зондтың өнештік манжеткасын желдендіру

Клиникасында жұтынудың бұзылуы және тағамның өңештен өтуінің қиындауы. Дисфагия мысқылдап дамиды. Тағам өңеште тұрып қалады. Құсықта жаңа немесе бұрын қабылданған тағамдармен қөп мөлшерлі слекей. Оларда тұз қышқылы жоқ. Кейде толы дивертикул мойында жұмсақ ісік ретінде байқалады.

Диафрагманың өңеш өтетін тесігінің жарығы - Өңеш тесігі арқылы іштің кей-бір мүшесінің средостениеге енуі. Жарық қапшығының ішінде өңештің төменгі бөлшегі, қарын, ащы немесе тоқ ішеқтер бөлшегі, шарбы, көк бауыр болуы мүмкін.

Дисфагия, төс артының ауырғыштығы, төстің қатты ауыруының жүрек тұсына, сол иыққа, сол жаурынға шабуы (гастрокардиалъды синдром). Өңештен.қарыннан қан аққыштығы.

Диагноз ренттенді және эндоскопиялы тексеріспен анықталынады.

Өңеш көк амырының варикозданып кеңеюінде-

Аурудың әлсіреуі, анемиясы, жүдеуі, тағам қабыддағанда төс артында жағымсыз сезім пайда болуы, дисфагия.

Рентгенде:

1) Өңештің қеңейуі (алғашқыда)

2) Өңештің тарылуы (кейінгі кезеңінде)

3) Бұралған өңеш

4) Контрасты массаның өңешпен бәсең ағуы

5) Өңеш қабырғаларында кішкене көлеңкелер пайда болуы

6) Өңеш қабырғаларында кішкене дөңгелекше дефекталар

7) Дөңгелекше немесе орақ түсті көлеңкелер

8) Фестон, тіс сияқты көршістер.

9) Обструктивті бөлшектер жоқтығы

Өңештің қатерсіз ісіктеріі - аденома, лейомиома, фиброма, ангиома, невринома - ауыру сезімін және интоқсиқация көріністерін бермейді. Олар ойда жоқта рентгендік немесе эндоскопиялық теқсерістерде анықталады.

Өңештің рағы - Ac қорыту мұшелершің қатерлі ісіктерінің 20% өңеш рагі. Ісік көбінесе өңештің физиологиялық тарылған жерінде орналасады. Мойын бөлшегі - 15%, кеуде бөлшегі -35%, іш бөлшегі - 50%.

Клиникасы - жұтынудың қиындануы, өңеш бойының тұрақты ауыруы, кекіру, лоқсу, қүсу. Науқас шапшаң жүдейді, кахексия, тері қүрғайды, тырысады. Диағноз үшін эзофагоскопия және биопсияның маңызы зор.

VII - ТАРАУ. КАЛКАНША БЕЗДІҢ АУРУЛАРЫ .