8.2.Сабақтың типтері мен құрылымы. Сабақ құрылымы туралы түсінік.

Сабақ құрылымы мен оқу жұмысының ұйымдастыру формасы ішіне қазіргі заманғы сабақтың теория мен практикасының негізгі түсініктері жатады. Себебі ол белгілі дәрежеде оқытудың тиімділі мен оның нәтижелілігін анықтайды. Сабақтың қандай элементтер мен бөліктер құрылымдық деп есептелінеді, қайсысы есептелінбейді? Бірақ та бүгінгі таңда педагогика ғылымымында бұған бірыңғай көзқарас жоқ. Кейбірі сабақ элементі сияқты практикада жиі кездеседі: 1) жаңа материалды меңгеру, 2)өткенді бекіту, 3)оқушылардың білімін тексеру мен бағалау, 4)үй тапсырмасы, 5) білімнің тұжырымы мен жүйелілігі (см. Зотов Ю.Б. Организация современного урока. М., 1984). Басқалары -сабақтың мақсаты оқу материалының мазмұны, оқытудың әдістері мен тәсілдері; оқу әрекетін ұйымдастыру әдістері (см. Кириллова Г.Д. Теория и практика урока в условиях развивающего обучения. М., 1980). Бұл сұрақты басқаша да түсінулер бар. Мысалы, "шын оқу үрдісінде тұрақтыларын бөліп көрсету нәтижесіз бос іс. Оқу үрдісі мен мұғалімді сабақ үлгісімен ғана шектеп қою оқу үрдісінің өзіне зиян келтіреді. Бұл зиянның болуы

оқытудың меңгеру тәсілдерше, әдістерше сай мазмұнның әр түрлершің есептелуінен, оқу материалының сипатын жылдам өзгертуден деп білеміз (Дидактика средней школы Шод.ред. М.Н. Скаткина 2-е изд. М, 1982, с.230).

Ия, сабақтың құрамына - материалдың мазмұны, оқытудың әдістері мен формалары, басқару мен оқу қызметіне бақылау жүргізу тәсілі, техникалық құралдар, оқу құралдары, өз бетінше жұмыс істеу үшін арналған дидактикалық материалдар, бірақ, осылардың барлығы сабақ бөліктеріне жатады ма? Әрине, жоқ! Сабақтың мақсаты да сабақ бөлігіне жатпайды. Дегенмен, сабақтың тұрақты бөліктері болмайды дегенменде келісу қиын. Бұл жерде сабақтың құрылымы аралас сабақтың өткізу тәртібімен шатастырылып тұр. Аралас сабақ мектеп практикасында мұғалімнің кез-келген шығармашылығын тоқтатып келді.

Ғалым педагогтардың көзқарасы сабақтың құрылымы мәлімсіз, өзіне тән нәрселерден айырылған, ойламаған жерден болған, кездейсоқ деген нәрселер бола алмайды деген жағдайда түйіседі. Ол "оқу үрдісінің заңдылықтарын шынайы және оқу үрдісі логикасы ретінде қарау: білімді меңгеру үрдісінің заңдылықтарын ішкі психологиялық құбылыс ретіндегі жаңа білімді меңгеру логикасын, жеке тағым тәсілдері ретіндегі оқушының өзіндік танымдық әрекетінің заңдылықтарын; педагогикалық үрдістің мәнінің сыртқы көрініс ретіндегі мұғалім мен оқушының әрекет түрлерін көрсетіп тұруы қажет (Махмутов М:И. Современный урок М,1985.с.92).

Сабақ элементтері өз қызметінде осы заңдылықтарды бейнелейді, олар:өзекті ету жаңа - мыналар: өзектілік, жаңа түсініктер мен әрекет әдістерін қалыптастыру және өткенді қолдану. Шын педагогикалық үрдісте бұлар оқу үрдісінің кезеңдері, әрбір сабақта қатысушы дидактикалық міндеттер, және сабақтың дидактикалық құрылымының бөліктері бола алады. Дәл осы бөліктерді компоненттерді мұғалім оқушыларға сабақ түсіндіру барысында жаңа білім беру үшін, жаңа дағдылар мен икемділіктер қалыптастыру үшін қолданады. Бұл байланыстар мен өзара әрекеттердің сипаты оқыту үрдісінің логикасымен оқушының білмеуден білуге жылжыуымен, кез-келген жаңа білімнің бұрынғы білімдерді өзектендіру арқылы қалыптасуымен, оқушының оқу әрекетіне білім мен тәжірибесін пайдаланумен ерекшеленеді. Сабақтың дидактикалық құрылымы ретінде қолданудың мақсаты мен нәтижесі оқушыларды біліктерімен дағдыларының қалыптасуы болып табылады.

Сабақтың құрылымдық бөліктерінің өзара әрекеті - ақиқат нәрсе. Оқыту үрдісі мұғалім әрбір бөліктің жеке алғанда және оның сабақтың басқа бөліктерімен өзара әрекеттесу қызметінің бірлігін түсінгенде ғана тиімді болады. Жаңа білімдердің қалыптасуы тек бұрынғы бар білімдерге сүйенгенде, ол дағдылар мен іскерліктерді жаттықтыру жаңаны меңгергенде ғана мұмкіндік болады. Бұл жағдайда олардың реті әр сабақта әр түрлі. Бұл жөнінде М.И. Махмутовтың еңбегінде толығымен айтылған. Сабақ бұрынғы материалды қайталаудан емес, мұғалімнің түсіндіруі немесе мәселелік жағдаят, жасау бұрынғы мәселелерді шешу болжамын ұсыну барысында жаңа түсінікті енгізуден басталуы мүмкін. Ұсынылған болжамды дәлелдеуде сабақтың басында алдыңғы сабақта оқылған білімді қолануға қажет өзектендіру жүруі мүмкін ( Махмутов М.И. Современный урок М, 1983, с.94.). Сабақтың құрылымына осылайша қарау сабақтарды жүргізуде мұғалім әрекетінде біркелкілікті жояды, мұғалімнің шығармашылық шеберлігін кеңейтейді. Аралас сабақты өткізудің кәдуілгі реті - ұйымдастырудың сәті, үй тапсырмасын тексерту, өткен материалды оқушыдан сұрау.

Сабақтың әдістемелік құрылымы, бұны мұғалім дидактикалық құрылымға негіздеп жасайды. Мұғалім бір сабақтың үстінде сабақ түсіндіріп те, сұрап та, оқушыларды бағалап та үлгереді. «Осының бәрі көрсеткендей сабақта тек бір түрлі» сабақ жүргізуге болмайды. Сабақ әдістемелік құрылымы дидактикалықтан өзгеше. Сабақ әдістемелік құрылымы оқытудың негізгі кезендерін көрсетеді және сабақты ұйымдастыру сипатын айқындайды. Сонымен, егер сабақтың дидактикалық құрылымы тұрақты болса, онда ол мұғалім әрекетіне керек жалпы жазылымдар, сабақты ұйымдастырудың жалпы

аморитмі болып табылады, ал сабақтың әдістемелік құрылымы әрекеттің жатығу орындау, есептер шығару, оқушылар жауаптары; сәйкес әдістер мен құралдарды пайдаланып материалды түсіндіру; мұғалімнің басшылығымен немесе өз бетінше практикалық және оқу міндеттерін шешу сияқты нақты әрекет түрлерін жоспарлау керек.

Сабақтың әдістемелік жобасын жасағанды мұғалім мақсатқа жету үшін жаңа білімдер алу мен бұрынғы білімдерді еске түсіру мақсатында ынталандыру; психологиялық хал - ахуал, балардың жас және ерекшеліктерін ескеру маңызды рөл атқарады. М.И. Махмутовтың пікірінше, сабақтың дидактикалық құрылымы мен сабақтың әдістемелік кіші құрылымы арасындағы ішкі логикалық - психологиялық құрылым болып табылады ( см. Махмутов.М.И. Современный урок. М. 1985. гл. 111). Бұл жерде, әрине, оқыту үрдісінде меңгеру үрдісін тұтас дидактикалық жүйе ретінде айту керек. Бірақ бұл үрдістер сабақтың қайсыбір құрылымын құрамайды және оқыту мен білім алудан тұратын сабақтың әдістемелік ішкі құрылымынан тұрады.

Қорыта келгенде осы әдістердің негізгі мақсаты мұғалім алдына қойған мақсатын жүзеге асыра білуі керек.

Сабақ типтері.

Сабақ типтері туралы көптеген ғылыми жұмыстар арнайы жазылған. Осыған карамастан бүгінгі таңда бұл мәселе қазіргі заман дидактикасында шешілмеген мәселе болып отыр. Анықтаушы белгілеріне қарай сабақтардың жіктелуінің бірнеше әдістері де бар. Мысалы, мына түрлер бойынша жіктеледі, дидактикалық мақсатына қарай (И.Г. Огородников, И.Н. Казанцев), сабақты ұйымдастыру мақсатына мазмұны мен өткізу тәсілдеріне қарай (М.И.Махмутов), оқу үрдісінің негізгі кезеңдеріне қарай (С.В. Иванов), сабақ үстінде шешілетін дидактикалық мәселелеріне қарай (Н.М. Яковлев, А.М. Сохор), оқыту әдістеріне қарай (И.Н. Борисов), оқушылардың оқу әрекетін ұйымдастыру тәсілдеріне қарай (Ф.М. Кирюшкин). М.И. Махмутов жасаған сабақ құрылымы, негізінен дидактикадағы осыған байланысты талас мәселелерді шешеді деуге де болады. Ол өз еңбегінде жіктеудің мына түрлерін бөліп көрсетеді, сабақты ұйымдастыру мақсатына қарай, жалпы дидактикалық мақсатының заңдылықтарына қарай, оқылатын материалдардың мазмұнының сипаты мен оқушылардың меңгерген деңгейіне қарай. Осы әдіске сәйкес сабақтың бес типі бөлінеді: (1-тип) жаңа оқу материалын оқу сабағы; (2-тип) білімді жетілдіру сабақтары, қабілеті мен дағдыларын дамыту сабақтары; (3-тип) білімді оқыту және жүйелеу сабақтар; (4-тип) құрама сабақтар; (5-тип) білімді, іскерлікті, дағдыны бақылау және түзету сабақтары. Бұл жіктеудің түрін көптеген теоретиктер мойындамаған күннің өзінде де, оның болашағы бар деп айтуға болады. Ал енді сабақтың әрбір түріне қысқаша тоқтала кетейік.

Жаңа материалды меңгеру сабағы. Бұл сабақ типінің негізгі мақсаты -оқушылардың жаңа материалды толық меңгеруі болып табылады. Ол үшін оқушылар құндылық бағдарлар жүйесін қалыптастыру сияқты әрекет ету әдістер меңгеру өз бетімен іздену әрекетін дидактикалық мәселелерді шешуге қатысуы керек.

Сабақтардың бұл түрлері көбінесе орта және жоғарғы жастардағы оқушыларға қолданылады, себебі орта және жоғарғы сыныптарда кең көлемді материалдар оқытылады, сондықтан оларды оқудың ірі блоктык тәсілі қолданылады.

Бұндай меңгерудің формалары әр түрлі болуы мүмкін: лекция, мұғалім әр түрлі сұрақтар мен жағдайларды талдау кезінде түсіндіруді оқушыларды сабаққа тарта білуі, талдау түріндегі әңгімелер өткізу, кітаппен немесе басқа да ғылыми құжаттармен өз бетінше іздену, тәжірибелер жүргізу, т.б.

Осыдан барып сабақ түрлері де әр түрлі болады; лекция-сабағы, семинар-сабағы, кино-сабағы, теория және практиканы өз бетінше оқу сабағы, аралас сабақ. Бұл сабақтардың барлық түрлеріне тән бір нәрсе, олардың барлығы жаңа материалмен жұмыс істеуге уақыт бөледі. Бұл кезде оқушылардың материалды меңгеруі үшін барлық мүмкіншіліктер жасалады, оқылып жатқан матриалды әр түрлі шешілмеген сұрақтары жағынан қарастырады, мұғалімнің сабақ түсіндіру барысында айқын мысалдармен

дәлелдер келтіруі, оларды талдауға оқушылардың барлығын тарту, көрнекілік материалдармен оқытудың техникалық мүмкіншіліктерін қолдану. Бұның бәрі оқытушының жаңа материалды түсіндіру барысында терең, ұғынықты етіп оқушыларға түсіндіруі мен оқушылардың ойлау белсенділігін бақылауға бағытталған. Сонымен қатар, жаңа материалды түсіндіру барысында бұрынғы өткендерді қайталап, бекітуге мүмкіндік болады. Себебі, өткен материалды талдамай, қорытындыламай, еске түсірмей, жаңа материалды түсіну мүмкін емес. Сабақты жүргізу барысында тиімді жоспарларды пайдаланғанды ескерген жөн.

Білімді, іскерлікті, дағдыны жетілдіру сабағы.

Осы сабақтарда шешілетін дидактикалық негізгі міндеттері мыналарға негізделеді: а) жаңа білімдерді жүйелеу және қорыту; б) бұрынғы өткен материалдарды қайталау және бекіту; в) бұрыңғы өткендерді кеңейту мен тереңдету үшін тәжірбиеде жүзеге асыру; г) дағдылар мен іскерліктерді қалыптастыру; д) жаңа материалды меңгеру және білімді, дағдыны, іскерлікті жетілдіру барысында бақылау жасау.

Жіктелудің көбісінде сабақтың бұл типі бірнеше түрлерге бөлінеді: меңгеріп жатқан материалды бекіту сабағы; қайталау сабағы; білімді іскелікті, дағдыны кешенді қолдану сабағы; іскерлік пен дағдыны қалыптастыру сабағы, және т.б. Алайда, «таза» қайталау, немесе іскерлік пен дағды қалыптастыру сабағы жүрсе, бұның тиімділігі аз, сондықтан да меңгерген материалдарды тәжірбие түрінде қолданған дұрыс. Бұл сабақтың түрлері болып мыналар : а) өзбетінше жұмыстар сабағы; б)зертханалық жұмыс сабағы; в)тәжірбиелік жұмыстар сабағы; г) серуен -сабағы; д) семинар сабағы.

Жоғарыда келтірілген сабақтардың-түрлері оқушыларды бір уақытта өткен материалды қайталауы мен қолдануы-көптеген жағдайларды өзгертеді. Оқушы жаңа материалды оқу барысында тек сол сабақққа қатысты ғана емес, жан-жақты пән-аралық және тақырыпаралық деңгейде білімін жетілдіреді. Сабаққа жоспар жасау барысында қайталау мен қатар бақылау жұмысын немесе білімді жүйелендіруге болады. Ю.Б.Зотов, әділ айтқан, бір сабақ ішінде сабақ жүргізудің төрт түрін он минуттан қолданса , қырық минут бойы бір сабақ түрімен түсіндіргенше сол тиімді, бірақ бұл сұраққа механикалық түрде қарамауымыз керек. Ең бастысы, мұғалім осы сабақтың түрлерін бірінен-кейін бірін оқушылардың білімін жаппай және жеке сұрастыруымен , жазбаша, ауызша және практикалық жұмыстармен, сондай-ақ өзіндік оқу жұмыстарымен ұштастыра, яғни дұрыс сабақтастырылуы керек. Оқу жағдайының әр түрлі болуына байланысты сабақ құрылымының түрлі әдістемелік тәсілдерге сүйенуі методикалық әдісі болуы керек. Ол сабақ мақсатына, дидактикалық міндеттеріне байланысты сабақта шешіледі.

Қорыту және жүйелеу сабағы.

Сабақтың бұл типі негізгі дидактикалық міндеттердің екеуін шешуге бағытталған-оқушылардың күнделікті өтіп жатқан материалды меңгеру деңгейін тексеру, екіншісі, оқушылардың жыл бойғы, тоқсандағы бағдарламаны меңгеруін тексеру үшін бақылау жүргізу. Психологиялық тұрғыдан алғанда бұл сабақтар оқушылардың жүйелі түрде үлкен бөлімдерді, ірі оқу материалдарының ірі блоктарын қайталауы-оларға оның жүйелік сипатын түсіндіруге көп мәселелерді шешуге мүмкіндік береді.

Қорыту және жүйелеу сабақтар сабақтың барлық бес түрінде қолданылады. Бұның бір ерекшілігі мұғалім бір жаңа материал меңгеруінің алдында оқушыларға сұрақтар беруі мүмкін, алдын ала қарастыратын құжаттарды оқуға тапсырма беруі мүмкін. Ол үшін мұғалім әр оқушымен немесе топпен жұмыс істейді, сілтеулер жасайды. Жоғарғы сыныптарда ең көп тараған қорыту және жүйелеу сабақтар көп мәселе қозғайтын пікірталас сабақтары немесе семинар сабақтары. Себебі бұл сабақтарда оқыған материалдарды тереңірек және жүйеленген түрде меңгереді, сонымен қатар осындай сабақтардың барысында оқушылардың теориялық және тәжірбиелік сипаттағы шығармашылық белсенділіктері артады.

Аралас сабақ.

Бұл мектеп тәжірибесіндегі ең кең таралған сабақ түрі. Бұнда алдыыда айтқан сабақтың үш түрінің барлығының дидактикалық міндеттері шешіледі. Сондықтан да ол аралас деп аталады. Бұл сабақтың әдістемелік құрылымының негізгі элементері болып табылатындар: а) оқушыларды сабаққа ұйымдастыру; б) бұрынғы өткен материалдарды игеру деңгейін тексеру,оған қоса ағымдағы сабақтың материалдарын меңгеруін қадағалау; в) жаңа материалды мұғалімнің бөліп қарастыруы және оқушылардың түсінуі үшін мұғалімнің кіріспе жасауы қажет; г) жаңа материалды алғашқы бекіту, оқушылардың іскерлігімен дағдыларын қалыптастыру жұмыстары, білімдерін тәжірбие жүзінде қолдану; д) үй тапсырмасын және оның үлгілерін беру; е) оқушының бүкіл сабаққа қатысуына қарай бағасын немесе баллын қойып сабақты қортындылау. Аралас сабақтың әдістемелік құрылымының аталған бөліктері оқу жағдайының сипаты мол мұғалімнің педагогикалық шеберлігіне байланысты.

Құрама сабақ кезектесіп отырады. Бұндай жағдайда аралас сабақтың құрылымы-икемді және қозғалмалы бола бастайды. Осы жағдай мұғалімге өз жұмысында біркелкіліктен, сақтайды. Сонымен, жаңашылдар С.Н.Лысенкованың, И.П.Волковтың, В.Ф.Шаталовтың жұмыс практикасында, жаңа сабақты оқу - өздік жұмысын жасау барысында жүреді, білімді тексеру - оқушылардың белсенділігін тексеруде корінеді. Жаңа материалды игеру барысында, бірден оны бекітуі мен қолдануды ұйымдастыруға болады, ал бекіту барысында білімді, дағдыны бақылау, осы білімдерді әр түрлі жағдайларда қолдануды үйретеді. Осындай кешенді сабақ оқушылардың жан-жақты білім алуына мүмкіндік береді, мұғалім аз уақытын дұрыс пайдалана алуы қажет. Оқушылар білімін тексеруді 20-23 немесе 30 минутқа созуға болмайды, себебі 15-20 минут жаңа сабақ түсіндіруге аздық етеді. Егер осылай болса, оқушылар жаңа сабақтың ауырлығын үй-тапсырмасына түсіреді. Оқушы, егер сыныпта "алты сағатты еш пайдасыз өлі сағатқа айналдырса, сабақты түсіндірген кезде, оның жартысын тыңдамаса , онда ол сабаққа сабақтан тыс сағаттарды даярлау керек. Азғантай нәтижеге бола қанша уақыт босқа кеткен, қанша ауыр күш- жігер жұмсаған. Бұндай сабақ беруде қолжеткен азғантай пайда тұтас сағаттар бойы әрекетсіз отыру дағдысына және сыныптарды осындай қырсықты уақыт өткізуге экеледі" (Ушинский К.Д. Собр. соч. М 2 М; Л. 1948. с. 216). Аралас сабақтың тиімділігі мен нэтижелі болуы оның кұрылымына тэуелді емес, сабақтың мақсатының дұрыс қойлуына мұғалімнің оқушыларға түсіндіре біліуіне байланысты. Жақсы сабақ дегеніміз - ол іскер шығармашылық ахул қайнап тұрған сабақ, оқушылардың мұғаліммен белсенді түрде диалогқа түсуі мүмкін болатын дейді. Аралас сабақтың сипаттамасын аяқтай келе, біз оның әдістемелік бөліктерінің түрлі үйлесіміндегі қасиеттер жоғарыда жазылып керсетілген сабақтардың үш типіне де тән. Міне, сол себептіде олар осы сабақты кіші құрылымында сипатталған. Оның толық сипаттамасын И.Ф. Харламов берген ( Педагогика, 2- изд. М, 1990 с 245-246).

Білімді, іскерлікті дағдыны бақылау және түзету сабақтары.

Сабақтың бұл түрі - оқу нәтижесінің бағасы, оқушылардың теориялық материалды меңгеру дәрежесі, оқып жатқан курстың ғылыми түсініктемелерінің жүйесі, оқу технологиясына өзгертулер еңгізілуде бағалауда қолданылады. Бақылау және түзету сабақтарының түрлері мыналар болуы мүмкін : ауызша сұрастыру (жаппай, жек дара ,топпен ); жазбаша сауал намал диктант, шығарма, есептерді шешу және т.б.,сынақтың практикалық ( зертханалық ) жұмыс: практикумдар,өзін-өзі бақылау жұмысы, емтихандар және т.б. Осы және басқа да сабақ түрлері толық бөлімдерді оқығаннан кейін, оқу пәніннің ірі тақырыптарын біткеннен соң ғана еткізіледі Қорытынды тексерудің ең жоғарғы формасы және оқушылардың білімін бағалау, олардың қаншалықты меңгергендігін тексеруі формасы емтихан болып табылады. Бақылау сабақтарында оқушылардың сабаққа қаншалықты дайын екендігі көрінеді, әр оқушы өз білімін пайдаланады, ептіліктері мен дағдыларын тәжірбие жүзінде әр түрлі оқу жағдайларында пайдаланып үйренеді. Бақылау сабақтарын жүргізіп болғаннан кейін арнайы қателермен

жұмыс және қорытынды жасау сабағы жүргізілуі қажет. Осы сабақ барысында әр оқу әрекетіндегі үйрене алмай қалған сабақтарын немесе кемшіліктерін түзету үшін мұғалім қортынды жасап өзінің сабақ беру әдісін, қай оқушыға қандай көмек беру керектігін анықтап алады. Бақылау және түзету сабақтарының әдістемелік құрылымы әдетте былай өтеді; түсіндірмелік кіріспе бөлім (оқушыларды, мұғалімдердің жаңа сабақты диктант, шығарманы жазу алдындағы психологиялық дайындық жасауы), негізгі бөлімі- оқушылардың өз бетінше жұмысы, оперативтік бақылау, оқушылардың тыныштық сақтап, өз күштеріне сендіретіндей мұғалімнің көмек беруі; қортынды бөлімі-жаңа бөлімді, курс тақырыбыи ашу алдындағы оқушының бағыты.

Кей кездері сабақтың бұл түрі келесі элементтерден тұруы мүмкін: ұйымдастыру бөлімі, тапсырманы мұғалімнің түсіндіруі, оқушылардың сұрағына жауап беру, оқушылардың тапсырманы орындауы, тапсырманы тексеру, үйге тапсырма, сабақтың аяқталуы. Бұл әдістемелік құрылымының, иілімді қозғалмалы, көп нұсқалы болу жағдайын тағы бір рет дәлелдейді. Әрине, мектеп тәжірбиесінде аралас сабақтардың басқа да түрлері болуы мүмкін. Оқушылардың таным әрекетінің белсенділігіне көңілдің көп бөлініп отырылуына байланысты, оқушылар зертеу жұмыстарын ғылыми жұмыстарды өз бетінше жұмыс ретінде жүргізіп, ол сабақты – мәселелі сабақ деп атап, мектеп практикасындағы стандартқа сай емес құрылымды туғызады. Бұл ойға шолу сабағы, шығармашылық сабағы, прессконференция, диалог, аукцион, пән аралық сабақтар, оқушылардың өз ара оқыту, шығармашылық есеп сабағы, конкурс сабақтары және т. б. Олардың басты мақсаттары - оқушылардың оқу еңбегіне деген қызығушылықтарын сақтап қалу, бұл көбінесе мұғалімнің тапқырлығынада байланысты болады. Мұғалімнің жұмысына келесі элементтер жатады: оқушыларды ұйымдастыра білу, әр түрлі мәселі жадайлар туғызып оған оқушылардың белсене қатысуына психологиялық дайындық жасау, мәселелерді жіктеу, болжамды және оны шешудің бірнеше нұсқауларын ұсыну. Мәселелерді шешудің тиімді әдістерін іздеу нәтижелерді талдау, мұғалімнің жалпылылығы үйге тапсырма беру, сабақты аяқтау-жұмыстың нәтижесін шығару бұның бәрі мұғалімнің шығармашылығына жеке әдістемелік міндеттерге байланысты болады. Алайда кез-келген сабақтың әдістемелік құрылымы мына нәрселерді іске асыруы керек: ертерек меңгерген білімдерді әдісін белсенді пайдалану және әрекетін әдісін, білімді, дағдыны, ептілікті қолданудағы қызмет әдістері және жаңа түсініктер қалыптастыру. Берілген сабақ типтері «таза» күйінде іс жүзінде сирек ғана кездеседі. Бір типтегі сабақтың қызметтері басқа типтегі сабақ құрылымында көрінеді. Айырмасы тек сабақтардың әрбір аталған типі белгілі бір қызметтің мысалы, жаңа материалмен танысу және оны оқып үйрену немесе бақылау мен бағалау, басым болуы мүмкін де, сабақтың басқа типтерінің қызметтері қосалқы сипатталады. Бірақ, теоретик -педагогтар да практик - мұғалімдер де оқыту әдісін іздестіре отырып оқушылардың бір азғантай уақыттың қызығы үшін дәстүрден тыс сабақтардың шүбәләң түрлерін практикаға енгізу оқытудың нәтижелілігін, танымдық әрекеттің деңгейін төмендететінін, бұндай сабақтарды даярлауға олардың нәтижелерінен асып түсетін күш жұмсалатынын ұмытпау керек.(Сарапулов В.А. Дидактика: теория и практика обучения. Чита 2000.с. 110).