29. Өсімдіктердің жапырақ тақшаларында жиналған шаң тозаңдар арқылы қоршаған ортаның ластануын анықтау әдісін түсіндіріңіз.

Қоршаған ортадағы ластанудың ең көп тараған түрі – шаң тозаңмен ластану. Атмосферада үнемi белгiлi мөлшерде шаң болады. Шаң табиғатта жүретiн табиғи процестер нəтижесiнде түзiледi. 

Шаңның үш түрi болады:

1)минералдық (органикалық емес);

2)органикалық;

3) космостық.

Тау жыныстарының үгiтiлуi мен бұзылуы, вулкандар атқылауы, орман, дала, торфтардың өртенуi, теңiз беттерiнен судың булануы минералдық шаңның түзiлуiне себеп болады. Органикалық шаң ауада аэропланктондар — бактериялар, саңырауқұлақтардың споралары мен өсiмдiктердiң тозаңдары, т.б. түрiнде жəне өсiмдiктер мен жануарлардың ыдырау, ашу, шiру өнiмдерi түрiнде болады. Космостық шаң жанған метеориттердiң қалдықтарынан түзiледi.

Шаң мен тозаңды азайтудың жолдары

Жасыл өсімдіктер ауадағы шаңды тазартып басқа қоспалардың әсерін төмендетеді.

Мысалы, шыршалы ағаштар ауадан 1 гектардан 32 тонна, қарағайлар 36,4 т, шамшаттар - 68 т шаң жинайды

30. Шаң-тозаңның улылығын анықтау әдістерін келтіріңіз.

Қатерлі жаулардың келесі бір түрі – шаң-тозаңдар. Үйімізді күніне неше рет жуып-тазаласақ та, шаң-тозаңдардан арыла алмаймыз. Сондықтан көптеген жұқпалы және созылмалы ауруларға шаң-тозаңдардың кесірінен шалдығамыз. Бірақ ол туралы көп біле бермейміз. Сонымен, шаң басқан пәтеріміздің қауіптілігі мынада. Ең алдымен, бронх астмасының қозуына себепкер болады. Үйдегі шаң-тозаң мұрын, көз және бронхының айналасына әсер беріп, аллергияның, астманың асқынуын жеделдетеді. Соның көбі жұмсақ жиһаздар, ойыншықтар, т.б. сол тектес заттардан пайда болады. Сөйтіп, жұмсақ жиһаз шаңданудың аса қауіпті себепшісі болады. Адам жататын төсек матрацында, жастық, көрпешелерде шаңды көбейтетін кенелер болады. Мысалы, 1 грамм шаңда 2000-нан 15 000-ға дейін кене болады. Ұйықтап жатқан адам көрпені 20-30°С-қа дейін қыздыруы мүмкін десек, бұл дымқыл жағдайды орнатып, кенелер мен зеңдердің өрбуіне қосымша жағдай жасайды. Шаң-тозаңмен қатынасты азайту үшін төмендегідей ережелерді пайдаланған жөн: жатын орынды, жамылғыны жақсылап желдету; төсек жамылғыларын жиірек ауыстыру; бөлмені жиі желдету; дымқыл матамен тазалау. Қысқы уақытта жердегі паластар мен қабырғадағы кілемдерді шаңсорғышпен тазалап, қар арқылы шаңнан босату қажет. Шаңның пайда болуына әкелетін заттардан арылу қажет. Қоршаған ортадағы ластанудың ең көп тараған түрі – шаң тозаңмен ластану. Атмосферада үнемi белгiлi мөлшерде шаң болады. Шаң табиғатта жүретiн табиғи процестер нəтижесiнде түзiледi. 

Шаңның үш түрi болады:

1)минералдық (органикалық емес);

2)органикалық;

3) космостық.

Тау жыныстарының үгiтiлуi мен бұзылуы, вулкандар атқылауы, орман, дала, торфтардың өртенуi, теңiз беттерiнен судың булануы минералдық шаңның түзiлуiне себеп болады. Органикалық шаң ауада аэропланктондар — бактериялар, саңырауқұлақтардың споралары мен өсiмдiктердiң тозаңдары, т.б. түрiнде жəне өсiмдiктер мен жануарлардың ыдырау, ашу, шiру өнiмдерi түрiнде болады. Космостық шаң жанған метеориттердiң қалдықтарынан түзiледi. Шаң – тозаң – механикалық ластаушылардың негізгі түрі. Олар органикалық отынды жаққанда және құрылыс материалдарын дайындау процестері кезінде пайда болады.

Шаңмен ластану кезіндегі ең қауіптісі диаметрі 0,005 мм-ге дейінгі бөлшектер.

Көптеген аурулар ауаның шаң болуымен байланысты: өкпе құрт ауруы (туберкулез), кеңірдектің аллергиялық аурулары және ауадағы шаңның жоғары конңентрациясы мұрынның шырышты қабығының жұмысын нашарлатады, мұрыннан қан кетуіне алып келеді.