4.Әділетті басқарудың ұйымдастырушылық-құқықтық нысандары.

Әділет министрлігі мемлекеттік саясатты жүзеге асырушы, атқарушы орган.

Әділет министрлігінің негізгі мақсаты: саяси, экономикалық, әлеуметтік, ғылыми, тәжірибелік істегі заң жобаларын бекітіп, орнығуына ықпал ету, құқықты, криминалды-сараптауды қамтамасыз ету, қабылдаған заңдардың, заң жобаларының болашақта іске асуын болжай білу.

Әділет министрлігінің басты мақсатын ескере отырып, оның құрамына кіретін бөлімшелердің міндеттері мыналар:

• бақылау-ұйымдастыру;

• заңды тұлғаларды тіркеу;

• сот жұмысын ұйымдастыру;

• халықаралық құқықты қамтамасыз ету;

• заңды қызмет көрсету, құқықтық тәрбие беру;

• заң актілерін жүйелеу;

• норариат, АХАЖ, адвокатура жұмысын реттеу;

• атқару өндірісі және өтініштер мен шағымдарды қарау және т.б. болып табылады.

Әділет министрлігінің жүйесіне кіретіндер:

• сот сараптау орталығы;

• Әділет министрлігінің заң шығарушы институты;

• Құқықтық хабарлаудың республикалық орталығы;

• Білім жетілдіру институты;

• Ұлттық заң комитеті;

• «Жеті Жарғы» баспасы;

заң акционерлік компаниясы Адам өмірге келуі, өлуі, некеге тұруы, ажырасуы, бала асырап алу, аты-жөнін өзгерту – мемлекеттік органдармен тіркелген уақыттан бастап заңды маңызға ие болады. Мұндай оқиғаларды – хал актілерін тіркеу орындары жүзеге асырады, олар жергілікті атқарушы органдар құрамына кіріп, жергілікті әкімшілік-аумақтық әкімшілікке бағынады.

Өз әрекетін жүзеге асыруда хал актілерін тіркеу органдары Әділет минстрлігі бекіткен ережені басшылыққа алады және мынадай міндеттерді жүзеге асырады:

• некеге отырғызу, туған баланы тіркеу, қайтыс болған адамды тіркеу;

• ҚР азаматтарының аты-жөнін өзгерту;

• Жоғалған куәліктерді қалпына келтіру;

• қажетті құжаттарды сақтауды ұйымдастыру;

• хал актілерін уақытында тіркеу үшін емдеу орындары мен есеп жүргізуші органдармен бірігіп қызмет жасайды.

Азаматтардың хал актілерін тіркеу негізінде тиісті құжаттар беріледі. Мұндай функцияларды шет елдерде ҚР елшілік өкілдері жүзеге асырады.

ҚР-ғы нотариат – құқықтар мен фактілерді куәландыруға, сондай-ақ «Нотариат туралы» ҚР заңдарында көзделген өзге де міндеттерді жүзеге асыру ға бағытталған нотариаттық іс-әрекеттерді жасау арқылы жеке және заңды тұлғалардың құқықтары мен заңды мүдделерін қорғаудың заң жүзінде бекітілген жүйесі.

Нотариат қызметінің құқықтық негіздері:

• ҚР Конституциясы;

• ҚР «Нотариат туралы» заңы;

• ҚР Азаматтық кодексі;

• Нотариаттық қызметті реттейтін өзге де заңдар.

Нотариус мынадай әрекеттер жасайды:

• мәмілелерді куәландырады;

• шаруашылық серіктестіктердің құрылтай құжаттарын куәландырады;

• мұралық мүлікті қорғауға шаралар қолданады;

• мұралық құқық туралы куәліктер береді;

• ерлі-зайыптылардың және ортақ бірлескен меншік құқығындағы мүлкі бар адамдардың мүліктегі үлеске меншік құқығы туралы куәліктер беріледі;

• мүлікті иеліктен алуға тыйым салады және салынған тыйымды алып тастайды;

• құжаттардың көшірмелерімен олардан алынған үзінділердің дұрыстығын куәландырады;

• құжаттарға қойылған қолдың түп нұсқасын куәландырады;

• құжаттардың бір тілден екінші тілге дұрыс аударылғанын куәландырады;

• азаматтардың тірі екендігі фактісін куәландырады;

• азаматтардың белгілі бір жерде болу фактісін куәландырады;

• құжаттардың берілген уақытын куәландырады;

• жеке және заңды тұлғалардың өтініштерін басқа және жеке тұлғаларға береді;

• ақша салымдары мен бағалы қағаздарды депозитке қабылдайды;

• орындау қағазын жазады;

• вексель наразылықтарын жасайды;

• сақтауға құжаттар қабылдайды;

• теңіз наразылықтарын жасайды;

• дәлелдемелерді қамтамасыз етеді.

ҚР-ғы адвокатура азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын сотта қорғауға және білікті заң көмегін алуға мемлекет кепілдік берген және ҚР Конституциясында баяндалған құқығын жүзегеасыруға жәрдемдесуге арналған. Адвокатура қылмыстық істер бойынша қорғау, азаматтық, әкімшілік, қылмыстық және т.б. істер бойынша өкілдік ету, сондай-ақ азаматтардың құқықтарын, бостандықтарын, заңды мүдделерін, сондай-ақ заңды тұлғалардың құқықтарымен заңды қорғау мен іске асыруға жәрдемдесу мақсатында заң көмегінің өзге де түрлерін көрсету жөнінде адвокаттардың қызметін ұйымдастырады. Адвокаттық қызмет шеңберінде адвокаттар көрсететін заң көмегі кәсіпкерлік қызмет болып табылмайды.

Адвокат – міндетті түрде адвокаттар алқасының мүшесі болып табылатын және заңмен реттелетін адвокаттық қызмет шеңберінде кәсіптік негізде заң көмегін көрсететін ҚР азаматы. Жоғары заң білімі бар және адвокаттық қызметті жүзеге асыру құқығына лицензия алған адам адвокат бола алады. Қасақана қылмыс жасағаны үшін сотталған, белгіленген тәртіппен әрекетке қабілетсіз немесе әрекетке қабілеттігі шектеулі деп танылған, адвокаттар алқасынан шығарылған, сондай-ақ босатылған күннен бастап бір жыл бойы – тәртіптік теріс қылық жасағаны үшін құқық қорғау органынан босатылған адам адвокат бола алмайды.

Бақылау сұрақтары:

1. Құқықтық тәртіп дегеніміз не?

2. Қоғамдық тәртіп дегеніміз не?

3. Ішкі істер органдарының жүйесі мен мақсаттары қандай?

4. Құқықтық тәртіп пен қоғамдық тәртіптің қандай айырмашылығы бар?

5. Нотариалдық қызметті ұйымдастыру.

6. Адвокатура қандай қызмет атқарады?

Қолданылатын әдебиеттер тізімі:

Нормативтік-құқықтық актілер

1. Қазақстан Республикасының Конституциясы. Жеті-Жарғы. 2005. өзгерістер енгізілген.2007ж.21.05.

2. ҚР-сының «ҚР-сының Президенті туралы» Конституциялык Заңы //Жоғарғы Кенес жаршысы. 1995 г ж. №24. 1999 ж. өзгерістер енгізілген. Казахстанская правда 11.05.1999.

3. ҚР-сы «ҚР-сы Үкіметі туралы» Конституциялық Заңы КР-сы Жоғарғы Кеңес жаршысы. 1995. № 23. 1999 ж. өзгерістер енгізілген. Казахстанская правда 1 1.05.1999

4. «Заңды тұлғаларды мемлекеттік тіркеу және филиалдар мен өкілдіктерді есептік тіркеу туралы » 1995ж.17 сәуірдегі Заңы//Егеменді Қазакстан. 1995ж. 24 маусым.

5. ҚР Әкімшілік құқык бұзушылық туралы кодексі. 30.01.2001ж.Алматы: ЮРИСТ, 2009-284 б.

6. «ҚР дағы жергілікті мемлекеттік басқару туралы » 2001ж. 23- қаңтарда қабылданған Заңы.

7. «Нормативтік құқыктык актілер туралы» ҚР Заңы, 24 наурыз 1998ж. 17 қазан 2001ж. өзгерістер меы толыктырулар енгізілген. 6 наурыз 2002ж. // ҚР Парламент жаршысы №23. 2001-№20. 2002-№15.

Оқу әдебиеттері:

1. Әкімшілік құқық / Оқулық Е.Баянов / Алматы: Жеті жарғы , 2007-408 бет

2. Административное право. Академический курс (ответственный редактор А.А. Таранов) Алматы «Жеті Жарғы»2001г.-196 с.

3. Административное право РК: Часть Общая: Учебник / отв. ред. А.А. Таранов- 2-е изд., с изм.- Алматы: Жеті Жарғы, 1997.-225с.

4. Административное право РК: Часть Особенная: Учебник/ отв. ред. А.А.Таранов/Алматы: Жеті Жарғы, І998.-272с.

5. Бекетов О.И. Актуальные проблемы админстративного права// Государство и право. 1999 г. №5.

6. Вельский К.С. К вопросу о предмете административного права. // Государство и право. 1997 г. №11.

7. Бельский К.С. О системе административного права // Государство и право. 1998 г. №3

№16- тақырып: Кеден ісін ұйымдастырудың әкімшілік-құқыктық негіздері

Дәрістің мақсаты: Кеден ережелерінің бұзылуына тиесілі әкімшілік мәжбүрлеу шаралары туралы түсінік қалыптастыру; Әкімшілік-құқықтық құжаттармен жұмыс істеуге үйрету. Кеден ережелерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілікті көрсету.

Жоспар:

1.Кеден ережелерінің бұзылуына тиесілі әкімшілік мәжбүрлеу шаралары

2.Кеден ережелерін бұзғаны үшін әкімшілік жауапкершілік.