Билет № 8

1. Құқық ұғымы және белгілері

2. Мемлекеттің күштеу (зорлау) теориясы

3. Қазақстан Республикасы – зайырлы мемлекет – деген ұғымның мәнісі мен маңызын түсіндіріңіз

1) Қазіргі заманда құқық туралы көптеген ғылыми көзқарастар бар. Осы ғылыми көзқарастарға байланысты ерте заманнан қазіргі уақытқа дейінгі негізгі ойды қалыптастырады. Құқық туралы негізгі бағытта тарихи тұрғыдан қарасақ бірнеше ой-пікірлер туындатады. Соның барлығын бірнеше монография, оқулық, ғылыми статьяларда орын табуда.

Құқық - өте күрделі құбылыс. Оның бірнеше нысаны бар. Ал құқықтық норма құқықтың алғашқы торшасы, бөлігі десек болар.

Құқықтық норма әр түрлі болады, бірақ құқықтық нормалар бір жүйеге бірігіп құқықтық жүйе арқылы көрініс табуда.

Жаңа дәуір кезеңінде азаматтық қоғам қалыптасуының алғышарттары пайда бола бастаған кезде құқықтың үш негізгі функциясы пайда болды. Біріншіден, құқық адам қызмет етуінің еркін жағдайларын анықтайды. Оның өмірін, ар-намысын, тұлғаның қол құспаушылығын қорғай отырып, тұлғаның дұрыс және жан-жақты дамуына алғышарттар туғызады.Екіншіден, құқық тұлға экономикалық қызметінің негіздерін бекітеді. Үшіншіден, құқық тұлғаның қоғам өмірінде қатысуына мүмкіндіктер береді. Жаңа дәуір кезеңінде тұлғаның құқықтық мәртебесі ұғымы қалыптаса басталды, оның негізгі құрамдас бөлігі ретінде – тұлғаның құқықтары мен бостандықтары болды. Адам құқықтары мен бостандықтары заң негізінде бекітілп мемлекетпен қорғалынады. Тұлғаның құқықтық мәртебесі ұғымының мазмұны әрбір нақты мемлекеттегі құқықтық жағдайын көрсетеді. Адам құқықтары мен бостандықтары азаматтық қоғам мен құқықтық мемлекетте ең жоғары құндылық болып танылады. Тұлғаның нақты мәртебесі оның материалдық және рухани мүмкіндіктері мен міндеттерінде көрініс табады.

Құқықұғымы,белгілері.  Республикамыз өз тәуелсіздігін алып, небір қиыншылықтарды артқа тастап, Ел болған соң, соңғы кездері жалпы халықтық құқық Сондықтан да қоғам болашағы құқықтық мемлекет тағдырымен байланыстыра Себебі күнделікті күйбең тіршіліктің құрығына түсіп, өз ар-ұжданын, Бұл идея тек халық арасында айтылып қалмай, билік “Құқық” терминінің көптеген мәні бар, ол заң ғылымында, Заң ғылымында “құқық” термині бірнеше мағынада қолданылады. Біріншіден, Субъективтік (тұлғалар) құқық – тұлғалардың мүддесін қанағаттандыру мақсатымен Мұндай мүмкіндіктер құқықтық қатынастарға қатысатын тұлғалардың мінез-құлқының шегін Заңды тұлға кәсіпкерлікпен шұғылданып, заңи негізде мүлікке ие Субъективтік (тұлғалық) құқықтық міндет – құқықтық мүмкіндік берілген Екіншіден, “құқық” дегеніміз құқық нормаларының жүйеге келтірілген жиынтығы. Үшіншіден, “құқық” термині оқу пәнін білдіретін ұғым ретінде Төртіншіден, “құқық” термині тұлғалық құқық пен объективтік құқықтың Құқық пәндерін оқып, құқықтың мәнін терең түсінген адам Құқықтың түрлі түсінігінің болуы - оның әлеуметтік Әрине, құқық туралы зерттеушілердің көзқарасы бір жерден шығып, Құқықтың жалпы әлеуметтік мәнін мойындай отырып, оған мынадай Құқық (объективтік тұрғыдан қарағанда) – жалпыға бірдей міндетті, Енді, құқықтың негізгі белгілерін қарастырайық .  Жүйелілігі. Құқық – бірнеше бөлшектен тұратын жүйелі құрылыс. Құқықтық жүйенің екінші бөлігі – мемлекеттегі қолданылатын барлық Нормативтік сипаты – құқықтың негізгі белгілерінің бірі. Құқық Құқықты, оны құратын заңдарды, басқа да нормативтік актілерді Мемлекет органдардан тұрады, демек, мемлекет органдары заңдарды жасайды. Құқықтың енді бір белгісі – мемлекеттің күшіне сүйенуі. Құқықтың тағы бір белгісі – адамдардың еркін білдіруі.

2) Күштеу теориясы–мемлекеттің пайда болу негізі ретінде күштеу әрекетін, бір халықтың екінші халықты жаулауын таниды. Жауланған халықтың үстінен билікті бекіту үшін, оған күштеу жүргізу үшін мемлекет құрылады. Күштеу теориясы ХІХ ғасырда пайда болы, оның өкілдері–Л.Гумплович, К.Каутский, Е.Дюринг.

3) Тәуелсіздік жылдарында елімізде орын алған күрделі саяси-экономикалық жаңарулар мен Қазақстан Республикасы 1-бабында Қазақстанның зайырлы мемлекет болып табылатындығы айтылған. Жалпы мемлекеттің дінге қатыстылығын көрсететін мемлекеттің сипаты шет елдерде Ар-ождан бостандығы туралы ойларға аса көрнекті ағартушылар да тоқталып Вольтер "егер құдай болмаған күнде, оны ойдан шығару жөн Алғаш демократиялық принциптердің бірі ретінде 1776 жылғы АҚШ-тық "Тәуелсіздік Декларацияның 10-тармағында "ешкім де өзінің сенімі үшін, тіпті діни Феодалдардың билеуі дінге негізделіп, феодалдық саясаттың дін қолшоқпары ретінде - діннің мемлекет ісіне араласпауы, діни білім алуға бар - ешқандай дінге табынбауына сәйкес азаматтардың құқықтарын шектеуге тиым - азаматтардың дінге көзқарасына, нанымына қарай ешқаңдай кемітпеу, барлық - әркімнің кез келген дінге табыну құқы, әркімнің ешкандай - наным немесе атеизм мәселесі әркімнің жеке басының шаруасы Қазақстандағы зайырлы мемлекет туралы ойларға келетін болсақ, ар-ождан бостандығы 1976 жылы "Діни бірлестіктер дін жағдайы туралы" Қазақ ССР-нің Діни бірлестіктерге қайырымдылық қызметпен айналысуға тиым салынды. Сонымен қатар, Діни қоғамдар және топтар діни съезді немесе жиналысты өткізу Осы кеңес Кеңестер Одағындағы бар дінге байланысты мәселелерді қарады. Казақстанда алғаш рет зайырлылық ойларды "Алаш" партиясы өкілдерінің "Алаш" Қазақстанда кеңестер өкіметі кезінде қабылданған конституцияға сәйкес ар-ождан бостандығы Кеңестер өкіметі кезінде негізінен мемлекет тарапынан халықты атеистік бағьпта Қазақ ССР-нің 1978 жылғы Конституциясының 50-бабында Қазақ ССР-нің азаматтарының Егемендігімізді алғаннан бері біздің Республикамызда діннің дамуына заң тұрғысынан Азаматтық кодексте діни бірлестіктер мінәжаттық қызметі әлеуметтік және қайырымдылық 1995 жылы 30 тамызда қабылданған Конституцияда ҚР-ның зайырлы мемлекет 1) дін мен мемлекет бір-бірінің ішкі істеріне араласпайды - 2) мемлекет дiни бірлестiктердi қаржыландырмайды;  3) барлық дiндер мен діни бiрлестiктер заң алдында бiрдей. 4) діни сипаттағы партияларды және өзге де саяси құрылымдарды 5) міндетті дін болмайды, әркім қандай дінді ұстанам десе, 6) дiни бiрлестiктердiң қызметшiлерi саяси өмiрге барлық азаматтармен бiрдей 7) діни бiрлестiктер заң талаптарын және құқық тәртiбiн сақтауға Республикамызда белгілі бір дінге астамшылық берілмейді.  Қазақстан мемлекетінің зайырлық сипаты онда ресми, мемлекеттік діннің болмайтындығынан Одан әрі, Қазақстан мемлекетінің зайырлық сипаты саяси партиялардың діни Қазақстан Республикасының Конституциясы саяси партиялардың діни негіздегі қызметін заңсыз Мақсаты мен әрекеті конституциялық құрылысты күштеп өзгертуге, республиканың тұтастығын Сонымен бірге мемлекет діни бірлестіктердің заңды қызметін қорғайды.  Қазақстан Республикасы Ата Заңында көрсетілгендей зайырлы мемлекет болғандықтан, тәуелсіздіктен Заң бойынша азаматтар діни бірлестіктер құра отырып, ұйымдаса алады. Діннің мемлекеттен бөлінуі діни парызды мемлекеттік оқу орындарында оқытуға Діни бірлестіктердің жарғысы республианың әділет органдарына тіркеледі. Діни бірлестіктердің Қазақстан мемлекетінің зайырлық сипаты діни бірлестіктерді мемлекеттің қаржысымен қаржыландыруға Сонымен, біздің республикамыз зайырлы бағытты ұстаған мемлекет. Қазақстанның Мемлекет пен қоғамның дамуы барысында қоғамдық бірлестіктердің өзіндік үлесі Конфессияаралық бейбітшілік пен келісім көпұлтты, көптілді және көпконфессиялы Қазақстан Президентіміздің Қазақстан 2030 жылға дейінгі халқына жолдауында "Жетінші бекем Дамудың жаңа жолдарын іздестірумен қатар, адамның мәдени саналылығы артады.