Қоршалған перитониттер (абсцестер)
Инфекцияның себебіне және іш қуысының топографиялық ерекшеліктеріне сәйкес қоршалған перитонит (абсцесстер) белгілі орындарда - диафрагма астында, бауыр астында, ішек аралығында, соқыр ішеқ айналасында, тік-ішек-жатыр ойшығында орналасады. Бұл абсцестердің клиникалық көріністері әр түрлі, олар жайылған перитониттегіден өзгеше және іріндіктің орналасқан орнына, себебіне, возбудительдің түріне, улы күшіне байланысты.
Абсцесстер операциядан соңғы 6-7 тәулікте (ерте) немесе бірнеше жұмадан кейін (кеш) басталады.
1. Диафрагма және бауыр астының абсцестері - оң немесе сол диафрагма астында диафрагмамен бауыр және көлденең тоқ ішеқ арасында орналасады. Оларға агшендицитте, холециститте, қарын перфорациясында, жедел панкреатитте т.б. іш мүшелеріне жасалатын операциялар соғады.
Клиникасы - оң немесе сол қабырғалар астының түракты ауыруы. Ауыру демді ішке тартқанда кұшейеді, ол иыкқа, аркаға, жауырынға шабады. Лоқсу, ықылық ату байқалады. Дене қызуы жоғары, қан тамыры соғуы 100-110 дейін шапшанданады. Ауру арқасымен, бір қырындап жатады, кейде жартылай отырады. Тіл кұрғайды сұрғылт шырышпен жабылады.
Іш жеңіл кебеді, ауырғыш (в подреберьях и межреберных промежутках в соответствии локализаций абсцесса). Осы орындарда терінің ісінгендігі байқалуы мүмкін. Бюшинанын қозу симптомдары анықталынбауы мүмкін.
Қанда - лейкоцитоз, нейтрофилез, формуланың солға ығысуы, СОЭ өсуі сияқты іріңді улану қөріністері анықталынады.
Диагнозды анықтауда ренттенмен тексеру өте маңызды. Диафрагма астының абсцессінде -диафрагма күмбезінің жоғары көтерілгендігі, оның қозғалуының бәсеңденуі, плевра куысына сочувственный сұйықтың жиналғаны анықталынады.
Диафрагма астының абсцессінің тікелей көрінісі болып жоғарғы жиегі тегіс сүйық және оның үстінде газ жиналуы саналады.
УЗИ және компъютерлі томографияның маңызы зор.
Қоршалған перитониттер (абсцесстер) операциямен емделеді. Іріңдік ашылады және дренажданады. Операция брюшина арқылы немесе брюпшнадан тысқары (А.В.Мельников) жолмен жасалады.
Кейде абсцессті УЗИ немесе компьютерлі томография бақылауымен тері арқылы пункциялаумен емдейді.
2. Тік ішекпен жатыр арасын ойшығының (Дуглас аймағының) абсцессі - іш куысының ең төменгі орны жамбас қуысында орналасады. Бүның негізгі себептері - деструктивті аппендицит, ірінді гинекологиялық науқастар. Сирегірек - өтқен жалпы перитонит болады.
Наукастың клиникасы - іштің төменгі бөлігінің тұрақты ауыруы, тенезма және шырышты сұйықпен іш өтуі. Тік ішекпен қуық қабынып ісінгенінде артқы тесіктің жабылмауы (зияние), нәжеспен газды ұстамау, дизурия. Дене қызуының 39 градус. С дейін көтерілуі және оның 2-3 градусқа С. көтеріліл - төмендеуі. Тік ішеқті саусақпен тексергенде - ішектің алдынғы қабырғасының созылып төмендегендігі (нависание) және оның күшті ауырғыштығы, флюктуациясы, ал қейде қатаңдағандығы анықталынады.
Әйелдерді влагалище арқылы тексергенде оның кейінгі сводының салбырағандығы, жатыр мойнын қозғағанда қатты аурсыну (симптом Промптова). Диагнозды анықтау үшін УЗИ, пункция заднего свода влагалище у женщин или передней стенки прямой кишки у мужчин в месте наибольшего размягчения инфильтрата орындалады.
Абсцесс операциямен емделеді. Ауруға наркоз беріп, anus созылады. Тік ішеқтің алдынғы қабырғасы арқылы абсцесс пункцияланады да осы ине арқылы тілінеді. Осы жара арқылы абсцесстің ішіне дренаж енгізіледі.
3. Ішектер арасының абсцестері - деструктивті аппендицитте, қарын және ұлытабар ішегі перфорациясында, жалпы ірінді перитониттен кейін басталуы мүмкін.
Клиникасы - іште белгілі тұрақты орыны жоқ ауыру, іштің кебуі, дене қызуының көтерілуі. Қанда лейкоцитоз, СОЭ шапшаң. Рентгенде - күңгірт көлеңкелер, кейде-газ. УЗИ және компъютерлі томография диагнозды анықтайды.
Абсцесс операциямен (вскрытие и дренирование) емделеді.
Перитониттің ерекше түрлері :
1. Түберкулезді перитонит - өкпе, лимфа бездері түберкулезінде гематогенді жолмен жайылады және мезентериалды лимфа бездерінің түберкулезінде. Науқас жедел, созылмалы және созылған түрде өтеді.
Экссудативті, казеозно-язвалы, фиброзды түрлері бар. Наукастың түрлеріне байлнысты клиникасы эр түрлі. Асцит, ішеқтің жартылай немесе толық түйілуі, немесе жайылған перитонит. Диагноз үшін анамнездің және түберқулинмен сынақтардың маңызы зор.
Емдеу тәсілі - консервативті түберқулезге қарсы. Тек ішектің толық түйілуінде -операция.
2.Генитальды перитонит - спецификасыз және спецификалы түрлерін бөледі.
а) Спецификасыз пельвиоперитонит - қабынған жатыр түтіктрінен, аналық безінен, параметриядан, іріндеген кистадан іріңнің ішке ағуынан басталады. Перитониттщ бұл түрі жеңілдеу ағынмен өтеді. Іш ауыруы, дене қызуы антибактериалы терапия - әсерінен бәсеңденеді, экссудат тарап кетеді. Науқастың дамуында жалпы притонит басталады, ірінді улану күшейеді, гипертермия күшеиеді.
Қабыну қоршалынса абсцесс пайда болады. Бүл жағдайда абсцесс ашылады жэне дренажданады.
б) Спецификалы пельвиоперитонит - гонококкті флорамен байланысты гонореямен аурулардың 15%-де пелъвиоперитонит дамиды. Инфекция ішке жатыр түтікшелері арқылы жайылады. Қабыну жамбас қуысынан шықпайды. Іштің төменгі бөлігі қатты ауыруы, тенезма, іш өтуі, дене қызуы көтерілуі, іш кепкен, оны басқанда қатаңдануы, Щеткин-Блюмберг симптомы анық. Ректалды - вагиналды теқсерісте - жамбас брюшинасының қабынуының көріністері, влагадищеден серозалы - іріңді сұйық шығады.
Бұл перитонит консервативті тәсілмен емделеді. Ішке сүық қояды, дезинтоқсикациялық және антибақтериялық терапия жүргзіледі.
Науқас 13. 18 жасар азамат клиникаға түнгі 23 сағатта медициналъгқ жедел көмекпен әкёлінген. Шағымдары: оң жамбас тұсының ауыруы, лоқсу, ауыз құрғауы, әлсіреуі. Дене қызуы 37,8 градус.С. Бұдан бұрын ауырмаған.
Бір күн бұрын сағат 16-да іштің оң бөлімінің шаңшып ауыруы, лоқсу пайда болған. Сағат 21- де іш ауыруы күшейіп жедел көмек шақыруға мәжбір болды.
Іштің сыртқы қөрінісі өзгермеген, бауыр, көк бауыр үлкеймеген, іштің оң бөлшегі тынысқа нашар қатынасады. Ілеоцекалды аймақты қолмен басу іштін ауыруын күшейтеді. Соқыр ішектің кеңейтендігі анықталады. Щеткин-Блюмберг симпомы анық. Ситқовский, Воскресенский симптомдары байқалады. Қанда лейкоцитоз - 11200, РОЭ - 27 мм/час.
24 сағатта ауруға аппендэктомия жасалынған. Операциядан сонғы диагноз -перфорацияланған аппендицит, перитонит. Перфорацияның себебі науқастың емханаға ауру басталғанынан соң кешігіп жеткізілуі.
Сурет 5.1 Жалпы перитонитті емдеу принциптері. |
Сурет 5.2 Жайылған перитонитте орындалатын перитонеалдық диализ.
|
Сурет 5.3 Тік ішекпен жатыр арасынын ойшығының абсцессі.
Перитонитар туралы арнайы әдебиеттер:
Дерябин И.И. Перитониальный диализ. Л. Медицина, 1977
Коваль М.М. Комплексное лечение больных перитонитом. Киев, 1981
Кузин М.И. Разлитой гнойный перитонит и острая почесная недостаточность. Ташкент, 1978
Лохвицкий С.В. Перитонит. Караганда, 1987 с. 14-21
Савчук Б.Д. Гнойные перитониты. М, медицина, 1974
Симонян К.С. Перитонит. М, медицина 1971
Струков А.И., Петров В.И., Патков В.С., острый разлитой перитонит. М, 1987
Сельцовский П.Л. разлитые гнойные перитониты. М. 1963
Федоров В.Д. лечение перитонита. М. 1974
Попов В.А. перитонит Л. Медицина 1985
Шалимов А.А., Шапошников В.И., Линчук М.Г. Острый перитонит. Киев 1981
Запорожец А.А. Послеоперационный перитонит/ патогенез и профилактика/ Минск, 1974
Мадыкенов О.М. рукводства по диагностике и лечению острых хирургических заболеваний органов живота. Караганда, 1995
VI – ТАРАУ. ӨҢЕШТІҢ АУРУЛАРЫМЕН ЖАРАҚАТТАРЫ.