3 Билет

• Жұтқыншақ жарақаты, куйык, бөгде зат

Жуткыншактын богде заттары жиі кездеседі.

Диагностикасы: мезофарингоскопия, эпифарингоскопия, ларингоскопия. Богде затты нактылау ушын рентгенологиялык зерртеу жургызыледы. Наукас жуткыншагында ьлгде заттын туруына, шырышты кабыгынын закымдануына шагымданады.

Клиникасы: Тамагында богде заттын туруын, жутыну кезынде кедергы жасауына шагымданады. Улкен заттардын турып калуында тыныс жолдарынын обтурвциясы байкалады, ол оз кезегынде асфиксияга акеп согады. Кей жагдайда турып калган богде зат жуткыншактын кабыргаларында флегмона немесе абцесске әкеп согуы мумкын,теріаств эмфизема немесе медиастенит әкелуі мумкын.

Емі: жедел богде затты алу, еналдымен ала анестезия 10% лидокаинмен жургызыледы. Затты жуткыншак немесе мурынжуткыншак кыскштармен немес пинцетпен алуга болады.

Жуткыншак куйігі:. Химиялык және термиялык куйыктерден закымдануы мумкын. Термиялык куйік ыстык тамак, су кей жактайларда ыстык ауанын, будын тусуынен закымданады. Ен ауыр туры химиялык заттармен шакырылган куйытер ауыр отеді. Оларга: кышкылдар, сілтілер, сірке кышкылы, азат кышкылы, натрий және калий суйыктары. Химиялык және Термиялык куйыктердын клиникалык турден 3 дәрежесін ажыратады. 1) 1 сатысы эритема – шырышты кабыктын аздаган гиперимеясы. 2) 2 сатысы кобыршыктердын пайда болуы – шырышты каыкта копыршыктердын пайда болуы. 3) 3 сатысы – некроз – тіндердің некрозга ушырауы.

Клиника:. Куйыктын сатысына, немен закымданганына байланысты. 1 сатысында беткей жаткан эпителий тіні закымданады, шырышты кабыктын гиперимияясы байкалады. Наукастын жагдайы катты озгеріске ушырамайды, 3 – 4 куны кайтып кетеды. 2 сатысында куйыктык копыршыктер байкалады, шырышты кабыктын некрозы және эрозиясы байкалады, аздаган тыртыктану байкалады, бул кезде мушены закымдамайды. 3 сатысы шырышты кабык және терең жаткан тіндере закымданады, бул кезед ауыр интоксикация байкалады. Тіндердің некрозы және жарасы жуткыншактын тыртыктануына онештын кызметынын бузылуына акеледы.

Диагностика: фарингоскопия, эзафагоскопия алгашкы кезеңінде жургізу кауыпты, жуткыншак пен онештын тыртыктануы болганнан кейын 14 – 15 куні контрастты рентгенология, эзофагоскопия – деформациянын сатысына онын таралуын білуге болады.

Емі: жедел госпитализация, шокка карсы, детоксикацияга карсы шаралар, тыныс алуын жаксарту, гемостатикалык проепараттар, антибиотикотерапия.

• Фарингит (грек. pharynx — жұтқыншақ) — жұтқыншақтың кілегей қабығының қабынуы. Фарингит жедел респираторлы аурулардың, тұмаудың, т.б. жұқпалы аурулардың әсерінен болады. Кейде жұтқыншаққа әр түрлі факторлардың әсер етуінен де (мысалы, ауыз арқылы суық ауамен демалғанда немесе қатты суықта сөйлескенде, сондай-ақ өте ыстық не өте суық тағам жегенде) дамиды. Фарингиттің екі түрі бар. Жедел Фарингит көбінесе жұқпалы болады. Бұл кезде жұтқыншақтың кілегей қабығы қызарып ісінеді. Науқас адамның тамағы құрғап, жыбырлаған сияқты, бір нәрсе кілегей қабыққа жабысып тұрғандай сезінеді. Дене температурасы қалыпты болады. Егер Фарингиттің жедел түрін дәл уақытында емдемесе, ол созылмалы түріне ауысады. Бұл кезде жұтқыншаққа өте көп мөлшерде қақырық жиналады, соның салдарынан ауру адам үнемі жөтеліп, қақырық тастайды, әсіресе бұл таңертеңгілік мезгілде байқалады. Кейде көп жөтелгеннен науқастың жүрегі айнып, құсуы да мүмкін. Фарингиттің созылмалы түрінің дамуына созылмалы тұмау, тонзиллит, мұрын қуысының іріңді қабынуы, тіс кариесі, организмде зат алмасу процесінің бұзылуы, жүрек, бауыр және бүйрек аурулары себеп болады. Сондай-ақ Фарингиттің дамуына ауаның өте құрғақ болуы, темп-раның күрт өзгеруі, ауадағы шаң-тозаң және зиянды заттардың қалыпты мөлшерден көп болуы да үлкен әсер етеді. Емі: Фарингитке шалдықтыратын жағдайларды болдырмау; денені шынықтыру. Егер дене температурасы көтерілсе, оны төмендетін дәрі-дәрмектер ішу; антисептикалық ерітінділермен тамақты шаю; ингаляция жасау.

Фарингит дегеніміз — ауыз жұтқыншақтың артқы қабырғасындағы кілегей қабықтың және ондағы орналасқан әр түрлі жұтқыншақ бездерінің (екі жақ сыртындағы және ортасындағы) талаурауы. Жұтқыншақ бездері де бадамша бездері сияқты фолликулалардан тұрады, сондықтан оның атқаратын қызметі — қорғаныс қызметі.Ауыз жұтқыншақ ішек қарынмен ауа жолында тұрғандықтан ,олар арқылы кілегей қабықпен бездер қоршаған ортаның әр түрлі зиянды әсерінің салдарынан жиі талауранады.Фарингиттің екі түрі болады: жедел және созылмалы.Жедел фарингит. Жедел фарингитте ауыз жұтқыншақтың артқы қабырғасындағы кілегей қабықшасымен бездердің ең оірінші жедел қабынуы болады. Осының салдарынан ауру тамағында бірдеңе тұрғандығына, жұтынғанда (әсіресе сілекейді жұтқанда) тамағының ауырғандығына шағым жасайды. Кейде тамақтың ауырғаны жылы шай, немесе су ішкенде жойылатындығын айтады. Ауыз жұтқыншақты қарағанда, оның артқы қабырғасының кілегей қабықтарының қызарғаның, ісінгенін байқаймыз. Ал жоғарыда айтылған бездердің фолликулалары ір-іңдеп, жұлдызға ұқсайды. Бұл жағдайда ауырған адам денесінің ептеп әлсірегендігіне, жалпы дененің қызуының ептеп (субьфибрильді) қөтерілгеңдігіне шағым жасайды.Созылмалы фарингит. Созылмалы фарингитте ауыз жұтқыншақтың артқы қабырғасындағы кілегей қабығының және бездердің қайталап таларауы байкалады. Бұл талаурану әсіресе, мұрынмен оның қуыстарының ауруларына байланысты, өйткені, ол аурулар мұрын арқылы дем ала-алмағанының салдарынан ауыз арқылы дем алады. Сондықтан қоршаған ортаның әр түрлі зақымдары ауыз жұтқыншақ арқылы өтіп, оның қабырғасын зақымдандырады.Созылмалы фарингитті біз бес топқа бөлеміз: 1) жәй (катаральды); 2) ісінген (гипертрофиялық); 3) жұқарған (атрофиялық); 4) фолликулалы (жұтқыншақ бездерінің фолликулаларының ісініп, іріңдеуі); 5) аралас (смешанный) — жәй және ісінгең түрлері араласып кездеседі.Созылмалы фарингитпен ауырған адамдардың шағымдары әр түрлі болады: сілекей жұтқанда тамақтың ауруы, тамақта оірдеңе тұрғандай немесе тамағында шаш тұрғандай, кейбреулер тамағының кебетіндігіне (бұл шағым әсіресе, атрофиялық түрінде кездеседі). Ауыз жұтқыншақты қарағандз әр түрлі өЗгерістер көріиеді. Мысалы, жәй түрінде арткы қабыктың ісініп кызарғанын, ісін-іен түрінде оездердің ұлғайғанын, жұкарған түрінде кабықтым жұқарьгп кеткенін, фолликулаларлықта бездердің_ іріңдегенің, қосақталған түрінде жұқарып ісінгенін байқаймыз.Емдеу. Созылмалы және жедел фарингитті емдеуде мұрын мен оның маңайындағы қуыстарды емдеп, мұрын арқылы демалысты қалпына келтірудің үлкен маңызы бар. Өйткені, адам нұрынмен жақсы дем алатын болса, ауа тазарады, жылынады, дымқылданады және әр түрлі бөгде заттарды жібермейді, ал мұрын арқылы деп ала алмаса мұндай касиеттер болмай, ауа ауыз жұтқыншактың артқы қабырғасына тиіп, оны зақымдай-тын болады. Екіншіден, әр түрлі тітіркенгіштерден сактану (темекі тартпау, арақ-шарап ішпеу керек), тамақ ішкенде жылы және сұйықтық ішкен жөн, мойынды жылы ұстау керек.Осыдан кейін емдеуге көшкен дұрыс. Емдеу үшін ауруға ингаляция жасаған жен (әр түрлі қышқылдармен, пенициллинмен немесе маймен) артқы кабырғаны иодтың әлсіз (Люголь) ерітіндісімен майлау керек. Егер сырткы және ортасындағы бездер ұлғайса, оларды операция жасап алып тастаған жөн.