- •1.Техногенді ластану және оның қоршаған ортаға тигізетін әсерін көрсетіңіз.
- •2.Қоршаған орта ауыр металдармен ластануының популяциярға және жеке ағзаларға әсерін көрсетіңіз.
- •3.Ауыр металдардың өсімдіктерге әсерін көрсетіп мысал келтіріңіз.
- •4.Ауыр металдармен ластанған қоршаған ортада қолданылатын физико-химиялық әдістерді келтіріңіз.
- •5.Ортаны ауыр металдармен ластайтың негізгі көздеріне сипаттама беріңіз.
- •6. Ортада ауыр металдардың көп мөлшерде жиналуына өсімдіктер түрақтылығының механизмдерін түсіндіріңіз.
- •7. Ауыр металдардың улылық қасиетіне өсімдікті ағзалардың реакциясын көрсетіңіз.
- •8.Қоршаған орта ауыр металдармен ластануының биоалуантүрлілігіне, популяциярдың жағдайына және жеке ағзаларға әсерін келтіріңіз.
- •9.Микроорганизмдердің, өсімдіктердің, жануарлардың, адамның жасуша цитогенетикалық құрылымдарына техногенді ластанудардың кері әсерлерін бағалаңыз.
- •10.Индикаторлық организмдер туралы түсінік беріңіз, организмдерді индикатор ретінде қолдану үшін қажетті шарттарды келтіріңіз.
- •11. Атмосфераның ластануын бағалауға пайдалынатын тест-жүйелерді келтіріңіз.
- •12.Атмосфераның ластану индексін (али) түсіндіріңіз, мысал келтіріңіз.
- •13. Судың сапасын бағалауға арналған әдістерді келтіріңіз.
- •14. Судын ластану индексін пайдаланып (сли), ауыз су сапасын бағалауды түсіндіріңіз.
- •15. Ауыр металдармен ластанған топырақтың суммарлық ластану индексін (Zc) есептеп бағалауды көрсетіңіз.
- •16. Экологиялык зиянды факторлардың жіктеуін көрсетіп, олардың көрсеткіштерін анықтауға пайдаланылатын тест-жүйелерді келтіріңіз.
- •17. Атмосфераның ластануын анықтайтын физикалық және химиялық әдістерге сипаттама беріп айырмашылығын түсіндіріңіз.
- •18. Гидросфераның ластануын анықтайтын физикалық және химиялық әдістерге сипаттама беріп айырмашылығын түсіндіріңіз.
- •19.Техногенді ластануларға өсімдіктердің тұрақтылығын анықтаудың тест-жүйесін келтіріңіз.
- •20.Индикатор-өсімдіктердің өсу параметрлері бойынша токсинді қосылыстарды анықтау тест-жүйелеріне сипаттама беріңіз.
- •21.Астық дақылды өсімдіктерді тест-жүйе ретінде пайдалану әдістерін көрсітіңіз.
- •22.Ағаштар жапырақтарын тест-жүйе ретінде пайдалану арқылы қоршаған ортаның сапасын бағалауды көрсетіңіз.
- •23. Қалалақ экожүйе жағыдайын өсімдіктердің индикациялық белгілері бойынша анықтауды көрсетіңіз.
- •24.Биомонитор–ағзаларды қолдану үш әдісі бойынша қоршаған ортаның сапасын салыстырмалы түрде бағалаңыз.
- •25. Ең ақпараттық және арзаң биоиндикацияның әдісін келтіріңіз.
- •26.Биоиндикацияның морфологиялық денгейі мен оның көрсеткіштеріне сараптама беріңіз.
- •27.Биологиялық жүйенің көмегімен мекен ететің ортадағы абиотикалық және биотикалық факторларға баға беру әдісі – биоиндикацияға анықтама беріңіз.
- •28.Биотестілеу тест-нысаны болып табылатын ағзалардың жауап қайтару реакциясы арқылы орта сапасын бағалау ретінде көрсетіңдер.
- •29. Өсімдіктердің жапырақ тақшаларында жиналған шаң тозаңдар арқылы қоршаған ортаның ластануын анықтау әдісін түсіндіріңіз.
- •31. Синтетикалық пестицидтердің қолданылу объектілері бойынша жіктелуін (классификациясы) көрсетіңіз. Синтетикалық пестицидтердің негізгі топтарын сипаттаңыз.
- •32. Пестицидтердің токсикалық әсерін бағалау, дозасын тағайындау, ld-50 және ld-100 туралы түсінік беріңдер.
- •33.Пестицидтердің жаңа, жетілдірілген түрлерін синтездеудің себептерін түсіндіріңіз.
- •34. Синтетикалық пестицидтердің табиғатта жинақталу және ыдырау ерекшеліктері, ыдырау мерзімін бағалауды көрсетіңіз.
- •35.Су көздерінің ауыр металдармен және пестицидтермен ластануының жағымсыз экологиялық зардаптарын сипаттаңыз.
- •36. Табиғи объектілердегі ауыр металдардың мөлшерін анықтау әдістерін келтіріңіз.
- •37. Су көздерін ауыр металдармен және пестицидтермен ластанудан қорғау шараларын көрсетіңіз.
- •38. Өсімдіктердің (көкөністердің) нитраттармен ластануын анықтау әдістеріне сараптама жасаңыз.
- •39.Қоршағаң ортаның кешенді белгілерін қылқан жапырақты (қарағай, шырша) өсімдіктер арқылы анықтау әдістерін көрсетіңіз.
- •40.Шаңмен ластанған аймақтың ластану картасын құрастыруды көрсетіңдер.
- •41. Радиациялық, химиялық және биологиялық ластану факторларын көрсетіңіз.
- •42. Алматы қаласының атмосфералық ауасының ластануына сипаттама беріңіз, өткен жылдармен салыстырып болжам жасаңыз.
- •43. Тест-жуйелер арқылы ортаны ластаушы мутагендерді анықтау және бағалау жасаңыз.
- •44. Қоршаған ортаның ластануына әсер ететін өндіріс пен автокөліктердің ластау деңгейін анықтауға тест-жүйелерді пайдалануды көрсетіңдер.
- •45.Биологиялық тәжиребеге дайындалуды келтіріңдер (объектлерді, ертіндлерді, материалдарды дайындау).
- •46.Ортаның модельдық ластану жағдайында өсімдіктердің дәндерін өсіру арқылы анықтады көрсетіңдер
- •47. Қазіргі ғылымның жаңа жетістіктеріне негізделген жаңа инструментальді әдістерді келтіріңіз.
- •48.Қоршаған ортаның мұнай өнімдерімен ластануын анықтау әдістерін талдаңыз.
- •50. Суды органолептикалық қасиеттері бойынша бағалаңыз: құдықтан алған судың иісі 3 балл, дәмі 3 балл, түсі 350, лайлануы 2,5 мг/л.
- •51.Өзеннен алған судың микробиологиялық көрсеткіштері: омч – 1100, коли индексі - 5. Судың микробиологиялық көрсеткіштері бойынша эпидемиологиялық қауіпсіздігін бағалаңыз.
- •57. Ауылды жерде ауыз су құрамындағы нитраттар мөлшері 90 мг/л (2 пдк). Ауыл тұрғындары қандай ауруларға шалдығуы мүмкін екенін болжаңыз.
- •58.Газды хроматаграфиялық əдіспен жануарлар ұлппалардан фенилпиразолын анықтауды көрсетіңіз
- •59.Газды хроматаграфиялық əдіспен өсімдіктерден фенилпиразолды анықтауды көрсетіңіз.
- •60. Газды хроматаграфиялық əдіспен топырақтан фенилпиразолды анықтауды көрсетіңіз.
50. Суды органолептикалық қасиеттері бойынша бағалаңыз: құдықтан алған судың иісі 3 балл, дәмі 3 балл, түсі 350, лайлануы 2,5 мг/л.
Судың органолептикалық қасиеттері — судың иісінің, дәмінің және ондағы тасынды қоспалардың сипаттамалары. Олар адамға жағымсыз әсер етеді. Бұл қасиеттер баллмен бағаланады. Су пайдаланудың тұрмыстық жағдайда судың иісі 2 баллдан аспауы қажет.Судың дәмін анықтау үшін де осыған ұқсас көрсеткіш қолданылады. Әдетте, судың дәмдік қасиеттері оның иістік қасиеттерінің шегінен асқанда көрініс береді. Ауыз су ретінде пайдаланылатын су көздері үшін судың түсі 20 см түтікшеде, ал басқа жағдайлардың бәрінде — 10 см түтікшеде байқалмауы шарт.
Егер құдықтан алынған судың иісі, дәмі 3 балл болса ол ІІ класс орташаға жатады, лайлануы 2,5 мг/л болса ол судың ластану индексінің 4 классы ластанған суға жатады
51.Өзеннен алған судың микробиологиялық көрсеткіштері: омч – 1100, коли индексі - 5. Судың микробиологиялық көрсеткіштері бойынша эпидемиологиялық қауіпсіздігін бағалаңыз.
Судың эпидемиологиялық жағынан қауіпсіздігі жанама көрсеткіштер бойынша анықталады: жалпы бактериялық ластану деңгейі мен ішек таяқшасы тобындағы бактериялар құрамы. Ең жалпы санитарлық көрсеткіш болып судағы көлем бірлікте микроағзалардың белгілі саны табылады. Бұл көрсеткішті әдетте микробиологиялық әдіспен- зерттелетін үлгінің аздаған көлемін тығыз қоректік ортаға сеуіп, өсіп шыққан микробтардлы санау арқылы анықтайды. Жұқпалы аурулардың алдын алу мақсатында олардың қоздырғыштарын, яғни партогенді микроағзаларды табиғи судан табу маңызды. Бұлардың қатарына ішек таяқшалары да жатады. Коли-индекс- зерттелетін судың көлем бірлігіндегі ішек таяқшасының саны. Коли- индексті суды мембрандық ультрасүзгіштер өткізіп, кейін сүзгішті тығыз қоректік ортаға орналастырып, термостатта инкубациялау арқылы анықтайды. Өскен колонияларды бояп санайды. Коли- титр – бұл материалдық (суды) ең болмағанда бір ішек таяқшасы табылатын ең аз мөлшері. Коли – титр ластанған су қоймалардың суын сипаттауға ағымсыз сулар қосылуы мүмкін жағдайларда қолданылады. Анализ бірнеше этаптардан тұрады. Алдымен суды сұйық ортаға, кейін тығызға себеді. Ауыз суының микробтық суы 100-ден, Коли – индекс 3-тен, Коли – титр 300-ден аспауы керек.
52. 96% этил спиртінен 100 мл 60% спирт ерітіндісін даярлау үшін қанша миллилитр спирт және қанша миллилитр дистилденген су қажет.
Шешімі:
100мл-де:
96% этил спирті – 4мл су
60% - 40мл су
100мл-60г
100мл-------96г
х------------60г
х=100*60/96=62,5г спирт
100-62,5г=37,5дис.су
53. 96% этил спиртінен 100 мл 70% спирт ерітіндісін даярлау үшін қанша миллилитр спирт және қанша миллилитр дистилденген су қажет?
Шешімі:
100мл-де:
96% этил спирті – 4мл су
70% - 30мл су
100мл-70г
100мл-------96г
х------------70г
х=100*70/96=72,9г спирт
100-72,9г=27,1дис.су
54. 96% этил спиртінен 100 мл 80% спирт ерітіндісін даярлау үшін қанша миллилитр спирт және қанша миллилитр дистилденген су қажет?
Шешімі:
100мл-де:
96% этил спирті – 4мл су
80% - 20мл су
100мл-70г
100мл-------96г
х------------80г
х=100*80/96=83,3г спирт
100-83,3г=16,7дис.су
55.96% этил спиртінен 100 мл 50% спирт ерітіндісін даярлау үшін қанша миллилитр спирт және қанша миллилитр дистилденген су қажет?
Шешімі:
100мл-де:
96% этил спирті – 4мл су
50% - 50мл су
100мл-50г
100мл-------96г
х------------50г
х=100*50/96=52,08г спирт
100-52,08г=47,92дис.су
56. Атомдық адсорбциялық спектрометрдің құрылысын сызба нұсқа (схема) түрінде кескіндеңіз.
Жалынды атомды- адсорбционды спекторметрдің қарапайым сызбанұсқасы: 1- жарық көзі; 2- жалын; 3- монохроматор; 4- фотоеселегіш; 5- тіркешуі прибор.
Атомды- адсорбционды анализ- көбіне металдық элементтері бар қосылыстарды анализдеу үшін пайдаланылады. Атомдық адсорбциялық спектрофотометр әдісі қолданылатын заттардың ертіндісімен салқын жалынында шашырату кезінде түзілетін химиялық элемент атомдарының қасиеттеріне толқынның белгілі ұзындығында адсорбциялауға негізделген.
Или:
