1 Вариант

1. иче бүлек

Текстны тыңлагыз һәм С1 биремен эшләгез. Башта биремнең номерын, аннары изложение текстын языгыз.

С1. Текстны тыңлагыз һәм кыска изложение языгыз.

Текстны тыңлагач, микротемаларны (мәгънәви кисәк­ләрне) билгеләгез.

Изложение текстның һәм микротемаларның төп эчтәлеген ачарга һәм аның күләме 70 сүздәк ким булмаска тиеш.

Изложениене чиста һәм танырлык итеп языгыз.

2. нче бүлек

Текстны укыгыз һәм А1 -А7; В1-В9; < '2 биремнәрен үтәгез.

Хезмәткә хөрмәт

1. Икмәк.

2. Бу сүз - ана исеме белән янәшә торырш.п* олы сүз. 3) Икмәк турында бер генә көн уйламый килпш м-ии бармы икән дөньяда? 4) Күпме шигырь, күпме ромап н ч.ни ип пкмок турын­да! 5) Шулай да мин үземнең сүзләремне: "1.е I ним.жие ихтирам итә беләбезме?” - дип башларга телим.

6) Чыннан да, шулкадәр мактауны. а. шүныдәр изге са­

налган йортыбызга бәхет алып шпп.ш ш-м.и.нг ихтирам итәбезме? 7) Дөресрәге, без икмәкне ашый беләбезме, диясем килә минем.

8) Беркөнне без бер танышым белән иртәнге тыныч, бик матур вакытта Аккош күле янындагы яшел алан аша сузылган сукмак буйлап сөйләшә-сөйләшә кайтып килә идек. 9) Менә шушы карап туймаслык алан өстендә, аллы-гөлле чәчәкләр үскән палас өстендә, ертылып ташланган газета кисәкләре, буш консерв савытлары, шешә ватыкларын күреп сәерләнеп калдык. 10) Хәер, нигә гаҗәпләнергә? 11) Ял көннәреннән соң безнең урманнарыбызда, елга һәм күл буйларында бу инде гадәти. күренешкә әйләнеп бара. 12) Кемнәрдер, ялга чыгып, рәхәтләнеп хозурланалар да киләсе атнада да тагын шунда ук ял итәсе урыннарын шулай чүп-чар белән “бизәп” китәләр. 13) Ә бу юлы без анда-монда ташланган икмәк телемнәрен дә күрдек. 14) Хәтта бер агач төбендә бер бөтен икмәк тә аунап ята иде.

15) Үзебез дә сизмәстән шул икмәккә карап туктадык та телсез калган кебек булдык. 16) Шулай рәхимсез ташланып кал­дырылган шушы изге нан өчен безгә бик уңайсыз булып тоелды. 17) Дөресен әйткәндә, без оялдык. 18) Кемнеңдер бу мәрхәмәтсезлеге өчен без дә җаваплы идек шикелле.

19) Бу икмәкне кем ташлаган? 20) Ул рәхимсез бәндәнең исеме ничек? 21) Имзасын язмаган, тамгасын да калдырмаган. 22) Бар, белеп кара.23) Бәлки, ул бу минутларда кибеттән тагын икмәк алып, өенә тыныч кына кайтып килә торгандыр... 24) Юк, моңа түзеп торырга ярамый.25) Мин аның белән йөзгә-йөз ки­леп, күзгә-күз карашын сөйләшергә телим!

26) Икмәккә ихтирам, кешегә мәхәббәт! 27) Бу сүзләр йөрәктә яши, шуңа күрә дә алар тормыш законы дип аталырга хаклы. 28) Бу законны үтәү - һәркемнең изге бурычы.

(Н.Дәүли буенча*)

* Нәби Дәүли (Нәбиулла Хәсән улы Дәүләтпшн (1910-1988)- лирик, публицистик, сатирик шигырьләр, балладалар, мәсәлләр, шигъри парчалар авторы. Аның әсәрләрендә җир язмышы, җирнең бүгенгесе, киләчәге өчен борчылу, тынычлык өчен көрәш, сугыш ка­бызучыларны фаш итү темалары яктыртыла. “Берлинда окоп”, “Авыл дәфтәре”, “Яшәү белән үлем арасында”, “Җимерелгән бастион” һәм башка бик күп әсәрләре бар.

А1-А7 биремнәрен укыган текстның эчтэлеген истә го­тын үтәгез. Аларнмц һәрберсенә тәкъдим ителгән 4 җавап вариантының берсен - доресен генә сайлап алыгыз.

А1. Күчерелмә мәп.нәдл кулланылган сүзне билгеләгез: Икмәккә ихтирам, кешегә мпхоббәт! 1>у сүзләр йөрәктә

яши.

1. мәхәббәт;

2. сүзләр;

3. йөрәктә;

4. яши.

А2. Билгеләнгән сүзнең синонимын табыгыз:

Шулай да мин үземнең сүзләремне: “Без икмәкне ихтирам итә беләбезме?” - дип башларга телим.

1. игътибар;

2. сакчыллык;

3. яхшылык;

4. хөрмәт.

АЗ. Сөйләмнең тәэсир итү көчен арттыру өчен, кайсы җөмләдә кире сүз тәртибе күзәтелә?

1. Бу сүз - ана исеме белән янәшә торырлык олы сүз.

2. Икмәк турында бер генә ком уйламый калган кеше бар­мы икән дөньяда?

3. Ә бу юлы без анда-мондп гшпиаш.ш ип мәк телемнәрен

дә күрдек.

4. Хәтта бер агач төбендә «>< |* (ши н иим.ж тә аунап ята

иде.

А4.Түбәндәгеҗомл.>д.» 11.1 и.1һ ни <>чои куелган?

Бу ЗакОННЫүтәү һ^тсмипш ш ||\|м.1Ч1.1

1. хәбәре әйггим.и.ш иим ,г, ы ясалган уры­нында;

2. исем фигыль белән белдерелгән ия һәм исем белән белдерелгән хәбәр арасында;

3. исем фигыль белән белдерелгән аныкяагыч янында;

4. дөрес җавап күрсәтелмәгән.

А5. Текстның язылу стилен күрсәтегез.

1. публицистик стиль;

2. фәнни стиль;

3. рәсмн стиль;

4. әдәби стиль.

А6. Тиңдәш хәбәрләре булган җөмләне табыгыз.

1. Үзебез дә сизмәстән, шул икмәккә карап туктадык та телсез калган кебек булдьпс.

2. Дөресрәге, без икмәкне ашый беләбезме, диясем килә минем.

3. Мин аның белән йөзгә-йөз килеп, күзгә-күз карашып сөйләшергә телим!

4. Бәлки, ул бу минутларда кибеттән тагын икмәк алып, өенә тыныч кына кайтып килә торгандыр...

А7. Рәт гармониясе сакланмаган сүз булган җөмләне билгеләгез.

1. Юк, моңа түзеп торырга ярамый.

2. Хәер, нигә гаҗәпләнергә?

3. Икмәккә ихтирам, кешегә мәхәббәт!

4. Бу законны үтәү - һәркемнең изге бурычы.

В1-В9 биремнәрен укылган текст нигезендә үтәгез. Әлеге биремнәрнең җавабын тиешле урынга сүз (сүзтезмә) яки цифрлар белән языгыз.

®1. 26-28 нче җөмләләрдән ирен гармониясенә

буйсынган сүзне табыл языгыз.

1 вариант 1

1 вариант 2

II вариант 4

VI вариант 15

VIII вариант 19

IX вариант 22

X вариант 24

Вб. 12-14 нче җөмләләрнең кайсысында сыйфат фигыль кулланылмаган?

Җавап: _____

В7. 13-14 нче җөмләләрдән шмыр I иенгыч кушымча + модальлек кушымчасы + Гмйл»н «ч кушымча + бәйләгеч кушымча схемасына туры килгән • ү »н< »пып.п.

Җавап: __

В8. 23-25 нче җөмләләрдән иялек килешендәге зат алмашлыгы булган җөмләнең номерын языгыз.

Җавап: .

В9. 26-28 нче җөмләләрдән исем фигыль булган җөмләнең номерын языгыз.

Җавап: ______ •

2. нче бүлек

1. нче бүлектә бирелгән текстны файдаланып, С2 биремен үтәгез. Яза башлар алдыннан, биремнең номерын күрсәтегез.

С2. “Икмәккә ихтирам, кешегә мәхәббәт! Бу сүзләр йөрәктә яши. Шуңа күр® дә алар тормыш законы дин ата­лырга хаклы. Бу законны үтәү - һәркемнең тагс бурычы” юлларында әйтелгән фикерне сез ничек аңлыйсыз? Фикерегезне дәлилләү өчен, укылган тексттан 2 мисал китерегез. Файдалан- ган җөмләләрне тулысынча языгыз яки номерларын күрсәтегез.

Сочинениенең күләме 70 сүздән дә ким булмаска тиеш.

Сочинениене чиста һәм танырлык итеп языгыз.