Практикалық сабақ 7

Тақырыбы Биосфера және оның тұрақтылығы

Сабақ тақырыбы: Биосфера және оның тұрақтылығы

Сабақ мақсаты: Студенттерді биосфера түсінігімен, биосфера және ноосфера жайлы іліммен, биосфера эволюциясы және компоненттерімен таныстыру.

Оқыту құралдары мен әдістері: бейнелеу, сызбанұсқаны талқылау, ауызша сұрау, имитациялық және іскерлік ойындар, презентация және т.б.

Сабақ өткізу жоспары:

Биосфера концепциясының мәні

Вернадскийдің биосфера және ноосфера туралы ілімінің қағидалары

Биосфераның ерекшеліктері

Биосфераның тірі заттарының қасиеттері мен қызметтері

Коммонер заңдарының мәні

Биогенді миграция заңдылығының әсер ету принципі

1 тапсырма Бақылау сұрақтарына жауап беріңіздер

1.Биосфера деген не және Жердің басқа қабаттары: ядро, мантия, жер қабығы, педосфера, литосфера, атмосфера, гидросфера?

2. В.И.Вернадский тірі заттар деп нені түсінді және тірі заттардың негізгі қасиеттері.

3. Биосфераның негізгі құрылымдық бірліктерін атаңыздар.

4. Жер биосферасын құрайтын заттардың негізгі типтері.

5. Биосфераның шекаралары.

2 тапсырма Тарау бойынша терминдердің глоссарийін жасаңыздар.

3 тапсырма Биосфераның құрылымы және оның шекаралары. В.И.Вернадскийдің ноосфера ілімі және тұрақты даму концепциясының негізін қалаушы ретіндегі ролін талдаңыздар.

Бақылау сұрақтары:

1. Биосфера - ғаламдық экожүйе ретінде.

2. Биосфераның тірі заттары. Негізгі қасиеттері мен қызметтері.

3. Биосфера шекаралары.

4. Зат айналымы және олардың адаммен бұзылуы:

а) азот айналымы; ә) көміртегі айналымы;б) күкірт айналымы;в) фосфор айналымы.

Әдістемелік нұсқаулар:

Дәрістен алынған материалды жақсы түсінуде В.И.Вернадский қалыптастырған констант заңдарының анықтамасына назар аудару қажет. В. И Вернадский тұжырымдаған константалық заң бойынша: биосфераның тірі затының мөлшері тұрақты шама болып табылатынын, Жердің бетін өзгертуші маңызды фактор тіршілік екендігін түсіндіру. Оның ерекшелігі тек химиялық реакциялардың жылдамдығына ғана байланысты емес, кейбір реакциялар қалыпты температура мен қысымда, ағзадан тыс жүрмейді.

Тақырыппен жұмыс істеу кезінде биосфераның ерекшеліктеріне, ондағы тірі заттардың қасиеттеріне, биосфераның ноосфераға айналуының негізгі маңызына назар аударған дұрыс. Биосферадағы қуат ағыны мен заттар айналымын бекіту үшін оқытушы студенттермен талдау жүргізеді, ондағы өсімдіктер, тұтынушы ағзалар – консументтер және ыдыратушылар (редуцент, деструктор) осы үрдістегі орнын ашуды ұсынады.

Практикалық сабақ 8

Тақырыбы: Тұрақты даму концепциясы.

Мақсаты: Студенттерге тұрақты дамудың қоғамдағы алатын ролі туралы білім беру.

Сабақ мақсаты: Студенттерді тұрақты даму тарихымен мақсаты, міндеттері, мәселелері таныстыру. Қоршаған ортаны қорғаудағы халықаралық қарым-қатынастарымен таныстыру.

Оқыту құралдары мен әдістері: әңгіме, талдау, дискуссия және диспут, комментарийлер, реферат, портфолио және т.б.

Сабақ өткізу жоспары:

Тұрақты даму дегеніміз не?

Экологиялық мәселелер мен дағдарыстар

Киота хаттамасы, Монреаль хаттамасы.

ХХІ ғасыр күн тәртібі

1 тапсырма: ХХІ ғасыр күн тәртібіндегі мәселерге: Кедейлікпен күрес, Халық және тұрақтылық, Адам денсаулығын сақтау мен жақсарту, Тұрақты тұрғын жерлер (Урбанизация), Атмосфераны қорғау: Атмосфераға қалдықтарды шығарудың негізгі көзі- энергияны өндіру мен тұтыну мәселелріне жеке тоқталу.

2 тапсырма: Ормандарды жоюмен күрес: Топырақ пен суды, атмосфераны қорғауда, өсімдіктер мен жануарлардың биологиялық алуан түрлілігін сақтауда маңызды ролі. Шөлдену мен құрғақшылықпен күресті қалай түсінесіз.

3 тапсырма: Экологиялық мәселелер мен дағдарыстар айырмашылықтарын көрсетіңіз.

Продуценттер, консументтер, редуценттер дағдарыстары, олардың кезеңдері.

Бақылау сұрақтар:

1. «Тұрақты даму» түсінігінің туындау тарихы.

2. Рим клубы, Медоуздың (Өсу шектері, 1972) және Форрестердің (Әлемдік динамика, Әлемдік экономика 1972)., Мессерович пен Пестельдің (Адамзат бұрылыс шегінде) еңбектері.

3. БҰҰ қоршаған ортаға қатысты бірінші конференциясының декларациясы. (Стокгольм 1972). Рио-де-Жанейро 1992

4. Иоханнесбург 2002 бүкіләлемдік саммиті.

5. Еуропа қалаларының тұрақты даму хартиясы (Ольборг, Дания 1994).

6. Тұрақты даму факторлары немесе аспектілері: Экологиялық, Экономикалық, Әлеуметтік

7. Киото хаттамасы.

Әдістемелік нұсқаулар:

Дәрістің бас кезінде оқытушы әлеуметтік-экономикалық жағдайлар экологиялық дағдарыстармен байланыстылығын айтады. Содан соң оқытушы ерте кездегі концепцияның дамуы мен қалыптасу тарихын айтып, қазіргі кездегі Жердегі халық санының өсу қарқыны жылдан жылға қоршаған ортаға салмақ әкелетінін тұжырымдайды. Осы жерде мына нәрсеге көңіл аудару керек: табиғат тек экономикалық дамудың материалды негізі ғана емес, ол адамның рухани қажеттіліктерін қанағаттандыратын эстетикалық ортасы болып табылады. Осыған байланысты оқытушы қазіргі кездегі тұрақты даму концепциясының туындау қажеттілігі жөнінде ойдың туындауына итермелейді. Оқытушы тұрақты даму концепциясының 1992 жылдың 3-14 маусымында Рио-де-Жанейродағы арнайы қоршаған ортаны қорғау жөнінде БҰҰ-ның конференциясының орын алғанын, 2002 жылы Йоханнесбургте болған конференция Риода болған 10-жылдыққа арналған «Тұрақты даму» лозунг атымен болғанын айтады.