44. Қоршаған ортаның ластануына әсер ететін өндіріс пен автокөліктердің ластау деңгейін анықтауға тест-жүйелерді пайдалануды көрсетіңдер.

Автотранспорт-атмосфераны азот оксидтерімен (NO және NO2 азот оксидтерініңқоспасы), көміртегі (II ) оксидтері (СО), негізгі ластаушылардың бірі. Ауаның транспорттық ластану үлесі осы газдар бойынша жалпы ластануының СО 60%,NOх 50 % астам үлесін құрайды.

Автотранспорттың зиянды заттарға бөлінген қалдықтары белгілі уақыт аралығында атмосфераға шығарылатын газдардың мөлшерімен сипатталады.

Шығарылатын зиянды заттарға көміртегі оксидтері (концентрациясы 0,3---10%), көмірсутектер-жанбай қалған отын (3%) жәнк азот оксидтері (0,8%), күйежатады.

Автотранспорттың атмосфераға бөліп шығаратын зиянды заттарының мөлшерін есептік әдіспен бағалауға болады. Шығарылатын қалдықтардың мөлшерін есептеудегі бастапқы мәліметтерге мыналар жатады:

• автотранспорттың отындық шығынының нормасы автотрассаның белгілі бір бөлігінен уақыт бірлігінде жүріп өткен әртүрлі типті автотранспорттың саны;

• автотранспорттың отындық шығынының нормасы (қалажағдайында автотранспорт қозғалыпкележатқандағыоттынныңорташашығыныныңмөлшері).

Автотранспорт типі	Отынныңорташашығынмөлшері (100км/л)	ОтынныңменшіктішығыныУі (1км/л)
жеңіл автомобиль	11-13	0,11-0,13
жүкавтомобилі	29-33	0,29-0,33
автобус	41-44	0,41-0,44
Дизельдіжүкмашинасы	31-34	0,31-0,34

Жанармайтүрінебайланыстыавтотранспорттыңбөліпшығарғанзияндызаттарынанықтайтынимпирикалықкоэффициенттерініңмәні 8-кестеде берілген.

8-кесте

Отынтүрі Коэффициенттермәні (К)

Көміртегіоксиді (СО) көмірсулар азот оксиді

бензин 0,6 0,1 0,04

Дизель отыны 0,1 0,03 0,04

45.Биологиялық тәжиребеге дайындалуды келтіріңдер (объектлерді, ертіндлерді, материалдарды дайындау).

Эксперименттік әдіс. Бұл әдістің маңызды ерекшелігі зерттеушінің керекті құбылыстың көрініс беруін тосып отырмай, оны туғызатындығы. Эксперименттік әдістің 2 түрі бар:

1. Лабораториялық эксперимент- арнаулы жағдайда, жайда өткізіледі.

2. Табиғи эксперимент- табиғи жағдайда адамның іс-әрекетінің барысында өтеді.

Лабораториялық эксперименттік әдісті ең алғаш ашқан орыс ғалымы А. Ф.Лазурский болған.

Эксперимент. Эксперимент тірі табиғат құбылыстары мен процестерін зерттеудің ең тиімді методтарының қатарына жатады. Ол зерттеу принципін кең жүргізуге мүмкіндік береді, оқушылардың, өздігінен жұмыс істеп, ойлануын дамытады, ғылыми методтармен таныстырып, белгілі іскерлік қалыптастырады. Эксперимент арнайы жасалған жағдайларда зерттелетін процесті жасанды еске түсіруді ұйғарады және зерттелетін объектіні бөгде, қосымша құбылыстардан тазартуға мүмкіндік береді. Бақылау – эксперименттің қажетті компоненті. Эксперимент оқу процесін ұйымдастырудың лабораториялық сабақ, практикалық жұмыстар тәрізді формаларыңда цитология, генетика, селекция, экология мәселелерін оқып үйрену кезінде жиі пайдаланылады.

Эксперимент (Experiment – латын сөз.сынама,тәжірбие);

-Ғылыми  дәлелденген тәжірбиені, идеяны, ғылыми  болжамды, үлгіні, технология мен механизмдерді жаңа жағдайда тексеру; Эксперимент түрлері: Қысқа мерзімді,ұзақ мерзімді эксперимент. Эксперимент   бағдарламасы

Эксперимент тиімді өткізу үшін  белгіленген   мәселенің жағдайын зертеуді бастау кезінде орынды екенін сараптау.Бұл  мәселені тереңірек көруге әсерін тигізеді және оны шешу жолдарын белгілейді.

   Әрине,егер бағдарламаны нақты жасаса,эксперименттің ойдағыдай өту деңгейі қауіпті болмайды.

Бағдарлама құрылымы

-тақырапты дәлелдеу

-эксперимент тақырыбы

-обьект

-зерттейтін зат

-эксперименттің мақсаты

-міндеттер

-ғылыми  болжам

- зерттеу өдістері

-экспериментттің мерзімі,кезеңдері, резервті уақыты

-эксперимент көрсеткіші мен бағалау талаптары

-нәтижелерді болжамдау

  Эксперимент,бақылау секілді, негізгі зерттеу әдісі болып есептеледі.Бірақ,бақылау кезінде зертеуші оны қызықтыратын үрдістерді күтуде,а эксперимент кезінде  ол өзі осы үрдістерді анықтау үшін жағдай жасайды.